Giữa lúc cuộc tranh chấp ảnh hưởng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc ngày càng gay gắt, chuyến công du Thâm Quyến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam- Tô Lâm không đơn thuần chỉ là một cuộc viếng thăm ngoại giao. Đằng sau những cái bắt tay, những lời cam kết hợp tác và các thỏa thuận kinh tế là một câu hỏi lớn cần được đặt ra: Việt Nam đang thật sự củng cố thế đứng của mình trên trường quốc tế, hay ngày càng phải đối diện với nguy cơ lệ thuộc chiến lược vào Bắc Kinh?…
Ngày 17/11/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân Ngô Phương Ly và phái đoàn cấp cao Việt Nam đến thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, bắt đầu chuyến công tác tham dự Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) lần thứ 33, đồng thời thực hiện những hoạt động ngoại giao song phương theo lời mời của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Chuyến đi dự trù kéo dài từ ngày 17 đến ngày 20/11/2026, diễn ra trong lúc cuộc tranh chấp chiến lược giữa các cường quốc, đặc biệt là Hoa Kỳ và Trung Quốc, tiếp tục gây ảnh hưởng sâu rộng đến nền kinh tế và tình hình an ninh trong vùng.
Ngay trong ngày 17/11, tại Thâm Quyến, ông Tô Lâm đã có cuộc hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Hai bên tập trung bàn thảo việc củng cố quan hệ chính trị, mở rộng hợp tác kinh tế, mậu dịch, đầu tư, khoa học kỹ thuật và nối kết hạ tầng chiến lược. Đáng chú ý, phía Việt Nam đề nghị ưu tiên thực hiện những dự án đường sắt nối liền hai nước, tăng cường hợp tác năng lượng, đặc biệt là việc liên kết hệ thống điện, đồng thời đẩy mạnh huấn luyện nhân lực trong các ngành khoa học căn bản và kỹ thuật chiến lược. Về phía Trung Quốc, ông Tập Cận Bình xác nhận Bắc Kinh ủng hộ việc tăng cường nối kết Việt Nam với khu vực Vịnh lớn Quảng Đông – Hồng Kông – Ma Cao, đẩy mạnh hợp tác đường sắt, đường bộ, vận chuyển hàng hóa, trí tuệ nhân tạo và kỹ nghệ số. Hai nhà lãnh đạo cũng đề cập đến vấn đề trên biển, đồng ý tiếp tục kiểm soát và giải quyết những bất đồng nhằm duy trì hòa bình, ổn định trong vùng.
Sáng 18/11, ông Tô Lâm tiếp tục có những cuộc tiếp xúc ngoại giao tại Thâm Quyến. Đáng chú ý là cuộc gặp với ông Lý Gia Siêu, Trưởng Đặc khu Hành chánh Hồng Kông, Trung Quốc. Hai bên trao đổi về việc mở rộng hợp tác kinh tế, mậu dịch, đầu tư và phát huy vai trò nối kết của Hồng Kông với thị trường quốc tế. Cũng trong buổi sáng cùng ngày, ông Tô Lâm gặp song phương Tổng thống Peru Keiko Fujimori bên lề Tuần lễ Cấp cao APEC. Hai nhà lãnh đạo nhận định quan hệ Việt Nam – Peru còn nhiều triển vọng sau 32 năm thiết lập bang giao, kể từ ngày 14/11/1994. Ông Tô Lâm đề nghị Peru tạo điều kiện thuận lợi cho các công ty Việt Nam đầu tư, kinh doanh tại quốc gia Nam Mỹ này, trong đó có Tập đoàn Viettel; đồng thời đề nghị Peru ủng hộ Việt Nam tổ chức thành công APEC 2027 tại Phú Quốc. Bà Keiko Fujimori bày tỏ mong muốn gia tăng hợp tác với Việt Nam trong các lãnh vực kinh tế số, mậu dịch nông sản, năng lượng và khai thác khoáng sản, đồng thời mời ông Tô Lâm thực hiện chuyến viếng thăm cấp Nhà nước đến Peru.
Một điểm đáng chú ý khác là Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026 tại Thâm Quyến, với sự tham dự của hơn 2.000 đại diện chính giới và giới doanh nghiệp thuộc 21 nền kinh tế thành viên. Theo những tin tức được công bố về hội nghị, các công ty Hoa Kỳ chiếm một tỷ lệ đáng kể trong số những doanh nghiệp đến từ các nền kinh tế bên ngoài Trung Quốc. Những tập đoàn lớn như Visa, Mastercard, UPS, Boeing, Google cùng nhiều công ty tên tuổi khác đều có đại diện tham dự. Những đề tài được đưa ra thảo luận gồm có trí tuệ nhân tạo, tự do mậu dịch, chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh và kinh tế số. Đây là một diễn đàn quan trọng để các nền kinh tế tìm kiếm cơ hội hợp tác, trong lúc những biện pháp thuế quan và hạn chế kỹ thuật của Washington đang tạo ra nhiều áp lực đối với nền thương mại toàn cầu.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận chuyến công du của ông Tô Lâm không chỉ là một hoạt động ngoại giao thông thường. Đằng sau những lời tuyên bố về tình hữu nghị, hợp tác và phát triển là những bài toán quyền lợi quốc gia vô cùng phức tạp. Trung Cộng muốn mở rộng ảnh hưởng về kinh tế, kỹ thuật và nối kết hạ tầng tại Đông Nam Á; trong khi Việt Nam cần thị trường xuất cảng, nguồn vốn đầu tư, kỹ thuật và cơ hội phát triển. Nhưng nếu lệ thuộc quá nhiều vào một thị trường, một nguồn cung cấp nguyên liệu hay một hệ thống hạ tầng, Việt Nam có thể phải đối diện với những nguy cơ lâu dài mà không một lời tuyên bố hữu nghị nào có thể xóa bỏ.
Đặc biệt, vấn đề Biển Đông vẫn là phép thử quan trọng nhất đối với quan hệ Việt – Trung. Hợp tác kinh tế có thể đem lại những lợi ích trước mắt, nhưng chủ quyền lãnh thổ và quyền lợi trên biển tuyệt đối không thể trở thành món hàng đem ra đánh đổi để đổi lấy những dự án đầu tư hay những lời hứa hẹn về nối kết thương mại. Người dân có quyền đòi hỏi sự minh bạch trong những thỏa thuận, điều kiện vay vốn, hiệu quả đầu tư, trách nhiệm tài chánh và những cam kết liên quan đến chủ quyền quốc gia.
Một câu hỏi khác cũng cần được đặt ra: khi giới lãnh đạo Việt Nam liên tục nhấn mạnh việc nâng cao quan hệ chiến lược với Bắc Kinh, liệu thế quân bình trong quan hệ với Hoa Kỳ, Nhật Bản, Âu Châu và những quốc gia dân chủ khác có được bảo đảm hay không? Việt Nam không thể chỉ nhìn vào những con số mậu dịch trước mắt mà bỏ quên bài toán tự chủ kinh tế và an ninh lâu dài.
Bởi lẽ, một quốc gia hùng mạnh không phải là quốc gia có nhiều cuộc gặp gỡ cấp cao nhất, nhiều lời tuyên bố hữu nghị nhất, mà là quốc gia biết bảo vệ quyền lợi của mình trước mọi đối tác, bất kể đối tác ấy lớn mạnh đến đâu. Ngoại giao có thể mềm dẻo, nhưng chủ quyền phải kiên định; hợp tác có thể rộng mở, nhưng quyền lợi của người dân phải được đặt lên hàng đầu.
Chuyến công du Thâm Quyến của ông Tô Lâm vì thế cần được đánh giá qua những thành quả thực tế, chứ không phải bằng những lời ca tụng ngoại giao. Điều người dân Việt Nam cần biết không chỉ là giới lãnh đạo đã gặp ai, bắt tay với ai, mà quan trọng hơn, những thỏa thuận ấy đem lại được những gì cho đất nước, thành phần nào được hưởng lợi và ai sẽ phải gánh chịu hậu quả nếu những cam kết không đạt được như mong đợi. Bởi một nền ngoại giao khôn ngoan không nằm ở chỗ cúi đầu trước cường quốc nào, mà nằm ở khả năng giữ vững quyền lợi quốc gia trước mọi áp lực.
NGƯỜI QUAN SÁT




