Quảng Ngãi yêu cầu hàng loạt cán bộ, công chức ký giấy cam kết không gây khó khăn, vòi tiền hoặc sách nhiễu các doanh nghiệp. Động thái này diễn ra sau khi địa phương đứng chót bảng về chỉ số minh bạch PCI năm 2025. Thế nhưng, liệu những lời cam kết trên giấy có đủ sức chấm dứt tình trạng quan liêu, né tránh trách nhiệm và những khoản tiền ngoài sổ sách đã tồn tại từ lâu?…
Theo thông báo của Thanh tra tỉnh Quảng Ngãi, ngày 2 tháng 11 năm 2026, cơ quan này đã yêu cầu các sở, ban, ngành cùng chính quyền địa phương triển khai việc ký cam kết chấp hành nghiêm chỉnh kỷ luật và trật tự hành chánh. Những người thuộc diện phải ký cam kết bao gồm cán bộ, công chức, viên chức và cả nhân viên bưu điện được phân công làm việc tại các Trung tâm Phục vụ hành chánh công cấp tỉnh, xã, phường và đặc khu. Mỗi người phải ký thành ba bản, trong đó một bản phải được chuyển về Thanh tra tỉnh trước ngày 10 tháng 11 năm 2026.
Theo nội dung cam kết, những nhân viên tiếp nhận và giải quyết giấy tờ hành chánh phải tuân thủ nguyên tắc hướng dẫn hồ sơ một lần, đầy đủ ngay từ đầu. Nếu hồ sơ chưa hợp lệ, người tiếp nhận phải lập phiếu ghi rõ những điều cần bổ túc, giải thích nguyên do và chỉ được yêu cầu bổ túc một lần, thay vì bắt người dân và các doanh nghiệp phải đi tới đi lui nhiều lần. Nhân viên không được tự ý đặt thêm điều kiện, đòi hỏi những giấy tờ nằm ngoài danh mục quy định hoặc bắt người dân khai báo lại những tin tức đã có sẵn trong hệ thống dữ liệu chung.
Đối với những hồ sơ có nguy cơ giải quyết trễ hạn, nhân viên hữu trách phải chủ động báo cáo, gởi văn thư xin lỗi và thông báo ngày trả kết quả mới chậm nhất là một ngày trước thời hạn đã ấn định. Đặc biệt, việc tự ý kéo dài thời gian giải quyết hoặc sửa đổi tin tức trên hệ thống nhằm che giấu tình trạng chậm trễ cũng bị nghiêm cấm.
Một điều đáng chú ý khác là yêu cầu nhân viên không được lợi dụng chức vụ để gợi ý, vòi tiền, ép buộc hoặc nhận tiền bạc, quà biếu và bất cứ quyền lợi vật chất hay phi vật chất nào từ người dân và các doanh nghiệp. Những hành vi môi giới, móc nối, giới thiệu dịch vụ bên ngoài nhằm kiếm lợi riêng hoặc thu những khoản tiền không được pháp luật cho phép cũng nằm trong danh sách những điều bị nghiêm cấm.
Thanh tra tỉnh Quảng Ngãi cho biết những bản cam kết này sẽ được sử dụng để theo dõi, tổng hợp và đánh giá việc thi hành, đồng thời làm căn cứ giải quyết khi xảy ra vi phạm. Đây cũng là tài liệu đối chiếu phục vụ việc đánh giá chỉ số cải cách hành chánh và chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI hằng năm. Song song với biện pháp này, cơ quan thanh tra công bố số điện thoại, địa chỉ thư điện tử cùng những phương tiện tiếp nhận ý kiến phản ảnh, để các doanh nghiệp có thể tố cáo những hành vi gây khó dễ, sách nhiễu hoặc đòi hỏi những khoản tiền ngoài quy định.
Lý do khiến động thái nói trên đặc biệt thu hút sự chú ý của dư luận chính là kết quả PCI năm 2025 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam công bố ngày 15 tháng 5 năm 2026. Quảng Ngãi chỉ đạt 55,63 điểm, nằm trong nhóm những địa phương có phẩm chất điều hành thấp. Đáng chú ý, chỉ số minh bạch chỉ đạt 5,30 điểm, đứng chót bảng trong số 34 tỉnh, thành phố; chỉ số chi phí không chính thức đạt 6,12 điểm, xếp hạng 33/34. Chỉ số chính quyền kiến tạo chỉ đạt 3,02 điểm, xếp hạng 33/34 và giảm đến 3,54 điểm so với năm trước. Trong khi đó, chỉ số chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cũng chỉ đạt 4,54 điểm, đứng hạng 31/34.
Những con số này đặt ra một vấn đề nghiêm trọng về phẩm chất phục vụ của guồng máy hành chánh địa phương. Bởi lẽ, nếu môi trường kinh doanh thực sự minh bạch, nhân viên công quyền thật sự tận tâm và các thủ tục được giải quyết đúng quy định, tại sao giới doanh nghiệp vẫn đưa ra những đánh giá thấp đến như vậy? Tại sao những khoản tiền ngoài quy định vẫn là một vấn đề đáng lo ngại? Và tại sao tình trạng né tránh trách nhiệm, đùn đẩy công việc giữa các cơ quan lại trở thành một trong những trở ngại lớn cần phải giải quyết?
Trước đó, ông Nguyễn Hoàng Giang, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, từng yêu cầu làm sáng tỏ tình trạng nhân viên công quyền gây khó khăn, khiến doanh nghiệp phải đi tới đi lui nhiều lần khi cần giải quyết công việc. Theo phần phân tích được Báo Nhân Dân đăng tải ngày 12 tháng 6 năm 2026, ông Lê Văn Tài, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch tỉnh, nhìn nhận rằng một bộ phận công chức mang tâm lý sợ sai, sợ phải chịu trách nhiệm sau giai đoạn tăng cường thanh tra, kiểm tra trong các lãnh vực đất đai, đầu tư và đấu thầu. Tâm lý đề phòng này dẫn đến tình trạng áp dụng luật lệ một cách máy móc, liên tục xin ý kiến cấp trên và đùn đẩy trách nhiệm thay vì chủ động giải quyết công việc trong phạm vi quyền hạn của mình. Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc VCCI miền Trung – Tây Nguyên, cũng nêu lên khoảng cách giữa chủ trương, chính sách của tỉnh với cách thức thi hành trên thực tế tại các sở, ngành và cấp xã, phường.
Tuy nhiên, điều đáng đặt câu hỏi là những tờ giấy cam kết này có thực sự chữa trị được tệ nạn sách nhiễu đã tồn tại từ lâu hay chỉ là một biện pháp có tính cách hình thức nhằm cải thiện thứ hạng PCI? Một nhân viên ký giấy cam kết không nhận tiền, nhưng vẫn cố tình gây khó dễ, kéo dài thời gian giải quyết hồ sơ hoặc đẩy trách nhiệm sang cơ quan khác, vậy người dân và doanh nghiệp sẽ được bảo vệ bằng cách nào? Nếu không có một cơ chế giám sát độc lập, biện pháp trừng phạt nghiêm minh đối với người vi phạm và việc công khai kết quả giải quyết những đơn khiếu nại, thì các lời hứa trên giấy rất dễ biến thành một thủ tục hành chánh mới, chẳng đem lại thay đổi thực chất nào.
Điều mà giới doanh nghiệp cần không phải là những bản cam kết được ký cho đủ số lượng, mà là một môi trường kinh doanh trong đó mọi người được đối xử công bằng, giấy tờ được giải quyết đúng hạn và không phải móc túi trả thêm bất cứ khoản tiền nào ngoài quy định. Một chính quyền thật sự có khả năng kiến tạo phải chứng minh bằng hành động cụ thể, tinh thần trách nhiệm và những kết quả có thể kiểm chứng, chớ không thể chỉ dựa vào những khẩu hiệu cải cách hoặc những lời hứa chống sách nhiễu.
NGƯỜI QUAN SÁT
