Tô Lâm xuất hiện tại New York trong lúc Việt Nam đang ráo riết thúc đẩy quan hệ thương mại với Hoa Kỳ, đồng thời tìm kiếm thêm những cơ hội hợp tác về đầu tư, kỹ thuật và công nghệ. Nhưng đàng sau những cuộc gặp ngoại giao và các thỏa thuận kinh tế là vấn đề nhân quyền cùng những cáo buộc về việc gây sức ép đối với những người bất đồng chính kiến ở trong và ngoài nước, vốn vẫn được nhiều tổ chức quốc tế nêu lên…
Ngày 22/9/2026, theo giờ địa phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam – Tô Lâm đã đọc diễn văn tại phiên thảo luận cấp cao của Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc khóa 81 ở New York. Đây là chuyến công du được Hà Nội đặt nhiều kỳ vọng về mặt ngoại giao, thương mại và đầu tư. Trong bài diễn văn, ông Tô Lâm kêu gọi các quốc gia khôi phục lòng tin, tôn trọng Hiến chương Liên Hiệp Quốc và luật pháp quốc tế, đồng thời nhấn mạnh tới đối thoại, kiểm soát cạnh tranh và tránh để những khác biệt biến thành xung đột. Ông cũng đề cập việc bảo vệ thường dân trong các cuộc xung đột và giải quyết những thách thức chung của thế giới trong lúc trật tự quốc tế đang có nhiều biến chuyển.
Bên cạnh diễn đàn ngoại giao tại Liên Hiệp Quốc, điều được giới kinh tế đặc biệt chú ý là mối bang giao thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ. Ngày 21/9, ông Tô Lâm đã gặp Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer tại New York. Theo Reuters, ông Tô Lâm cho biết cuộc thương lượng thương mại giữa hai nước đang có những bước tiến khả quan và một thỏa thuận có thể được ký trong thời gian tới.
Phía Hoa Kỳ cũng cho biết hai bên đã đạt được “tiến triển đáng kể” và cuộc thương lượng đang tiến gần tới kết quả sau cùng. Tuy nhiên, cho tới ngày 23/9, vẫn chưa có thông báo chính thức nào cho thấy một hiệp định thương mại song phương mới đã được ký kết. Reuters cũng ghi nhận ông Tô Lâm kêu gọi hai bên sớm hoàn tất thỏa thuận nhằm tạo ra một khuôn khổ ổn định và lâu dài cho quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư.
Đây là vấn đề rất đáng chú ý đối với Việt Nam, vì Hoa Kỳ hiện vẫn là thị trường xuất cảng quan trọng hàng đầu của Việt Nam. Trong các cuộc trao đổi với ông Greer, ông Tô Lâm nhấn mạnh Việt Nam đã có những bước đi nhằm gia tăng việc mua hàng hóa Hoa Kỳ, qua đó giảm bớt mức thặng dư thương mại với Washington. Phía Việt Nam cũng mong muốn một thỏa thuận mới sẽ tạo được một khuôn khổ ổn định, lâu dài cho hoạt động thương mại và đầu tư giữa hai nước. Theo những thông tin mới nhất, hai bên đang tiếp tục thương lượng những vấn đề còn tồn đọng, trong đó có những vấn đề liên quan tới các cuộc điều tra theo Điều khoản 301 của Luật Thương mại Hoa Kỳ.
Chuyến đi New York lần này cũng gắn liền với một loạt thỏa thuận thương mại giữa các công ty Việt Nam và Hoa Kỳ. Trước chuyến đi, Reuters dẫn những tài liệu nội bộ cho biết có khoảng 29 thỏa thuận dự trù được công bố ngày 23/9 tại một hội nghị doanh nghiệp có sự hiện diện của ông Tô Lâm. Những thỏa thuận này trải rộng trên nhiều lãnh vực như năng lượng, hàng không, kỹ thuật và tài chánh.
Trong lãnh vực hàng không, tài liệu được Reuters xem qua cho thấy Vietjet dự trù công bố những thỏa thuận liên quan tới việc thuê tới 22 máy bay, gồm 17 chiếc Boeing 737 và 5 chiếc Airbus A321neo. Hãng này cũng dự trù ký thỏa thuận với SpaceX về việc cung cấp dịch vụ internet vệ tinh Starlink cho 120 chiếc máy bay Vietjet. Ngoài ra còn có những thỏa thuận dự trù giữa Qualcomm với VNPT, Meta với phía Việt Nam, cùng các hợp tác trong lãnh vực tài chánh với Visa, Mastercard và Citibank. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa những bản ghi nhớ, thỏa thuận dự trù và những hợp đồng đã thật sự được ký kết và thực hiện.
Sau những hoạt động tại New York, ông Tô Lâm dự kiến tiếp tục chuyến công du sang Canada. Trong ngày 22/9, ông cũng đã có những cuộc gặp riêng với lãnh đạo Fiji, Thái Lan, Australia, Timor-Leste, Thụy Sĩ và Phần Lan. Nội dung các cuộc gặp xoay quanh thương mại, đầu tư, năng lượng, kỹ thuật, giáo dục và hợp tác đa phương.
Trong cuộc gặp với Tổng thống Thụy Sĩ Guy Parmelin, hai bên bàn tới việc mở rộng hợp tác trong nông nghiệp, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, kinh tế kỹ thuật số, tài chánh và ngân hàng. Ông Tô Lâm kêu gọi doanh nghiệp Thụy Sĩ gia tăng đầu tư vào Việt Nam. Hai bên cũng đặt mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên hơn 2 tỷ Mỹ kim vào năm 2030. Với Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, những lãnh vực được đề cập gồm kỹ thuật cao, chuyển đổi số, 5G và 6G, trí tuệ nhân tạo, chất bán dẫn, năng lượng sạch, khoa học kỹ thuật và giáo dục.
Nhưng đàng sau những hình ảnh ngoại giao và các thỏa thuận kinh tế, vấn đề nhân quyền Việt Nam vẫn là một hồ sơ được nhiều tổ chức quốc tế đặc biệt chú ý khi nói tới quan hệ giữa Việt Nam với các nước Tây phương. Ngày 1/7/2026, một tuyên bố chung liên quan tới những cáo buộc về việc Việt Nam gây sức ép xuyên biên giới tại Thái Lan có sự tham gia của 18 tổ chức, trong đó có Human Rights Watch, Amnesty International, ARTICLE 19, CIVICUS, International Commission of Jurists, Reporters Without Borders và International Federation for Human Rights.
Những tổ chức này kêu gọi nhà cầm quyền Việt Nam tôn trọng các nghĩa vụ quốc tế về nhân quyền và bày tỏ quan ngại trước những hoạt động mà họ cho rằng có thể gây áp lực lên những người bất đồng chính kiến ngay cả khi họ đang ở ngoài lãnh thổ Việt Nam.
Human Rights Watch, trong Báo cáo Thế giới 2026, cũng cho rằng nhà cầm quyền Việt Nam tiếp tục hạn chế nghiêm ngặt quyền tự do phát biểu, lập hội, hội họp và hoạt động báo chí độc lập. Tổ chức này đồng thời ghi nhận những điều luật như Điều 117 và Điều 331 tiếp tục được sử dụng trong các vụ án mà họ đánh giá là có động cơ chính trị. Đến tháng 6/2026, Human Rights Watch tiếp tục kêu gọi Việt Nam cải thiện các quyền dân sự và chính trị trong khuôn khổ cuộc đối thoại nhân quyền giữa Việt Nam và Liên Hiệp Châu Âu.
NGƯỜI QUAN SÁT
