CaliToday News – Số lượng người Việt Nam bị cơ quan thực thi di trú Hoa Kỳ trục xuất đã tăng vọt kể từ năm 2025, đẩy nhiều người rơi vào cảnh chật vật thích nghi khi phải quay lại một đất nước xa lạ sau hàng chục năm sinh sống tại Mỹ.
Hôm 12/9, nhà chức trách Việt Nam tiếp nhận 110 công dân bị phía Mỹ trả về. Theo hồ sơ tòa án, Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE) đã trục xuất 1.851 người Việt trong các năm tài chính 2024, 2025 và tính đến tháng 6/2026. Riêng năm tài khóa 2026 ghi nhận 1.094 người, và con số này sau đó tiếp tục tăng gần 200 người.
Năm 2008, hai nước từng ký hiệp định loại trừ trục xuất đối với những người đến Mỹ trước ngày 12/7/1995. Tuy nhiên, chính quyền Donald Trump đã gây áp lực buộc Việt Nam tiếp nhận nhóm di dân này, dẫn đến một bản ghi nhớ mới vào tháng 11/2020. Khi ông Trump bước vào nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 1/2025, ICE đẩy mạnh việc giam giữ và bãi bỏ chính sách xem nhóm nhập cư trước năm 1995 là khó trục xuất. Luật sư di trú Tin Nguyen cho biết trước áp lực về thuế quan và rào cản thương mại, nhiều chính phủ nước ngoài buộc phải nhượng bộ.
Hiện có hơn 8.600 người Việt đang có lệnh trục xuất tại Mỹ. Trung tâm Hành động Nguồn lực Đông Nam Á (SEARAC) cho hay một nửa số người bị trục xuất trong giai đoạn 2025–2026 có tiền án từ ít nhất hai thập niên trước, và 51% tổng số ca trục xuất người Việt kể từ năm 1998 tập trung trong hai năm tài khóa này.
Nhiều trường hợp đối mặt với hoàn cảnh nghiệt ngã. Ông Andrew Fenton (58 tuổi, tên khai sinh Nguyễn Bao Linh) sang Mỹ theo diện con nuôi từ năm 1975 nhưng không được gia đình làm thủ tục xin quốc tịch. Có lệnh trục xuất từ năm 1989 do sở hữu ma túy và nhiều lần vướng án trộm cắp vặt, ông bị bắt vào tháng 8/2025 và trả về Việt Nam dù không biết tiếng bản xứ và không còn thân nhân. Sau một năm làm bảo vệ với mức lương 7 triệu đồng/tháng (266 USD), hiện ông làm phụ bếp tại Vũng Tàu.
Tương tự, ông Đỗ Phi Long (60 tuổi), một người con lai rời quê hương năm 1989, bị tước thẻ xanh vì lái xe khi say rượu (DUI) năm 2007. Bị ICE bắt lại vào đầu năm 2025, ông trải qua chuyến bay trục xuất khắc nghiệt kéo dài 30 đến 60 giờ—nơi người bị trục xuất bị cùm tay chân vào dây xích quanh eo và chỉ được cấp bánh mì—để về Hà Nội vào tháng 8/2025. Hiện ông mở quán cà phê nhỏ tại Long Thành, Đồng Nai, dù cuộc sống khó khăn hơn nhưng cảm thấy thanh thản hơn việc phải sống trong lo sợ bị bắt giữ tại Mỹ.
Tại Việt Nam, công an TP.HCM cho biết người hồi hương gặp vô vàn trở ngại trong việc làm lại căn cước, tìm việc làm, nhà ở và liên lạc với gia đình. Do chính quyền không có trợ cấp tài chính chính thức, sự hỗ trợ chủ yếu đến từ các tổ chức phi chính phủ như Ba Lo Project hay các cá nhân như luật sư Tin Nguyen và YouTuber Đặng Tuấn Dưỡng. Nhiều người hồi hương vẫn còn e ngại tìm kiếm sự giúp đỡ do mặc cảm hoặc sợ mất mặt với người thân.
Ban tập viên CaliToday
