Calitoday (25/9/2026): Iran hôm nay đã đề nghị mở lại eo biển Hormuz và nối lại các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của mình trong vòng 7 ngày nếu Hoa Kỳ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với việc bán dầu của Iran và tuân thủ lệnh ngừng bắn bao gồm cả Lebanon.
Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi đã trình bày chi tiết đề xuất này với các phóng viên bên ngoài Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc hôm thứ Sáu 25/9, nói rằng điều này cũng sẽ khởi động lại các cuộc đàm phán bị đình trệ với Hoa Kỳ về chương trình hạt nhân của Iran.
“Thời hạn 7 ngày sẽ bắt đầu ngay khi Hoa Kỳ chấp nhận kế hoạch này,” ông nói.
Araghchi cho biết các bước ban đầu sẽ mất khoảng 4 đến 5 ngày để hoàn thành và eo biển sẽ được mở vào ngày thứ sáu. “Và vào ngày thứ bảy, các cuộc đàm phán với Hoa Kỳ sẽ được bắt đầu để đạt được thỏa thuận cuối cùng về các vấn đề được hai bên nhất trí,” ông nói, đề cập đến chương trình hạt nhân.
Việc Iran gây rối loạn eo biển Hormuz – nơi mà trước chiến tranh, một phần năm lượng dầu khí giao dịch của thế giới đi qua – đã trở thành đòn bẩy chính của nước này. Ảnh hưởng của việc này lan rộng ra ngoài khu vực Trung Đông.
Tòa Bạch Ốc chỉ cho biết các quan chức Mỹ đang có những cuộc đối thoại tích cực và mang tính xây dựng với các nhà trung gian hòa giải về cuộc chiến với Iran. Trả lời câu hỏi của hãng tin AP, họ cho biết Mỹ đang tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu dầu mỏ đáng kể qua eo biển Hormuz.
Hiện chưa có bình luận nào từ các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh, mặc dù một người quen thuộc với vấn đề này, giấu tên để thảo luận về các cuộc thảo luận riêng tư, nói với AP rằng Ả Rập Xê Út tỏ ra hoài nghi về nỗ lực mới nhất nhằm đạt được một thỏa thuận.
Đề xuất này tương tự như một thỏa thuận hồi tháng 6/2026 đã nhanh chóng tan vỡ.
Đề xuất này, được các nhà trung gian hòa giải chuyển đến Mỹ và được ông Araghchi công khai, rất giống với cái gọi là Bản ghi nhớ đạt được hồi tháng Sáu, nhưng với tiến độ nhanh hơn. Thỏa thuận trước đó, quy định thời gian chuyển tiếp 60 ngày, nhanh chóng sụp đổ khi Iran nối lại các cuộc tấn công vào tàu thuyền trong eo biển.
Ông Trump cho biết ông không vội vàng đạt được thỏa thuận, ngay cả khi giá dầu cao đang làm gia tăng lạm phát. Về phía Iran, có những câu hỏi đặt ra về việc liệu những người theo đường lối cứng rắn, những người thống trị lực lượng an ninh, có chấp nhận những thỏa hiệp do những người ôn hòa như Tổng thống Masoud Pezeshkian đề xuất hay không.
“Nếu ông Trump tính toán rằng thỏa thuận này đáng giá và có thể mang lại lợi ích chính trị trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ và giảm giá xăng dầu, có lẽ chúng ta sẽ thấy sự linh hoạt chưa từng thấy trong những tuần trước,” ông Parsi nói. Nhưng ông lưu ý “sự nghi ngờ sâu sắc,” đặc biệt là xung quanh viễn cảnh Iran chỉ đơn thuần là câu giờ để xuất khẩu thêm dầu và giảm bớt khó khăn kinh tế.
Có những dấu hiệu khác cho thấy ngoại giao được nối lại.
Trong dấu hiệu mới nhất của sự chuyển biến ngoại giao, ông Pezeshkian đã tiếp đón Thủ tướng Qatar vào sáng sớm thứ Sáu hôm nay. Qatar là một bên trung gian quan trọng, bao gồm cả trong các cuộc đàm phán gián tiếp kéo dài nhiều giờ giữa Iran và Mỹ tại Liên Hợp Quốc trong tuần này.
Chưa rõ Pezeshkian và Araghchi sẽ ở lại Mỹ bao lâu sau khi Pezeshkian phát biểu tại cuộc họp thường niên của các nhà lãnh đạo thế giới thuộc Liên Hợp Quốc hôm thứ Tư 23/9, kết thúc bài phát biểu bằng việc nói rằng Iran vẫn sẵn sàng cho các cuộc đàm phán ngoại giao.
Cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết “nếu có cơ hội trao đổi ý tưởng và thông điệp, chúng tôi sẽ làm”.
Tuy nhiên, sau nhiều nỗ lực thất bại trong việc đạt được thỏa thuận, sự nghi ngờ đang gia tăng ở cả hai phía. Mỹ và Israel đã hai lần tấn công Iran trong khi nước này đang tham gia đàm phán hạt nhân, và Mỹ và Iran cáo buộc lẫn nhau đã nhanh chóng vi phạm thỏa thuận tháng Sáu.
“Người Iran đã biết rằng khả năng điều này không được Trump chấp nhận cao hơn nhiều so với khả năng ngược lại,” Hamidreza Azizi, nhà phân tích cấp cao về Iran tại tổ chức tư vấn International Crisis Group, viết trên X.
“Họ muốn chứng tỏ rằng họ đã sẵn sàng cho ngoại giao và chính Hoa Kỳ, lần thứ ba, đã quyết định tấn công giữa lúc đang diễn ra một cuộc đàm phán ngoại giao — điều mà những người trong giới chiến lược (của Iran) đã dự đoán trong vài ngày qua.”
Chưa rõ liệu đề xuất này có bao gồm xung đột Yemen hay không.
Đề xuất này sẽ bao gồm Lebanon, nơi Israel và lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn phần lớn đang tuân thủ lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, chưa rõ liệu nó có bao gồm cuộc xung đột tái bùng phát giữa phiến quân Houthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen và Ả Rập Xê Út hay không, điều này đã gây thêm áp lực lên thị trường toàn cầu.
Iran dường như cho rằng khả năng mới được tăng cường của lực lượng Houthi trong việc đe dọa eo biển Bab el-Mandeb trên Biển Đỏ — một điểm nghẽn thương mại khác ở phía bên kia bán đảo Ả Rập — có thể buộc Trump phải đạt được thỏa thuận.
Thiếu tướng Yahya Rahim Safavi, cố vấn quân sự của nhà lãnh đạo tối cao mới của Iran, nói với truyền hình nhà nước rằng người Mỹ “đang đối mặt với một vấn đề mới gọi là eo biển Bab el-Mandeb”.
Ông nói thêm: “Tôi nghĩ rằng quá trình đang diễn ra có lợi cho chúng ta, và người Mỹ sẽ buộc phải chấp nhận các điều kiện của Iran”.
Trước sự gia tăng các cuộc tấn công gần đây của lực lượng Houthi, Ả Rập Xê Út tỏ ra hoài nghi về nỗ lực mới nhất của ông Araghchi nhằm đạt được thỏa thuận với Mỹ, theo một nguồn tin thân cận với vấn đề này.
Vương quốc này, cùng với các quốc gia vùng Vịnh khác, đã ủng hộ việc quay trở lại đàm phán trong suốt mùa hè, nói rằng họ có thể chấp nhận một thỏa thuận trao cho Iran vai trò tạm thời trong việc quản lý eo biển Hormuz, nguồn tin cho biết.
Nhưng tính toán của Ả Rập Xê Út đã thay đổi khi lực lượng Houthi chiếm giữ bờ biển Biển Đỏ chiến lược của Yemen từ lực lượng thân chính phủ và một đường ống dẫn dầu quan trọng của Ả Rập Xê Út bị tấn công.
Đầu tháng này, các nhà lãnh đạo vùng Vịnh đã lên kế hoạch tập hợp tại Oman để thảo luận về một thỏa thuận đang hình thành giữa Oman và Iran về eo biển Hormuz, nằm giữa hai nước. Nhưng cuộc họp đã bị hủy bỏ sau khi Ả Rập Xê Út kêu gọi sửa đổi, và chỉ một số trong đó được Iran chấp nhận, nguồn tin cho biết.
Lãnh đạo Iran đã cho thấy những dấu hiệu chia rẽ.
Các nhà lãnh đạo Iran đã tìm cách thể hiện sự đoàn kết, nhưng một số người theo đường lối cứng rắn muốn tiếp tục hoặc leo thang chiến tranh để đạt được những nhượng bộ lớn hơn từ phía Mỹ và đã chỉ trích các bước đi ngoại giao của Pezeshkian và Araghchi trong tuần này.
Nghị sĩ cực đoan Ebrahim Rezaei đã viết trên X rằng việc chỉ đơn thuần gặp gỡ “kẻ thù xâm lược” cho thấy sự yếu đuối. Hội đồng Chuyên gia Iran, một nhóm các giáo sĩ Shia bổ nhiệm lãnh đạo tối cao, cho biết “không có con đường nào khác ngoài kháng chiến”.
Người đứng đầu Lực lượng Vệ binh Cách mạng hùng mạnh của Iran, Chuẩn tướng Ahmad Vahidi, đã nhấn mạnh bài phát biểu tại Liên Hợp Quốc của “vị tổng thống đáng kính” trong khi tập trung vào bình luận của Pezeshkian rằng Iran không sợ chiến tranh.
Chủ tịch Quốc hội Iran, Mohammad Bagher Qalibaf, người từng là trưởng đoàn đàm phán trong các cuộc đàm phán trước đó với Hoa Kỳ, đã đưa ra một lời thừa nhận công khai hiếm hoi về sự chia rẽ nội bộ.
“Có một quan điểm nói về chiến tranh nhưng không đưa ra triển vọng hay cơ chế nào để kết thúc nó một cách mạnh mẽ,” ông viết trên mạng xã hội. “Ở phía đối diện là một luồng tư tưởng mắc sai lầm khi đánh giá thấp khả năng của quốc gia.”
Ông nói thêm: “Sai lầm thứ nhất khiến đất nước luôn trong tình trạng khủng hoảng, trong khi sai lầm thứ hai trao nguồn lực và phẩm giá quốc gia vào tay kẻ thù.”
Tổng thống Iran nói với người dẫn chương trình Fox rằng cuộc chiến là “bị áp đặt lên chúng tôi”
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm thứ Năm cho biết Tehran đã bị buộc phải tham gia vào cuộc xung đột kéo dài 7 tháng với Mỹ và cảnh báo rằng Iran sẽ đáp trả “mạnh mẽ” nếu các cuộc tấn công tiếp tục.
“Chúng tôi không chọn chiến tranh, chiến tranh đã bị áp đặt lên chúng tôi. Chúng tôi không tìm kiếm chiến tranh,” Pezeshkian nói với người dẫn chương trình Bret Baier của Fox News trong một cuộc phỏng vấn trên chương trình “Special Report.”
“Chúng tôi chưa bao giờ bắt đầu một cuộc chiến,” ông tiếp tục. “Nhưng nếu họ muốn tiếp tục chiến đấu với chúng tôi, chúng tôi sẽ đáp trả mạnh mẽ, kiên quyết.”
Cuộc xung đột kéo dài 7 tháng giữa Mỹ và Iran cho thấy rất ít dấu hiệu kết thúc. Tuần này, Tổng thống Trump một lần nữa đe dọa Iran sẽ bị hủy diệt hơn nữa nếu không đạt được thỏa thuận với Mỹ, và tuyên bố Iran đang chờ đến sau cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 để đạt được thỏa thuận.
Tổng thống Iran đã phản bác lại áp lực từ Trump, phủ nhận cáo buộc rằng Iran đang chờ đến sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 để đạt được thỏa thuận và cáo buộc Mỹ tìm cách gây bất ổn khu vực và lật đổ chính phủ Iran.
“Trump cứ nói, ‘Tôi muốn mang một món quà đến cho người dân Iran'”, Pezeshkian nói. “Nhưng món quà mà họ mang đến cho chúng ta là tên lửa dẫn đường, vũ khí hạng nặng và sự hủy diệt.”
Ông lập luận rằng Washington đang cố gắng gây bất ổn bên trong Iran để “mở đường cho sự sụp đổ” của hệ thống chính trị nước này.
Tổng thống Iran cũng tuyên bố Iran “chưa bao giờ tìm kiếm vũ khí hạt nhân”, bất chấp sự giám sát quốc tế lâu dài về chương trình làm giàu uranium và chương trình hạt nhân của Iran mà chính quyền Trump tìm cách phá hủy.
“Lãnh đạo tối cao đáng kính, người đã hy sinh của chúng ta, đã nhiều lần tuyên bố rằng, theo sắc lệnh tôn giáo, điều đó là bất thánh. Điều đó là bất hợp pháp,” ông nói, đề cập đến Lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei, người đã bị giết trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào ngày 28 tháng 2.
Pezeshkian liên tục khẳng định rằng Tehran vẫn sẵn sàng cho ngoại giao, đồng thời nói thêm rằng các tranh chấp nên được giải quyết thông qua đàm phán hơn là tiếp tục hành động quân sự.
“Chúng tôi đã đạt được một thỏa thuận với tổng thống của các bạn,” Pezeshkian nói, đề cập đến bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran được ký kết vào tháng 6 nhưng cuối cùng đã đổ vỡ. “Thỏa thuận đó đã được ký kết, và dựa trên đó, chúng tôi sẵn sàng và vẫn mong muốn tiến lên phía trước.”
Pezeshkian đã có mặt tại New York tuần này để tham dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, nơi ông cũng thể hiện thái độ thách thức tương tự về cuộc xung đột. Trong bài phát biểu trước tổ chức quốc tế này, ông khẳng định rằng Iran sẽ không lùi bước hay đầu hàng và sẽ tiếp tục tự vệ.
HẠNH DƯƠNG
Tổng hợp
