Nguyên Vinh – Nguyễn Ngọc Mùi
LỜI THƯA
Trong hành trình hơn bảy thập niên của Gia Đình Phật Tử Việt Nam và năm thập niên hiện diện tại Hoa Kỳ, áo Lam đã đi qua nhiều chặng đường thăng trầm, nhiều giai đoạn xây dựng và trưởng thành. Những lễ hội lớn, những trại huấn luyện quy mô, những dịp kỷ niệm trọng đại không chỉ là dấu mốc đáng tự hào mà còn là cơ hội để chúng ta nhìn lại chính mình, nhìn lại đạo phong, nhìn lại tinh thần truyền thừa mà tổ chức đã dày công vun bồi.
Tuy nhiên, sau những sự kiện ấy, đã xuất hiện những biểu hiện lệch hướng cần được nhắc nhở và chấn chỉnh. Một số Huynh Trưởng vô tình xem trọng hình thức hơn nội dung, xem quyền hạn hơn trách nhiệm, xem vai trò cá nhân hơn tinh thần tập thể. Những biểu hiện ấy, dù nhỏ, nếu không được nhận diện và điều chỉnh, có thể làm phai nhạt bản sắc “Gia Đình” – nền tảng đạo đức và tổ chức của GĐPT.
Bài viết dưới đây được biên soạn với tinh thần xây dựng, nhằm nhắc lại những nguyên tắc căn bản của GĐPT: khiêm cung, tôn trọng trên – dưới, lục hòa, phụng sự, truyền thừa, tôn trọng tài sản chung, phân định rõ trách nhiệm và vai trò trong mọi sinh hoạt. Đặc biệt, bài viết đề cập đến những vấn đề thực tế đã xảy ra trong các lễ hội và trại huấn luyện gần đây: cách ứng xử của Huynh Trưởng, vai trò của Tổng Thư Ký, sự trân trọng khách tham dự, việc điều hành chương trình, khu vực triển lãm, và nghi thức truyền đăng.
Chúng tôi tin rằng việc thẳng thắn nhìn lại những thiếu sót không phải để phê phán cá nhân, mà để bảo vệ đạo phong áo Lam, giữ gìn truyền thống, và giúp tổ chức tiếp tục đứng vững trong tinh thần hòa hợp và phụng sự.
Chúng tôi trân trọng giới thiệu bài viết này đến quý Anh Chị Em Huynh Trưởng và đoàn sinh, như một lời nhắc nhẹ nhưng cần thiết: GĐPT trường tồn không nhờ quyền lực, mà nhờ đạo đức. Không nhờ chức vụ, mà nhờ phụng sự. Không nhờ hình thức, mà nhờ tâm hạnh.
Kính mong quý Anh Chị Em đón nhận bài viết với tinh thần lục hòa và cùng nhau giữ gìn bản sắc áo Lam cho thế hệ mai sau
Thưa quý Anh Chị Em,
Những lễ hội lớn, những trại huấn luyện quy mô như Huyền Trang, những dịp kỷ niệm 75 năm nhìn lại GĐPT và 50 năm GĐPT tại Hoa Kỳ vừa qua là những dấu mốc đáng tự hào, vui vì sự trưởng thành của tổ chức, nhưng cũng không thể không lo lắng trước những biểu hiện lệch hướng đang dần làm phai nhạt bản sắc của áo Lam.
Có những Huynh Trưởng, khi bước ra trại trường, lễ đài, sân khấu, trong những buổi họp bỗng xem mình như người có quyền lực, có chức vụ, có cấp, có tiếng nói cao hơn người khác. Họ tự cho mình quyền chỉ đạo, quyền quyết định, quyền xuất hiện ở mọi nơi, mọi lúc như một “nhân vật quan trọng”. Họ quên mất rằng GĐPT không phải là nơi để xây dựng quyền lực, mà là nơi để tu dưỡng đạo đức và phụng sự.
Khi quyền lực được phô diễn, “Gia Đình” bị đánh mất
Có Anh Chị đứng giữa hội trường, dõng dạc hỏi: “Ai là trại sinh của tôi? Ai là đàn em của tôi? Ai là phụ tá của tôi? Ai là ủy viên của tôi? Giơ cao tay lên”
Cả hội trường im lặng. Một sự im lặng nặng nề, nín thở, ngột ngạt, như thể ai đó vừa thổi tắt ngọn lửa của tinh thần Lam. Câu hỏi ấy không sai về ngữ pháp, nhưng sai về tinh thần. Nó không mang hơi thở của “Gia Đình”, mà mang hơi thở và hơi hám của quyền lực.
Trái lại, có Anh Chị Huynh Trưởng khác, ôn tồn, khiêm cung: “Thưa quý Anh Chị Em, ai cùng đồng hành với em trong con đường phụng sự áo Lam?”
Cả hội trường như vỡ òa. Vì đó mới là tiếng nói của GĐPT: đồng hành, phụng sự, khiêm cung, tôn trọng.
Những người âm thầm mới là trụ cột thật sự
Trong mọi lễ hội, đại lễ, truyền đăng, thọ cấp, khai khóa – kết khóa, luôn có những Huynh Trưởng: Đến sớm, về trễ, thức khuya, dậy sớm, khuân vác, dựng rạp, sắp ghế, làm vệ sinh nhặt từng cọng rác, rữa từng chiếc bát, chùi từng bồn cầu, chỉnh âm thanh, đứng sau sân khấu, sau lễ đài, sau Đại Hùng Bửu Điện.
Họ không cầm micro, không cầm còi, không đứng trước ống kính máy quay, họ không chỉ tay 5 ngón, sai người này, nhờ vã người no, không phải là họ không biết, không khả năng. Nhưng họ là những người giữ lại hai chữ “Gia Đình”. Họ không cần phô diễn tài năng. Không cần tỏ ra hoạt bát, thông thái, lãnh đạo, quan trọng. Không cần xuất hiện ở mọi nơi, mọi lúc để chứng minh mình là “người điều hành, là ngươi quan trọng”.
Họ phụng sự bằng vai u bắp thịt, bằng mồ hôi, bằng trí tuệ, bằng khiêm cung. Họ chính là xương sống của GĐPT.
Trại trường huấn luyện – nơi rèn đạo đức, không phải nơi phô diễn
Trong trại trường, từ lời nói đến hành động đều là bài học: Lớp học là bài học, nghi thức là bài học,sân khấu là bài học, lễ đài là bài học, đêm vui quanh đèn là bài học, đêm lữa trại cũng là bài học …
Không phải cầm còi là có quyền ban phát mệnh lệnh. Không phải cầm micro là có quyền tuyên bố tùy tiện, thích mời ai, thích được cho ai nói dài hay ngắn. Không phải đứng trên lễ đài là có quyền khoe khoang, tỏ ra…
Trại trường là nơi rèn đạo đức, rèn khiêm cung, rèn tinh thần phụng sự. Nếu một Huynh Trưởng không giữ được đạo đức, thiếu phẩm hạnh người đã từng cởi áo, phù hiệu trước đại hội, từng gây sóng gió làm mất hạnh phúc gia đình người khác — liệu có đủ tư cách đứng trước đoàn sinh không?
Câu hỏi ấy không nhằm phê phán cá nhân. Nó nhằm nhắc nhở rằng đạo đức là nền tảng duy nhất để một Huynh Trưởng đứng trước đàn em, cho dù cấp chưa cao, chức vụ còn thấp, họ xuất hiện qua thân, ý, khẩu pháp…
Lễ truyền đăng – dựa trên tiêu chuẩn nào?
Lễ truyền đăng – truyền thừa từ đâu? Một câu hỏi lớn cần được đặt ra: Tinh thần truyền đăng của GĐPT đến từ đâu? Từ Đức Phật – từ chư Tăng – từ truyền thống tu sĩ truyền giới cho trại sinh? Hay từ sự tự hiểu, tự làm, tự quyết của một vài Huynh Trưởng?
Lễ truyền đăng không phải là: Chức vụ, tài năng, quyền hạn, sự quan trọng, hay cảm tình nhóm
Lễ truyền đăng phải dựa trên: Đạo đức, tinh thần phụng sự, khiêm cung, truyền thừa, tâm hạnh
Ai được tâm tình chia sẻ? Ai được trao ngọn đèn? Ai có quyền quyết định?
Không phải người có chức vụ cao, cấp cao. Không phải người nói nhiều nhất. Không phải người xuất hiện nhiều nhất. Mà là người giữ đạo đức, giữ tinh thần Lam, giữ bản sắc GĐPT, giữ trái tim khiêm cung, người đi nhặt từng cọng rác, rữa từng cái thìa, đôi đũa, đó là tinh thần của Ngài Lục Tổ Huệ Năng…
Tài sản của GĐPT là tài sản chung – không ai có quyền ban phát
Một tổ chức tồn tại 75 năm không thể đứng vững nếu tài sản chung bị xem như tài sản riêng của một nhóm, hay của một vài cá nhân.
Tài sản của GĐPT gồm: Cơ sở vật chất, lễ đài, âm thanh, ánh sáng, tài liệu huấn luyện, ngân sách, biểu tượng, phù hiệu, cấp hiệu, uy tín và truyền thống.
Tất cả đều là tài sản chung, mọi người có quyền được biết, được tham gia, được chia sẻ. Không ai có quyền: Ban phát ân huệ, bố thí theo cảm tình, giữ riêng thông tin, xem tài sản tổ chức như của nhóm mình.
Tinh thần GĐPT là lục hòa: Hòa thân – hòa ý – hòa lợi – hòa kiến – hòa giải – hòa nghiệp. Nếu tài sản chung bị sử dụng theo cảm tính, theo quyền lực, theo nhóm, thì lục hòa bị phá vỡ, và GĐPT mất đi nền tảng đạo đức của mình.
Ai là khách, ai là người mang trách nhiệm?
Trong mọi lễ hội, đại lễ, trại huấn luyện, chúng ta phải phân định rõ:
Khách.
Khách có nhiều loại: Khách được mời, khách tự nguyện đến tham dự, khách là phụ huynh, khách là cộng đồng, khách là thiện hữu tri thức, khách là những người từng gắn bó với GĐPT.
Tất cả đều đáng trân trọng. Khách là tài nguyên vô giá, chất xám và tịnh tài. Nếu chúng ta xem thường họ, bỏ quên họ, không hướng dẫn họ, không chào đón họ, không giới thiệu họ một cách trang trọng thì đó là thiếu trí tuệ, thiếu tinh thần tổ chức, và đánh mất cơ hội kết nối cộng đồng Lam.
Người mang trách nhiệm. Người mang trách nhiệm là: Ban Hướng Dẫn, Ban Tổ Chức, Ban Điều Hành, các Huynh Trưởng được phân công, các ủy viên chuyên môn
Trong đó, Tổng Thư Ký BHD/GĐPT không phải là khách. Tổng Thư Ký là Huynh Trưởng chịu trách nhiệm trực tiếp: Tuyên bố chương trình, điều phối nghi thức, đọc quyết định, bảo đảm tính trang nghiêm, giữ mạch cho buổi lễ, bảo vệ nguyên tắc tổ chức.
Nếu xem Tổng Thư Ký như khách, không phân công, không trao trách nhiệm, không để họ thực hiện vai trò của họ, thì đó là lệch nguyên tắc tổ chức.
Khu vực triển lãm – nơi bị bỏ quên đáng tiếc
Trong lễ hội, các đơn vị đã: Dày công chuẩn bị, dốc toàn bộ tâm huyết, dựng mô hình, trưng bày hình ảnh, giới thiệu lịch sử đơn vị, chia sẻ thành quả tu học, tạo không gian giáo dục cho đoàn sinh và khách tham quan.
Nhưng khu vực triển lãm lại không có ai hướng dẫn, không ai phụ trách, không ai giới thiệu. Trong khi đó, Ban Tổ Chức lại tập trung vào: Ánh sáng, sân khấu, máy quay, hình ảnh bề nổi.
Đó là một thiếu sót lớn. Triển lãm là nơi thể hiện linh hồn của GĐPT, nơi khách và đoàn sinh hiểu về tổ chức, nơi truyền thừa được thể hiện bằng hình ảnh sống động. Nếu bỏ quên triển lãm, chúng ta bỏ quên giá trị cốt lõi.
Về Quà Lưu Niệm – Ai Xứng Đáng Được Trao?
Trong các lễ hội, đại lễ, hay trại huấn luyện, Ban Tổ Chức thường chuẩn bị quà lưu niệm để tri ân những người đóng góp. Đây là một truyền thống đẹp, thể hiện tinh thần biết ơn và lục hòa của GĐPT. Tuy nhiên, việc trao quà lưu niệm cần được thực hiện đúng nguyên tắc, tránh tùy tiện, tránh cảm tính, và tránh biến quà lưu niệm thành “ân huệ” hay “đặc quyền”.
Quà lưu niệm là tài sản chung – không phải tài sản riêng của bất kỳ cá nhân hay nhóm nào và cần phải công khai minh bạch.
Quà lưu niệm được mua bằng: Ngân sách chung, sự đóng góp của các đơn vị, hoặc sự hỗ trợ của mạnh thường quân vân vân…
Do đó, quà lưu niệm không thuộc về một cá nhân, cũng không phải là “tài sản” của một nhóm trong Ban Tổ Chức. Quà lưu niệm phải được trao minh bạch, đúng đối tượng, đúng tinh thần tri ân, và không mang tính ban phát.
Ai xứng đáng được nhận quà lưu niệm?
Theo tinh thần GĐPT, quà lưu niệm nên được trao cho: Khách mời: chư Tôn Đức, thiện hữu tri thức, đại diện cộng đồng, những người đến tham dự và hỗ trợ. Những người đóng góp công sức đặc biệt: những Huynh Trưởng làm việc âm thầm, đến sớm – về trễ, phụ trách những phần việc nặng nhọc, hoặc đảm nhận vai trò quan trọng trong hậu trường. Những đơn vị hoặc cá nhân có thành quả nổi bật: ví dụ như khu triển lãm được chuẩn bị công phu, những tiết mục mang giá trị giáo dục cao, hoặc những đóng góp mang tính xây dựng cho tổ chức.
Quà lưu niệm không nên trao cho: Người tự xem mình quan trọng, người giữ chức vụ nhưng không đóng góp thực chất, người muốn dùng quà để củng cố quyền lực, người trong Ban Tổ Chức nếu họ không có đóng góp đặc biệt.
Dạy một đường – làm một nẻo: nguy cơ làm mất niềm tin trại sinh
Trong chương trình huấn luyện, trại sinh được học rất kỹ về quản trị tài chánh: Cách lập kế hoạch thu – chi, cách dự trù ngân sách, cách ghi chép sổ sách, cách báo cáo minh bạch, cách tránh thất thu, cách tránh lỗ lã, cách sử dụng tài chánh đúng mục đích.
Đây là một môn học quan trọng, vì nó liên quan trực tiếp đến đạo đức Huynh Trưởng và niềm tin của đoàn sinh.
Tuy nhiên, khi Ban Tổ Chức báo cáo tài chánh lại cho biết thâm hụt, thì trại sinh có quyền đặt câu hỏi:
“Tại sao dạy một đường mà làm một nẻo?”
Đây không phải là câu hỏi chống đối. Đây là câu hỏi chính đáng, xuất phát từ sự quan sát thực tế và từ tinh thần học hỏi. Khi lời dạy và việc làm không thống nhất, niềm tin bị tổn thương
Trại sinh nhìn thấy: Sự mâu thuẫn này làm trại sinh mất niềm tin, và điều nguy hiểm nhất là:
mất niềm tin vào Huynh Trưởng, mất niềm tin vào tổ chức. Trại sinh học bằng mắt, không chỉ bằng tai
Trại sinh không chỉ học từ bài giảng. Trại sinh học từ: cách Huynh Trưởng hành xử, cách BTC điều hành, cách tổ chức quản lý tài chánh, cách mọi người giữ đạo phong.
GĐPT không cần người quan trọng – GĐPT cần người phụng sự
GĐPT tồn tại 75 năm không phải nhờ những người thích đứng trước đám đông. GĐPT tồn tại nhờ những người đứng sau, nhưng đứng vững.
GĐPT không cần người có quyền lực. GĐPT cần người có tâm lực.
GĐPT không cần người có chức vụ. GĐPT cần người có phẩm hạnh.
GĐPT không cần người nói hay. GĐPT cần người làm đúng.
GĐPT không cần người quan trọng. GĐPT cần người khiêm cung.
HÃY TRỞ VỀ VỚI TINH THẦN PHỤNG SỰ
Nếu chúng ta đánh mất: khiêm cung, tôn ti, truyền thừa, tinh thần gia đình, đạo đức Huynh Trưởng
Thì chúng ta đánh mất chính GĐPT.
Phụng sự không phải là đứng trên. Phụng sự là đứng cùng.
Phụng sự không phải là quyền lực. Phụng sự là khiêm hạ.
Phụng sự không phải là xuất hiện nhiều. Phụng sự là làm nhiều.
Phụng sự không phải là nói lớn. Phụng sự là giữ lòng nhỏ lại.
Nếu giữ được điều ấy, GĐPT sẽ trường tồn. Nếu đánh mất điều ấy, mọi lễ hội, mọi trại trường, mọi chức vụ — đều vô nghĩa.
