Giới cầm quyền Trung Quốc vừa phát đi hai tín hiệu đáng chú ý: Bộ trưởng Quốc phòng Đổng Quân cảnh báo về “chủ nghĩa quân phiệt” và “xét lại lịch sử”, trong lúc những quy định mới lại mở rộng khả năng hạn chế công dân xuất cảnh vì những lý do liên quan tới an ninh quốc gia và kỹ thuật. Hai diễn biến thuộc hai lãnh vực khác nhau, nhưng cùng cho thấy vấn đề “an ninh” đang được Bắc Kinh đặt vào một vị trí ngày càng quan trọng…
Ngày 16/9/2026, tại Bắc Kinh, Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân phát biểu khai mạc Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh về an ninh, trong bối cảnh môi trường chiến lược tại Á Châu đang có nhiều biến động, đặc biệt xoay quanh Đài Loan, Biển Đông, quan hệ Trung Quốc–Nhật Bản và vai trò an ninh của Hoa Kỳ trong khu vực. Trong bài diễn văn, ông Đổng kêu gọi các quốc gia ghi nhớ những bài học lịch sử, đồng thời cảnh giác với những biểu hiện mà ông mô tả là “chủ nghĩa bá quyền”, “chủ nghĩa quân phiệt” và “chủ nghĩa xét lại lịch sử”. Ông cũng kêu gọi chấm dứt những hành động khiêu khích và ngăn chặn sự trỗi dậy của những xu hướng mà Bắc Kinh cho là đi ngược lại hòa bình và ổn định. Reuters nhận định những lời phát biểu này nhiều khả năng là một thông điệp gián tiếp nhắm tới Nhật Bản, dù ông Đổng không trực tiếp nêu tên Tokyo và cũng không đưa ra lời công kích trực tiếp nhằm vào Hoa Kỳ hay các đồng minh của Washington.
Diễn đàn Hương Sơn lần này quy tụ hơn 2.000 đại biểu, gồm các viên chức quân sự, nhà ngoại giao và giới học giả đến từ khoảng 100 quốc gia. Theo Reuters, sự kiện kéo dài ba ngày và có sự hiện diện của đại diện Lầu Năm Góc, Nga cùng nhiều quốc gia khác. Đây là một trong những diễn đàn an ninh quốc tế quan trọng do Trung Quốc tổ chức, thường được xem là nơi Bắc Kinh trình bày quan điểm về những vấn đề chiến lược tại Á Châu và trên thế giới. Thời điểm tổ chức năm nay đặc biệt đáng chú ý bởi nó diễn ra giữa lúc căng thẳng trong khu vực vẫn tập trung vào vấn đề Đài Loan và Biển Đông, đồng thời chỉ khoảng một tuần trước cuộc gặp dự trù giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump.
Một trong những nguyên nhân khiến thông điệp của ông Đổng được chú ý là quan hệ Trung Quốc–Nhật Bản đang tồn tại nhiều bất đồng về an ninh khu vực. Reuters cho biết căng thẳng gia tăng sau những phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi vào năm 2025 liên quan tới khả năng một cuộc tấn công của Trung Quốc vào Đài Loan có thể dẫn tới phản ứng quân sự của Nhật Bản. Bắc Kinh sau đó nhiều lần cảnh cáo Tokyo không nên quay trở lại con đường quân sự hóa mà Trung Quốc cho rằng từng gây ra những hậu quả nghiêm trọng trong lịch sử. Vì vậy, việc ông Đổng nhấn mạnh tới “chủ nghĩa quân phiệt” và “xét lại lịch sử”, dù không nêu đích danh Nhật Bản, được Reuters xem là một thông điệp có hàm ý rõ rệt đối với Tokyo.
Đáng chú ý, cũng trong thời điểm Trung Quốc đưa ra thông điệp cứng rắn về an ninh đối ngoại, Bắc Kinh vừa triển khai một bước điều chỉnh quan trọng liên quan tới việc xuất cảnh của công dân trong nước. Từ ngày 15/9/2026, những quy định mới về xuất nhập cảnh liên quan tới an ninh kỹ thuật và an ninh quốc gia chính thức có hiệu lực. Theo Reuters, quy định này cho phép áp dụng lệnh cấm xuất cảnh đối với một số công dân Trung Quốc bị xem là có nguy cơ gây tổn hại tới an ninh kỹ thuật quốc gia. Trong một số trường hợp liên quan tới hành vi ở ngoại quốc bị cho là gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia, thời hạn hạn chế xuất cảnh có thể kéo dài từ sáu tháng tới ba năm.
Điểm đáng chú ý là phạm vi của chánh sách mới không chỉ tập trung vào những người đang trực tiếp làm việc trong các cơ quan an ninh hay quốc phòng. Reuters cho biết những quy định mới đặc biệt quan tâm tới nguy cơ thất thoát kỹ thuật và tin tức nhạy cảm trong bối cảnh cuộc cạnh tranh kỹ thuật giữa Trung Quốc với các quốc gia Tây phương ngày càng gay gắt. Những người bị cơ quan hữu trách xác định có liên quan tới các hoạt động đe dọa an ninh kỹ thuật hoặc an ninh quốc gia có thể bị hạn chế quyền rời khỏi Trung Quốc. Những quy định này được Bắc Kinh giải thích trong khuôn khổ bảo vệ an ninh quốc gia, kỹ thuật và quyền lợi quốc gia.
Đây không phải hoàn toàn là một chánh sách xuất hiện từ con số không. Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã từng áp dụng những biện pháp hạn chế xuất cảnh đối với một số nhóm người trong những vụ việc liên quan tới điều tra an ninh, tranh chấp kinh tế hoặc những vấn đề mà nhà chức trách xem là nhạy cảm. Tuy nhiên, việc đưa thêm những trường hợp liên quan tới an ninh kỹ thuật và hành vi ở ngoại quốc vào một khuôn khổ quy định rõ ràng hơn đang khiến quyền hạn của cơ quan thi hành pháp luật trở nên đáng chú ý hơn. Reuters dẫn những quan ngại từ phía Đài Loan rằng việc pháp lý hóa những hạn chế trước đây đôi khi được áp dụng không đồng nhất có thể mở rộng quyền tùy nghi của cơ quan thi hành. Trong khi đó, phía Trung Quốc cho rằng các quy định mới tạo ra một cơ sở pháp lý và cơ chế bảo vệ rõ ràng hơn.
Vấn đề kỹ thuật đặc biệt nhạy cảm trong hoàn cảnh hiện nay. Trung Quốc nhiều lần nhấn mạnh rằng kỹ thuật chiến lược, dữ kiện và những lãnh vực kỹ thuật cao có liên hệ trực tiếp tới an ninh quốc gia. Luật Kiểm soát Xuất khẩu của Trung Quốc cũng đã quy định việc kiểm soát hàng hóa, kỹ thuật và dịch vụ có khả năng liên quan tới an ninh quốc gia, đồng thời cho phép nhà chức trách áp dụng những biện pháp hạn chế đối với các hoạt động xuất khẩu được xem là gây nguy hiểm cho an ninh hoặc quyền lợi quốc gia.
Nếu đặt hai sự kiện cạnh nhau, có thể thấy một bức tranh rộng hơn về cách Bắc Kinh nhìn nhận vấn đề an ninh trong tháng 9/2026. Ở bên ngoài, Bộ trưởng Quốc phòng Đổng Quân nhấn mạnh tới nguy cơ của chủ nghĩa quân phiệt, bá quyền và những gì Trung Quốc gọi là “xét lại lịch sử”, đồng thời kêu gọi các quốc gia tránh khiêu khích và giải quyết bất đồng bằng những phương thức hòa bình. Ở bên trong, những quy định mới lại mở rộng công cụ pháp lý để nhà chức trách hạn chế việc công dân rời khỏi đất nước trong những trường hợp được xác định là có liên quan tới an ninh quốc gia hoặc an ninh kỹ thuật. Hai chánh sách thuộc hai lãnh vực khác nhau, nhưng cùng phản ánh mức độ ưu tiên ngày càng cao của Bắc Kinh đối với khái niệm “an ninh quốc gia”.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
