“Không để người dân thiếu thuốc vì vướng cơ chế” — chỉ một câu chỉ thị của Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng đủ cho thấy một nghịch lý đáng suy nghĩ tại Việt Nam: thuốc men là nhu cầu thiết yếu, nhưng người bệnh vẫn có lúc phải chờ đợi vì những rắc rối của cơ chế, trong khi tiền khám bệnh, tiền thuốc men và viện phí ngày càng trở thành một gánh nặng. Bệnh nhân cần thuốc để chữa bệnh, chớ đâu thể ngồi chờ hệ thống chữa xong cái cơ chế rồi mới được chữa bệnh…
Chiều ngày 8 tháng 9 năm 2026, Thủ tướng Chính Phủ Việt Nam ông Lê Minh Hưng chủ trì cuộc họp với Bộ Y tế cùng các bộ, ngành chức năng của quốc gia này liên hệ về dự án sửa đổi một số luật trong lãnh vực y tế, đặc biệt là việc quản lý, phân phối thuốc men, dụng cụ y tế và khám chữa bệnh. Tại cuộc họp, người đứng đầu chính phủ đưa ra một yêu cầu tưởng chừng hết sức căn bản nhưng lại cho thấy một nghịch lý đã kéo dài: “Không để cơ sở y tế thiếu trang thiết bị y tế, người dân thiếu thuốc vì vướng cơ chế”.
Theo ông Lê Minh Hưng, thực tế trong thời gian qua cho thấy lãnh vực thuốc men và trang thiết bị y tế vẫn còn nhiều vướng mắc, kẽ hở, từ những quy định của luật pháp cho tới khâu thi hành. Ông yêu cầu Bộ Y tế Việt Nam phải tập trung tháo gỡ cho bằng hết những điểm nghẽn, xây dựng một cơ chế thông thoáng, minh bạch nhưng vẫn phải kiểm soát được, đồng thời bớt đi những khâu trung gian và các khoản phí tổn không cần thiết. Mục tiêu sau cùng, theo ông Hưng, là người dân phải được tiếp cận thuốc men và trang thiết bị y tế có phẩm chất với giá cả hợp lý.
Nhưng đằng sau những câu chữ như “cơ chế”, “đấu thầu” hay “khâu trung gian” lại là một vấn đề rất đời thường: bệnh nhân đi khám bệnh, cần thuốc thì đâu thể ngồi chờ một thủ tục hành chánh được tháo gỡ. Người bệnh đâu thể uống nghị định thay cho thuốc, cũng chẳng thể trì hoãn việc điều trị chỉ vì bệnh viện đang mắc kẹt trong thủ tục mua sắm. Chính vì vậy, khi lãnh đạo chính phủ phải nhấn mạnh rằng không được để dân chúng thiếu thuốc vì cơ chế, điều đó cho thấy chuyện cung ứng thuốc men đã trở thành một vấn đề xã hội, chớ không còn đơn thuần là chuyện quản trị nội bộ của ngành y tế.
Bức tranh phía sau cũng chẳng phải chuyện nhỏ. Theo những tin tức được nêu ra tại cuộc họp, trong năm 2025, thị trường trang thiết bị y tế tại Việt Nam đạt khoảng 2 tỷ Mỹ kim. Thị trường dược phẩm có quy mô khoảng 7 đến 8 tỷ Mỹ kim và được dự đoán có thể tăng lên từ 15 đến 16 tỷ Mỹ kim trong vòng 5 năm tới. Mức tiêu thụ thuốc men bình quân đầu người hiện vào khoảng 70 đến 78 Mỹ kim mỗi năm. Thị trường càng lớn, số tiền người dân bỏ ra mua thuốc càng nhiều, thì những câu hỏi về giá thuốc, nguồn cung và hiệu quả quản lý lại càng trở nên đáng chú ý.
Thế nhưng Việt Nam vẫn còn lệ thuộc khá nhiều vào nguồn hàng nhập cảng. Khả năng sản xuất trang thiết bị y tế trong nước còn giới hạn, trong khi kỹ nghệ dược phẩm phải nhập một số lượng lớn biệt dược gốc và nguyên liệu. Giá thiết bị còn cao, hệ thống luật lệ vẫn còn những khoảng trống, trong khi thủ tục và cơ chế đấu thầu có lúc khiến cán bộ e ngại trách nhiệm. Chính Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng yêu cầu phải giải quyết tình trạng cán bộ sợ trách nhiệm tới mức không dám quyết định, đồng thời không để bất cứ ai lợi dụng cơ chế để kiếm lợi riêng.
Một trong những hướng giải quyết được đưa ra là kiểm soát giá thuốc men và trang thiết bị y tế ngay từ đầu nguồn. Chính phủ muốn quản lý giá xuyên suốt từ nhà sản xuất, nhà cung cấp, cửa khẩu, doanh nghiệp, bệnh viện cho tới tay người bệnh; đồng thời công khai giá từng loại thuốc men, thiết bị và kiểm soát mức lời trong một biên độ hợp lý. Thủ tướng cũng yêu cầu cắt bớt các tầng nấc trung gian, số hóa toàn bộ chuỗi cung ứng và thúc đẩy các hệ thống bán lẻ ký hợp đồng trực tiếp với những tập đoàn dược phẩm hoặc doanh nghiệp.
Trong chuyện đấu thầu, một hướng được đặt ra là tăng cường đấu thầu tập trung ở cấp quốc gia hoặc thương lượng giá trực tiếp với hãng sản xuất, qua đó loại bỏ những khoản phí tổn trung gian không cần thiết. Bộ Y tế đồng thời được yêu cầu hoàn tất hồ sơ dự án luật sửa đổi để trình Chính phủ trước ngày 15 tháng 9, hướng tới việc trình Quốc hội Việt Nam tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10 năm 2026.
Nhìn từ phía người bệnh, đây là những chủ trương đáng để chờ đợi. Nhưng điều dân chúng cần không phải là thêm một lần nữa nghe những lời hứa “tháo gỡ điểm nghẽn”, mà là khi bước chân vào bệnh viện, họ có thuốc đúng lúc, đúng loại, với một mức giá mà họ có khả năng kham nổi. Bởi khi một người đang nằm trên giường bệnh, điều họ cần không phải là biết cơ chế đang mắc ở khâu nào, mà là biết ngày mai mình có thuốc để tiếp tục điều trị hay không.
Điều đáng suy nghĩ là Việt Nam đang nói tới một thị trường dược phẩm trị giá hàng tỷ Mỹ kim, lại còn được dự báo sẽ tăng trưởng mạnh trong những năm sắp tới, thế nhưng chuyện thiếu thuốc, giá thuốc cao và những nút thắt trong việc mua sắm vẫn phải tiếp tục được đem ra bàn bạc và giải quyết. Nếu thị trường càng ngày càng lớn mà gánh nặng phí tổn vẫn tiếp tục đè nặng lên vai người bệnh, thì sự tăng trưởng của ngành dược rốt cuộc đang phục vụ cho ai?
NGƯỜI QUAN SÁT
