Monday, November 16, 2026

Ukraine trước nguy cơ bị các cường quốc đem ra mặc cả

Cuộc gặp giữa Donald Trump, Vladimir Putin và Tập Cận Bình vào ngày 19/11 đang khiến dư luận thế giới đặc biệt chú ý. Khi ba cường quốc hàng đầu ngồi lại để bàn về trật tự thế giới, Ukraine – quốc gia đang trực tiếp chịu cảnh chiến tranh, đổ máu và tàn phá dưới những cuộc tấn công của Nga – lại không có mặt. Phải chăng vận mạng của một quốc gia có chủ quyền đang đứng trước nguy cơ trở thành món hàng mặc cả trên bàn hội nghị của những người nắm quyền lực lớn nhất thế giới?…

Ngày 16/11/2026, Bộ Ngoại giao Trung Cộng chính thức xác nhận cuộc gặp ba bên giữa Chủ tịch Tập Cận Bình, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ diễn ra vào thứ Năm, ngày 19/11, tại thành phố Thâm Quyến, nhân dịp Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Á Châu – Thái Bình Dương (APEC). Đây được xem là cuộc gặp trực tiếp ba bên đầu tiên giữa lãnh đạo của ba quốc gia có ảnh hưởng hàng đầu trên thế giới. Phát biểu tại Bắc Kinh, nữ phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Cộng Mao Ninh mô tả cuộc gặp này có ý nghĩa đột phá, đồng thời cho biết ba nhà lãnh đạo sẽ trao đổi sâu rộng về hòa bình thế giới và sự ổn định chiến lược trong bang giao giữa các cường quốc. Tuy nhiên, điều khiến Kyiv cùng nhiều thủ đô Âu Châu đặc biệt quan tâm chính là cuộc chiến Nga – Ukraine lại không được đưa vào chương trình nghị sự chính thức của hội nghị.

Theo Reuters ngày 14/11, công việc chuẩn bị cho cuộc gặp đã diễn ra trong bối cảnh Washington, Moscow và Bắc Kinh theo đuổi những mục tiêu khác nhau. Tổng thống Donald Trump muốn thúc đẩy các cuộc thảo luận về việc kiểm soát võ khí nguyên tử, đồng thời tìm kiếm một dấu ấn ngoại giao lớn trên chính trường quốc tế. Tổng thống Vladimir Putin được cho là muốn lợi dụng cơ hội này để thúc đẩy một thỏa hiệp chấm dứt chiến tranh Ukraine theo những điều kiện có lợi cho Moscow. Trong khi đó, Chủ tịch Tập Cận Bình tỏ ra dè dặt trước khả năng phải tham gia một khuôn khổ thương thuyết ba bên về võ khí nguyên tử, bởi kho võ khí nguyên tử của Trung Quốc hiện vẫn nhỏ hơn đáng kể so với Hoa Kỳ và Nga. Reuters dẫn lời những nguồn tin am hiểu tiến trình chuẩn bị cho biết Bắc Kinh không muốn đưa vấn đề Ukraine vào chương trình nghị sự, trong khi phía Hoa Kỳ cũng nhận định đây không phải diễn đàn thích hợp để bàn về cuộc chiến này.

Ngày 13/11, Tòa Bạch Ốc xác nhận cuộc gặp ba bên sẽ diễn ra vào ngày 19/11. Phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc Olivia Wales cho biết ông Trump muốn thảo luận về việc cắt giảm số lượng võ khí nguyên tử trên toàn thế giới. Tuy nhiên, giới chức Hoa Kỳ cũng cảnh cáo rằng không nên đặt quá nhiều kỳ vọng vào khả năng cuộc gặp lập tức đưa tới một thỏa hiệp cụ thể. Theo tin tức do Đài Âu Châu Tự Do phổ biến ngày 14/11, Washington xem đây là bước khởi đầu cho những cuộc trao đổi tiếp theo về vấn đề kiểm soát võ khí. Ngoài vấn đề nguyên tử, Iran cũng được dự trù là một đề tài quan trọng, trong bối cảnh Hoa Kỳ, Nga và Trung Quốc đang theo đuổi những quyền lợi khác nhau tại Trung Đông.

Điều đáng chú ý là Ukraine không hoàn toàn bị gạt ra khỏi mọi hoạt động ngoại giao giữa Washington và Moscow. Chính quyền Tổng thống Trump cho biết vẫn có một đường dây thương thuyết riêng liên quan đến cuộc chiến, với sự tham dự của Hoa Kỳ, Nga và Ukraine. Hai đặc phái viên Hoa Kỳ là Steve Witkoff và Jared Kushner đã có những cuộc tiếp xúc với các bên liên hệ. Ngày 12/11, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy đã gặp hai đặc phái viên Hoa Kỳ tại Dublin, Ireland. Vì vậy, cần phân biệt rõ hai vấn đề: Ukraine không có mặt tại cuộc gặp ba bên Trump – Putin – Tập Cận Bình ngày 19/11, nhưng Washington khẳng định những cuộc thương thuyết riêng về chiến tranh vẫn đang được tiến hành với Kyiv.

Dẫu vậy, việc ba nhà lãnh đạo có thể ngồi lại bàn bạc về trật tự thế giới, an ninh và bang giao giữa các cường quốc, trong khi quốc gia đang trực tiếp gánh chịu chiến tranh lại vắng mặt, vẫn tạo nên một vấn đề chính trị hết sức nhạy cảm. Tổng thống Zelenskyy từng cảnh cáo rằng ông không muốn lịch sử tái diễn dưới hình thức một phiên bản Yalta mới. Đây là lời ám chỉ Hội nghị Yalta năm 1945, khi lãnh đạo Hoa Kỳ, Anh Quốc và Liên Xô thảo luận về việc sắp xếp trật tự thế giới sau Đệ nhị Thế chiến. Trong lịch sử, Yalta thường được nhắc đến như một biểu tượng của việc các cường quốc phân định phạm vi ảnh hưởng, trong khi nhiều quốc gia nhỏ hơn không có được tiếng nói tương xứng với vận mạng của chính mình.

Reuters cho biết viễn ảnh về một cuộc gặp Trump – Putin – Tập Cận Bình đã làm dấy lên mối lo ngại tại Kyiv và một số thủ đô khác, bởi nguy cơ những thỏa hiệp riêng giữa các nước lớn có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của những quốc gia không có mặt tại bàn hội nghị. Nhà tư tưởng dân tộc chủ nghĩa Nga Alexander Dugin hoan nghênh viễn ảnh này, xem đó là dấu hiệu cho thấy Nga được nhìn nhận ngang hàng với Hoa Kỳ và Trung Quốc trong một trật tự thế giới đa cực. Trái lại, giới chức Ukraine lo ngại rằng bất cứ thỏa hiệp nào liên quan đến lãnh thổ, an ninh hoặc phạm vi ảnh hưởng mà không có sự đồng thuận của Kyiv đều có thể làm suy yếu nền độc lập và chủ quyền quốc gia.

Xét về phương diện pháp lý quốc tế, nguyên tắc căn bản của Hiến chương Liên Hiệp Quốc là sự bình đẳng về chủ quyền giữa các quốc gia, đồng thời nghiêm cấm việc sử dụng võ lực để xâm phạm toàn vẹn lãnh thổ hoặc nền độc lập chính trị của một quốc gia khác. Do đó, ba cường quốc có thể thảo luận về an ninh toàn cầu, kiểm soát võ khí hoặc tìm kiếm những giải pháp ngoại giao, nhưng không thể tự ý quyết định một cách hợp pháp rằng Ukraine phải nhượng lãnh thổ, từ bỏ quyền tự vệ hay chấp nhận một trật tự an ninh đi ngược lại ý chí của người dân nước này. Một thỏa hiệp giữa các cường quốc không đương nhiên trở thành nghĩa vụ pháp lý đối với một quốc gia thứ ba, nếu quốc gia ấy không tham dự và không chấp thuận.

Trong lúc cuộc đấu trí ngoại giao đang diễn ra, chiến trường Nga – Ukraine vẫn tiếp tục vô cùng khốc liệt. Theo hãng thông tấn AP ngày 16/11, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố hệ thống phòng không của nước này đã đánh chặn 1.336 máy bay không người lái của Ukraine trong một đợt tấn công quy mô lớn. Đây là con số do phía Nga công bố và chưa có sự kiểm chứng độc lập đầy đủ về mức độ thiệt hại thực tế. Trong thời gian qua, Kyiv gia tăng những cuộc tấn công tầm xa nhắm vào các nhà máy lọc dầu, cơ sở quân sự và những tuyến tiếp vận của Nga. Tổng thống Zelenskyy tuyên bố các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái đã làm tê liệt hơn 55% công suất lọc dầu của Nga, nhưng AP cho biết con số này chưa thể được kiểm chứng độc lập. Ở chiều ngược lại, Nga vẫn tiếp tục oanh kích các cơ sở hạ tầng năng lượng và những khu vực dân sự của Ukraine, khiến hệ thống điện cùng đời sống của người dân phải chịu thêm sức ép trong lúc mùa đông đang đến gần.

Một vấn đề khác cũng đang gây nhiều tranh luận là hệ thống vệ tinh quân sự Starshield của công ty SpaceX. Tổng thống Zelenskyy cho rằng những giới hạn về tốc độ kết nối đã ảnh hưởng đến khả năng phòng thủ của Ukraine trước các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Nga. Tuy nhiên, SpaceX phủ nhận việc áp đặt những hạn chế như lời cáo buộc. Những tranh luận này cho thấy khả năng chiến đấu của Ukraine không chỉ tùy thuộc vào võ khí và nhân lực, mà còn chịu ảnh hưởng từ những quyết định về kỹ thuật và chính trị của các đối tác bên ngoài. 

NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

MỚI CẬP NHẬT

spot_img