CaliToday News – Tại Đông Nam Á, Việt Nam từng là ví dụ điển hình chứng minh sức lan tỏa văn hóa của Trung Quốc chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng với lịch sử hàng nghìn năm chống lại sự thống trị phương Bắc, một cuộc chiến tranh biên giới vẫn còn trong ký ức, các tranh chấp hàng hải chưa được giải quyết và các cuộc khảo sát giới tinh hoa luôn ghi nhận sự ngờ vực sâu sắc đối với Bắc Kinh.
Tuy nhiên, bên dưới những căng thẳng chiến lược này, một sự dịch chuyển âm thầm đang diễn ra. Thế hệ trẻ Việt Nam ngày càng cởi mở hơn với văn hóa, ngôn ngữ, lối sống và các cơ hội kinh tế từ Trung Quốc. Sự thay đổi này được thúc đẩy bởi bốn yếu tố: sức hút văn hóa, sự kết nối từ truyền thông mới, sự tạo điều kiện của chính phủ hai nước và động lực kinh tế.
Sức hút văn hóa và phong cách sống hiện đại
Sức hấp dẫn văn hóa của Trung Quốc kết hợp giữa nét tương đồng truyền thống và xu hướng đương đại. Phim truyền hình Trung Quốc từ lâu đã quen thuộc trên sóng truyền hình Việt Nam, đưa Việt Nam vào nhóm các thị trường lớn nhất châu Á về tiêu thụ thể loại này. Các nội dung từ iQiyi, Tencent Video và Youku xuất hiện trên những nền tảng của Việt Nam như VieOn và FPT Play. Một số người nổi tiếng Việt Nam đã gia tăng độ nhận diện qua các chương trình thực tế của Trung Quốc, trong khi nhiều format ăn khách của Trung Quốc được Việt Nam mua bản quyền sản xuất.
Về tiêu dùng, nhiều thương hiệu Trung Quốc thu hút giới trẻ nhờ thiết kế hợp thời và giá cả phải chăng:
- Chuỗi kem và trà Mixue đã mở hơn 1.300 cửa hàng tại Việt Nam vào cuối năm 2024, đưa Việt Nam thành thị trường nước ngoài lớn thứ hai của hãng.
- Các thương hiệu Chagee, Cotti Coffee, KKV và Pop Mart (với cơn sốt đồ chơi Labubu) biến các trung tâm thương mại tại Hà Nội và TP.HCM thành nơi trưng bày các trào lưu tiêu dùng Trung Quốc.
Truyền thông mới và ngoại giao nhân dân
TikTok hiện có hơn 70 triệu người dùng tích cực hằng tháng tại Việt Nam (trong tổng số 460 triệu của toàn Đông Nam Á), kết nối người xem với các nội dung về đời sống, phong cảnh và nhịp sống đô thị Trung Quốc thông qua các nhà sáng tạo nội dung Việt Nam.
Song song đó, chính phủ hai nước cũng thúc đẩy giao lưu thanh niên nhân dịp kỷ niệm 75 năm quan hệ ngoại giao và việc chọn năm 2025 là “Năm giao lưu nhân văn Việt – Trung”:
- Tuyên bố chung trong chuyến thăm cấp nhà nước của Chủ tịch Tập Cận Bình vào tháng 4 năm 2025 đã mời thanh niên Việt Nam tham gia các “Chuyến du học Đỏ”. Hơn 1.000 người đã tham gia các chuyến đi thăm các di tích lịch sử cách mạng chung (như trụ sở cũ của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội tại Quảng Châu) và các trung tâm công nghệ cao.
- Kể từ tháng 8, công dân Việt Nam có thể quá cảnh Trung Quốc miễn thị thực tối đa 10 ngày. Sáng kiến Năm Hợp tác Du lịch Việt Nam – Trung Quốc 2026–2027 cũng được triển khai.
- Năm 2025, lượng khách Trung Quốc đến Việt Nam tăng 41,3%, đạt 5,3 triệu lượt, đưa Trung Quốc trở thành nguồn khách lớn nhất của Việt Nam; trong khi Việt Nam là thị trường nguồn lớn thứ tư của Trung Quốc vào giữa năm 2026.
- Số lượng du học sinh Việt Nam tại Trung Quốc tăng hơn gấp đôi, từ 11.300 người năm 2018 lên khoảng 25.000 người hiện nay (xếp sau Hàn Quốc với 43.300, Nhật Bản 36.300, Úc 33.000 và Mỹ 31.300). Bắc Kinh cũng cam kết trao ít nhất 1.000 học bổng chính phủ và cử 1.000 giáo viên tiếng Trung sang Việt Nam.
Động lực kinh tế từ tiếng Trung
Dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc đổ vào Việt Nam khiến tiếng Trung trở thành kỹ năng mang lại thu nhập thực tế. Nền tảng tuyển dụng Joboko ghi nhận khoảng 13.000 vị trí tuyển dụng biết tiếng Trung trong năm 2025, tăng 50% so với năm trước. Trên các trang LinkedIn, TopCV và VietnamWorks, hàng nghìn vị trí yêu cầu tiếng Trung có mức lương từ 500 đến 2.000 USD/tháng.
Nhu cầu này khiến Việt Nam ghi nhận số lượng đăng ký thi chứng chỉ năng lực HSK cao nhất thế giới trong quý 1 năm 2025. Tại một số trường đại học, điểm chuẩn ngành ngôn ngữ Trung đã vượt qua tiếng Anh. Tiếng Anh vẫn là ngoại ngữ mặc định từ bậc tiểu học và tiến tới bắt buộc vào năm 2030, nhưng nhu cầu học tiếng Trung sớm từ phụ huynh đang gia tăng; Việt Nam cũng cho biết sẽ thí điểm dạy tiếng Trung, tiếng Nhật và tiếng Hàn cho trẻ mầm non.
Định kiến lịch sử và sự song hành của lòng yêu nước
Sự cởi mở này diễn ra khi Hà Nội nhấn mạnh các khía cạnh hợp tác hiệu quả và tạm gác lại căng thẳng Biển Đông ở phía sau. Tuy nhiên, sự đón nhận của giới trẻ vẫn song hành cùng lòng yêu nước sâu sắc. Vụ việc tẩy chay Chagee năm 2025 khi ứng dụng và website của hãng này hiển thị “đường chín đoạn”, hay việc gỡ bỏ các bộ phim có bản đồ tương tự, cho thấy những nhạy cảm chủ quyền luôn sẵn sàng bùng phát.
Dù vậy, những đợt phản ứng này chỉ làm gián đoạn tạm thời chứ không đảo ngược xu hướng chung (Chagee sau đó đã hoạt động trở lại). Lịch sử cho thấy sự tương đồng văn hóa và phản kháng quyền lực đối với Trung Quốc không hề triệt tiêu lẫn nhau. Thế hệ trẻ Việt Nam đang tiếp tục nghịch lý lâu đời đó theo cách mới: vừa bị thu hút vào quỹ đạo văn hóa và cơ hội kinh tế của Trung Quốc, vừa giữ nguyên phản xạ phản đối khi lợi ích quốc gia bị xâm phạm.
Ban tập viên CaliToday
