Việt Nam và Canada chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược. Với tám lãnh vực hợp tác, từ thương mại, kỹ thuật, năng lượng cho tới quốc phòng – an ninh, Ottawa đang trở thành một mắt xích đáng chú ý trong mạng lưới đối tác ngày càng rộng của Hà Nội…
Ngày 24 tháng 9 năm 2026, tại Ottawa, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam- Tô Lâm và Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố nâng cấp quan hệ Việt Nam – Canada từ Đối tác Toàn diện lên Đối tác Chiến lược, mở ra một khuôn khổ hợp tác mới trong bối cảnh cả hai quốc gia đều đang tìm cách mở rộng quan hệ về kinh tế, kỹ thuật, năng lượng và an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Chuyến viếng thăm cấp Nhà nước của ông Tô Lâm diễn ra từ ngày 24 đến 25 tháng 9 năm 2026 và là chuyến viếng thăm chính thức Canada đầu tiên của một Tổng Bí thư Việt Nam kể từ khi hai nước thiết lập bang giao năm 1973.
Theo Tuyên bố chung công bố ngày 24 tháng 9, mối quan hệ mới được xây dựng trên tám lãnh vực chính. Đó là hợp tác song phương, khu vực và đa phương; thương mại, đầu tư, tài chánh và kinh tế; giao thông, chuỗi cung ứng và hạ tầng; chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kỹ thuật tân tiến và đổi mới sáng tạo; an ninh năng lượng, môi trường và tăng trưởng bền vững; an ninh lương thực và nông nghiệp – thực phẩm; quốc phòng, an ninh, hàng hải, thi hành pháp luật và tư pháp; cùng giáo dục, văn hóa và giao lưu giữa nhân dân hai nước. Đây là một chương trình nghị sự khá rộng, cho thấy hai bên không chỉ muốn mở rộng việc mua bán hàng hóa mà còn đưa quan hệ sang những lãnh vực kỹ thuật, năng lượng và an ninh.
Một trong những điểm đáng chú ý là kinh tế và chuỗi cung ứng. Theo Văn phòng Thủ tướng Canada, Việt Nam hiện là đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất của Canada trong ASEAN, và thương mại hàng hóa song phương đã tăng gấp đôi trong vòng năm năm qua. Hai bên tiếp tục thúc đẩy việc hoàn tất cuộc thương thuyết về Hiệp định Thương mại Tự do Canada – ASEAN. Ottawa cho biết nếu được thực hiện, hiệp định này có thể giúp GDP của Canada tăng gần 2 tỷ Mỹ kim và tạo gần 14.000 việc làm tại Canada. Hai bên cũng ký hoặc gia hạn bốn bản ghi nhớ về năng lượng truyền thống và năng lượng sạch, vận tải hàng hải, môi trường – khí hậu và an toàn thực phẩm.
Một thay đổi thực tế khác nằm ở lãnh vực hàng không. Trong chuyến viếng thăm, hai bên đồng ý mở rộng Thỏa thuận Vận tải Hàng không Việt Nam – Canada, cho phép gia tăng các chuyến bay thẳng, cả chở hành khách lẫn hàng hóa. Ottawa cho rằng việc này sẽ giúp thúc đẩy giao thương, đầu tư, du học và sự giao lưu giữa người dân hai nước. Trong bối cảnh Việt Nam đang tìm cách đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng, còn Canada muốn mở rộng quan hệ kinh tế với khu vực Đông Nam Á, đây là một trong những lãnh vực có thể đem lại ảnh hưởng trực tiếp hơn đối với các doanh nghiệp cũng như người dân.
Về năng lượng, Canada muốn đóng vai trò như một nguồn cung cấp năng lượng đáng tin cậy cho Việt Nam. Tuyên bố chung đề cập tới LNG, hydrogen, năng lượng tái tạo, kỹ thuật giảm phát thải và cả khả năng hợp tác về điện hạt nhân dân sự. Hai bên cũng ký bản ghi nhớ về hợp tác năng lượng và chuyển đổi sang năng lượng sạch. Đối với Canada, đây là cơ hội mở rộng thị trường cho kỹ nghệ năng lượng; còn đối với Việt Nam, hợp tác này liên quan trực tiếp tới bài toán bảo đảm nguồn cung năng lượng trong tiến trình kỹ nghệ hóa.
Đáng chú ý hơn nữa là lãnh vực quốc phòng, an ninh và hàng hải. Tuyên bố chung cho biết hai bên sẽ xem xét hợp tác về an ninh mạng, nâng cao nhận thức về tình hình trên biển, hợp tác giữa các lực lượng quân sự, kỹ nghệ quốc phòng, tình báo, khoa học – kỹ thuật và đổi mới sáng tạo, đồng thời tiếp tục phối hợp trong các cơ chế khu vực và đa phương. Tuy nhiên, những nội dung này mới là định hướng hợp tác trong khuôn khổ quan hệ mới, không đồng nghĩa với một cam kết liên minh quân sự hay một sự bảo đảm an ninh của Canada dành cho Việt Nam.
Việc nâng cấp quan hệ với Canada cũng nằm trong một chuỗi thay đổi lớn của ngành ngoại giao Việt Nam trong những năm gần đây.
-Tháng 10 năm 2024, Việt Nam và Pháp nâng quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, đưa Pháp trở thành quốc gia Liên Hiệp Âu Châu đầu tiên đạt cấp độ này với Việt Nam.
-Tháng 11 năm 2024, Malaysia trở thành quốc gia Đông Nam Á đầu tiên được Việt Nam nâng lên cấp Đối tác Chiến lược Toàn diện.
-Sang năm 2025, Việt Nam tiếp tục nâng cấp quan hệ với New Zealand, Indonesia, Singapore và Thái Lan lên cấp cao nhất trong hệ thống đối tác của mình. Riêng với Thái Lan, hai bên tuyên bố nâng cấp quan hệ ngày 16 tháng 5 năm 2025, với ba trụ cột gồm hòa bình bền vững, tăng trưởng bền vững và tương lai bền vững.
-Đến ngày 29 tháng 1 năm 2026, Việt Nam và Liên Hiệp Âu Châu tiếp tục nâng quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Đây là một trường hợp đặc biệt vì EU không phải là một quốc gia. Sau quyết định này, những nguồn chính thức của Việt Nam xác định tổng số khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện của Việt Nam là 15, gồm 14 quốc gia và EU.
14 quốc gia đó gồm Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Nam Hàn, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Úc, Pháp, Malaysia, New Zealand, Indonesia, Singapore, Thái Lan và Anh. Như vậy, Việt Nam đã thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với cả năm thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc là Trung Quốc, Nga, Hoa Kỳ, Pháp và Anh.
Điều đáng chú ý là trong lần này Canada không được nâng lên cấp Đối tác Chiến lược Toàn diện mà chỉ ở cấp Đối tác Chiến lược. Trong hệ thống phân loại quan hệ đối ngoại của Việt Nam, đây vẫn là một bước nâng cấp quan trọng nhưng thấp hơn cấp Đối tác Chiến lược Toàn diện. Vì vậy, sự kiện tại Ottawa ngày 24 tháng 9 nên được nhìn trong toàn bộ tiến trình Việt Nam mở rộng mạng lưới đối tác, thay vì xem đây là một liên minh hay một cam kết quân sự mới.
NGƯỜI QUAN SÁT
