TEXAS –(Calitoday News): Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đã chấm dứt chương trình tài trợ trị giá 29,2 triệu Mỹ kim dành cho công tác phòng chống HIV tại Texas, khiến nhiều tổ chức y tế cộng đồng đứng trước nguy cơ phải thu hẹp hoạt động xét nghiệm, tư vấn và hỗ trợ người có nguy cơ nhiễm bệnh. Quyết định này làm dấy lên lo ngại rằng hàng ngàn người dân, đặc biệt là những người có thu nhập thấp và khó tiếp cận dịch vụ y tế, có thể không còn được xét nghiệm HIV miễn phí như trước.
Theo The Texas Tribune, được các cơ quan truyền thông đăng tải ngày 12/11, khoản ngân sách bị cắt thuộc chương trình PS21-2102, bắt đầu từ năm 2021 nhằm hỗ trợ các tổ chức cộng đồng trực tiếp tiếp cận những nhóm dân cư có nguy cơ nhiễm HIV cao.
Trong vòng năm năm, Texas nhận tổng cộng 29,2 triệu Mỹ kim, trở thành tiểu bang được hưởng lợi nhiều nhất từ chương trình. Khoản tiền được phân bổ cho 11 tổ chức cộng đồng, chủ yếu tại những khu vực đô thị.
Tuy nhiên, CDC đã để chương trình hết hạn vào ngày 30/9/2026 mà không gia hạn, buộc các tổ chức phải tìm kiếm nguồn tài trợ thay thế hoặc cắt giảm dịch vụ.
Nhiều tổ chức y tế đối mặt nguy cơ thu hẹp hoạt động
Chương trình PS21-2102 từng cung cấp tổng cộng 239 triệu Mỹ kim cho các tổ chức phòng chống HIV trên toàn quốc.
Nguồn ngân sách này được sử dụng để thực hiện xét nghiệm HIV, kết nối người nhiễm bệnh với các cơ sở điều trị, cung cấp thông tin phòng ngừa và hỗ trợ tiếp cận thuốc dự phòng HIV.
Khác với bệnh viện hoặc phòng khám truyền thống, các tổ chức cộng đồng thường chủ động đến những khu dân cư, địa điểm sinh hoạt và nơi tập trung các nhóm có nguy cơ cao để tổ chức xét nghiệm.
Theo giáo sư Philip Keiser thuộc Đại học Y khoa Texas, những tổ chức này đóng vai trò quan trọng vì họ có thể tiếp cận những người thường không chủ động đến bệnh viện.
Ông giải thích rằng nhiều người có nguy cơ nhiễm HIV không đi xét nghiệm vì lo ngại bị kỳ thị, thiếu bảo hiểm y tế hoặc không có phương tiện di chuyển.
Việc đưa dịch vụ xét nghiệm đến tận cộng đồng giúp phát hiện sớm các trường hợp nhiễm HIV, từ đó tạo điều kiện cho người bệnh được điều trị và giảm nguy cơ lây truyền.
Các chuyên gia cảnh báo nếu nguồn tài trợ bị cắt giảm, những chương trình tiếp cận trực tiếp có thể phải ngừng hoạt động, khiến nhiều trường hợp nhiễm HIV không được phát hiện kịp thời.
Houston có thể mất hàng trăm lượt xét nghiệm mỗi năm
Tại Houston, tổ chức Allies in Hope, đơn vị đã cung cấp các dịch vụ liên quan đến HIV trong hơn 40 năm, đang chịu ảnh hưởng trực tiếp từ quyết định của CDC.
Theo Giám đốc điều hành William Jeffrey Campbell, kể từ năm 2021, tổ chức nhận khoảng 441.000 Mỹ kim mỗi năm từ chương trình PS21-2102.
Khoản tiền được sử dụng cho nhiều hoạt động phòng chống HIV, bao gồm các chương trình xét nghiệm lưu động và tiếp cận cộng đồng.
Mỗi năm, Allies in Hope thực hiện khoảng 2.000 xét nghiệm HIV, trong đó hơn một phần tư được tài trợ bằng khoản ngân sách liên bang vừa bị chấm dứt.
Nếu không tìm được nguồn kinh phí thay thế, tổ chức sẽ phải giảm số lượng xét nghiệm và thu hẹp khả năng phục vụ.
Ông Campbell cho biết việc mất 441.000 Mỹ kim mỗi năm sẽ ảnh hưởng đáng kể đến số người mà tổ chức có thể tiếp cận.
Tình trạng này cũng đang xảy ra tại nhiều cơ sở y tế khác trên toàn Texas, nơi các tổ chức phi lợi nhuận phải phụ thuộc vào nhiều nguồn tài trợ để duy trì hoạt động.
Austin có thể phải thu phí xét nghiệm từng được miễn phí
Tại Austin, tổ chức Vivent Health cũng đang đối mặt với những khó khăn tương tự.
Theo bà Emma Sinnott, Phó chủ tịch phụ trách hoạt động trung tâm y tế của Vivent Health, khoản tài trợ PS21-2102 chiếm khoảng 30% ngân sách dành cho công tác phòng chống HIV của tổ chức.
Nguồn tiền được sử dụng để tổ chức các chương trình xét nghiệm lưu động, nâng cao nhận thức và hỗ trợ người dân tiếp cận những biện pháp phòng ngừa.
Sau khi mất tài trợ, Vivent Health dự kiến phải giảm số lượng hoạt động tiếp cận cộng đồng, đồng thời hạn chế khả năng cung cấp một số loại thuốc dự phòng mới.
Tổ chức hiện cố gắng duy trì các dịch vụ xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục miễn phí, nhưng bà Sinnott lo ngại trong tương lai có thể phải bắt đầu thu phí.
Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với những người có thu nhập thấp hoặc không có bảo hiểm y tế.
Theo bà Sinnott, nhiều người không muốn đến các phòng khám thông thường vì lo ngại bị người khác biết về đời sống riêng tư hoặc xu hướng tính dục của mình.
Các chương trình xét nghiệm tại cộng đồng giúp họ tiếp cận dịch vụ một cách thuận tiện và kín đáo hơn.
Bà Laura La Fuente, Phó giám đốc cơ quan Y tế Công cộng Austin, nhấn mạnh hệ thống y tế cần duy trì nhiều địa điểm và phương thức xét nghiệm khác nhau để bảo đảm người dân có thể được phát hiện và điều trị kịp thời.
Texas đứng thứ năm toàn quốc về tỷ lệ chẩn đoán HIV mới
Việc cắt giảm ngân sách diễn ra trong bối cảnh Texas vẫn là một trong những tiểu bang có số trường hợp nhiễm HIV đáng lo ngại tại Mỹ.
Theo dữ liệu năm 2024 từ AIDSVu, hệ thống thống kê do Đại học Emory phát triển cùng Gilead Sciences, Texas đứng thứ năm toàn quốc về tỷ lệ chẩn đoán HIV mới tính theo dân số.
Các chuyên gia cho biết xét nghiệm sớm đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát dịch bệnh.
Người được phát hiện nhiễm HIV có thể bắt đầu điều trị bằng thuốc kháng virus, giúp kiểm soát lượng virus trong cơ thể và giảm nguy cơ lây truyền.
Đặc biệt, những người điều trị hiệu quả và duy trì tải lượng virus ở mức không thể phát hiện sẽ không lây truyền HIV qua quan hệ tình dục.
Một phân tích được tổ chức nghiên cứu amfAR công bố cho thấy trong giai đoạn 2012–2017, các tổ chức cộng đồng phát hiện trường hợp nhiễm HIV mới trong khoảng 1,4% số xét nghiệm được CDC tài trợ.
Trong khi đó, tỷ lệ này tại các cơ quan y tế địa phương chỉ khoảng 0,5%.
Điều này cho thấy các tổ chức cộng đồng có khả năng tiếp cận hiệu quả những nhóm dân cư có nguy cơ cao, với tỷ lệ phát hiện ca nhiễm mới trên mỗi xét nghiệm gần gấp ba lần.
Các chuyên gia cảnh báo nếu số lượng xét nghiệm giảm, nhiều người có thể tiếp tục sống chung với HIV mà không biết tình trạng của mình, làm gia tăng nguy cơ lây truyền trong cộng đồng.
CDC cấp khoản hỗ trợ mới nhưng không đủ bù đắp
Mặc dù chương trình PS21-2102 đã kết thúc, chính phủ liên bang vẫn cung cấp một khoản tài trợ khác cho các cơ quan y tế tiểu bang.
Theo The Texas Tribune, CDC đã phân bổ hơn 5,2 triệu Mỹ kim cho Sở Y tế Texas thông qua một chương trình tài trợ một lần, kéo dài đến tháng 5/2027.
Tuy nhiên, chỉ khoảng 1,2 triệu Mỹ kim trong số này dự kiến được chuyển đến các tổ chức cộng đồng.
Phần còn lại được sử dụng cho những hoạt động phòng chống HIV và giám sát dịch bệnh thuộc các chương trình khác.
Khoản tiền 1,2 triệu Mỹ kim thấp hơn đáng kể so với hơn 3 triệu Mỹ kim mỗi năm mà các tổ chức cộng đồng Texas từng nhận trực tiếp từ CDC.
Trước đây, những tổ chức này có thể nhận ngân sách liên bang mà không phải thông qua chính quyền tiểu bang.
Theo cơ chế mới, nguồn tiền được chuyển đến các sở y tế tiểu bang, sau đó mới phân bổ cho các đơn vị thực hiện chương trình.
CDC khuyến khích các tiểu bang dành ít nhất 10% nguồn tài trợ cho các tổ chức cộng đồng, nhưng không bắt buộc.
Những người vận động cho công tác phòng chống HIV lo ngại mô hình này có thể khiến nguồn ngân sách tập trung nhiều hơn vào các cơ sở y tế truyền thống, trong khi những tổ chức trực tiếp tiếp cận nhóm dân cư dễ bị tổn thương lại thiếu kinh phí.
Chính quyền Trump tiếp tục cắt giảm ngân sách y tế công cộng
Việc chấm dứt chương trình tài trợ tại Texas diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thực hiện nhiều thay đổi đối với ngân sách y tế công cộng.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên, chính quyền Trump từng công bố mục tiêu chấm dứt đại dịch HIV tại Mỹ vào năm 2030 thông qua chương trình Ending the HIV Epidemic.
Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ thứ hai, chính quyền đã đề xuất cắt giảm hoặc thay đổi nhiều chương trình liên quan đến phòng chống HIV.
Theo The Texas Tribune, trong năm 2025, Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) đã chấm dứt ít nhất 759 triệu Mỹ kim tài trợ nghiên cứu liên quan đến HIV.
Ngoài ra, chính quyền còn tìm cách cắt giảm hoặc điều chỉnh một số chương trình hỗ trợ điều trị, phòng ngừa và nhà ở dành cho người sống chung với HIV/AIDS.
Ông Carl Schmid, Giám đốc điều hành HIV+Hepatitis Policy Institute, cho biết các tổ chức vận động phòng chống HIV đã phải liên tục bảo vệ nguồn ngân sách trước những đề xuất cắt giảm.
Trong khi đó, ông Philip Huang, Giám đốc Sở Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Quận Dallas, nhận định tình trạng thiếu ổn định ngân sách đang khiến công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng trở nên khó khăn hơn.
Theo ông, những thay đổi liên tục về nguồn tài trợ, cùng với việc cắt giảm nhân sự liên bang, đã làm suy yếu khả năng hỗ trợ kỹ thuật và điều phối chương trình của các cơ quan y tế địa phương.
Chuyên gia cảnh báo tiết kiệm trước mắt có thể gây thiệt hại lâu dài
Một trong những vấn đề được các chuyên gia y tế nhấn mạnh là chi phí phòng ngừa HIV thấp hơn đáng kể so với chi phí điều trị lâu dài.
Theo giáo sư Anthony Fojo thuộc Đại học Johns Hopkins, chi phí điều trị một người nhiễm HIV trong suốt cuộc đời có thể lên đến 1 triệu Mỹ kim.
Vì vậy, việc đầu tư vào xét nghiệm và phát hiện sớm không chỉ có lợi cho sức khỏe cộng đồng mà còn giúp giảm gánh nặng tài chính đối với hệ thống y tế.
Ông cho rằng ngay cả khi phải thực hiện 1.000 xét nghiệm mới phát hiện được một trường hợp nhiễm HIV, khoản chi phí đó vẫn có thể mang lại lợi ích kinh tế đáng kể nếu giúp ngăn chặn những trường hợp lây nhiễm tiếp theo.
Tại San Antonio, tổ chức Black Efforts Against the Threat of AIDS cũng đang tìm kiếm nguồn tài trợ mới sau khi mất ngân sách liên bang.
Năm ngoái, khoản tài trợ PS21-2102 chi trả cho khoảng 20% trong tổng số 5.000 xét nghiệm HIV mà tổ chức thực hiện.
Theo Giám đốc điều hành Michele Durham, mỗi năm San Antonio ghi nhận khoảng 300 đến 400 trường hợp được chẩn đoán nhiễm HIV mới.
Bà cảnh báo nếu các chương trình xét nghiệm bị thu hẹp, số người nhiễm HIV nhưng không biết tình trạng của mình có thể gia tăng, từ đó làm tăng nguy cơ lây truyền trong cộng đồng.
Texas tìm cách thay thế nguồn ngân sách bị mất
Trước tình hình này, một số nhà lập pháp Texas đang xem xét khả năng sử dụng ngân sách tiểu bang để hỗ trợ những tổ chức bị mất tài trợ liên bang.
Dân biểu Venton Jones, thành viên đảng Dân chủ đại diện khu vực Dallas, cho biết ông sẽ vận động tìm nguồn kinh phí thay thế trong kỳ họp lập pháp sắp tới.
Tuy nhiên, ông cảnh báo ngân sách tiểu bang chỉ có thể là giải pháp tạm thời và khó bảo đảm tính ổn định lâu dài cho các chương trình phòng chống HIV.
Các tổ chức y tế cộng đồng cũng đang tìm kiếm nguồn hỗ trợ từ chính quyền địa phương, các quỹ tư nhân và những chương trình tài trợ khác để duy trì hoạt động.
Tính đến ngày 12/11/2026, CDC chưa đưa ra phản hồi công khai giải thích cụ thể về quyết định không gia hạn chương trình PS21-2102. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không có nguồn ngân sách thay thế, Texas có thể phải đối mặt với tình trạng giảm xét nghiệm HIV, chậm phát hiện ca nhiễm mới và gia tăng chi phí điều trị trong tương lai.
Vụ việc tiếp tục làm dấy lên cuộc tranh luận về chính sách chi tiêu y tế của chính quyền Trump, đặc biệt là liệu những khoản tiết kiệm ngân sách trước mắt có thể dẫn đến hậu quả lớn hơn đối với sức khỏe cộng đồng trong những năm tới hay không.
Calitoday tổng hợp
