Muốn tìm một cơ hội đổi đời nơi xứ người, nhiều lao động Việt Nam phải chuẩn bị trước một khoản tiền bình quân gần 126 triệu đồng, trong đó hơn một nửa phải vay mượn mới có đủ tiền lên đường. Con số nầy đặt ra một câu hỏi khó tránh né: khi người nghèo muốn tìm một công việc khá hơn cũng phải bắt đầu bằng một món nợ lớn, thì cái giá của cái gọi là “cơ hội đổi đời” rốt cuộc đang được tính cho ai?…
Ngày 8/9/2026, một báo cáo chuyên sâu về phí tổn đưa người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài do Cục Thống kê phối hợp với Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) công bố tại Hà Nội cho thấy một thực tế đáng chú ý: trong năm 2025, mỗi lao động Việt Nam phải chi bình quân 125,7 triệu đồng trước khi có thể lên đường làm việc ở nước ngoài. So với mức 165 triệu đồng của năm 2021, khoản phí tổn nầy đã giảm khoảng 23,8%. Tuy nhiên, đối với nhiều gia đình, gần 126 triệu đồng vẫn là một số tiền rất lớn, tới mức hơn một nửa số người được khảo sát phải vay mượn mới có tiền xuất cảnh.
Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Lan, Ban Thống kê Dân số và Lao động thuộc Cục Thống kê Việt Nam, người lao động thường phải mất khoảng sáu tháng để chuẩn bị trước khi xuất cảnh. Khoảng 53% số người được khảo sát phải vay tiền để trang trải các khoản phí tổn, với số tiền vay bình quân lên tới 122 triệu đồng. Nói cách khác, đối với không ít gia đình, cuộc hành trình tìm kiếm một công việc ở nước ngoài bắt đầu không phải bằng một khoản tiền dành dụm dư dả, mà bằng một món nợ rất lớn.
Những khoản tiền nầy gồm phí tổn hoàn tất hồ sơ, đáp ứng điều kiện xuất cảnh, tiền trả cho tổ chức tuyển dụng hoặc cá nhân môi giới, phí đi lại cùng nhiều khoản khác. Trong đó, tiền trả cho tổ chức tuyển dụng hoặc môi giới chiếm phần lớn, bình quân gần 53 triệu đồng cho mỗi người. Ông Nguyễn Hải Lý, Phó phòng Pháp lý, Cục Quản lý lao động ngoài nước, cho biết phần phí tổn phát sinh trên thực tế chủ yếu nằm ở các khâu trung gian và môi giới không chánh thức trước khi người lao động xuất cảnh.
Nhựt Bổn, Nam Hàn và Đài Loan tiếp tục là những thị trường thu hút đông đảo lao động Việt Nam, nhưng cũng là những nơi đòi hỏi khoản đầu tư ban đầu khá cao. Năm 2025, người đi Nhựt Bổn phải chi bình quân gần 141 triệu đồng; Nam Hàn hơn 139 triệu đồng và Đài Loan khoảng 130 triệu đồng. Trong khi đó, những thị trường khác có mức phí tổn bình quân gần 86 triệu đồng.
Điều đáng nói là trình độ càng thấp thì người lao động càng có khuynh hướng phải bỏ ra nhiều tiền hơn. Nhóm có trình độ học vấn thấp có trường hợp phải chi tới 155,6 triệu đồng. Xét theo tay nghề, lao động có kỹ năng trung bình phải chi khoảng 143 triệu đồng, nhóm kỹ năng thấp khoảng 109 triệu đồng, trong khi nhóm kỹ năng cao chỉ cần gần 68 triệu đồng.
Đổi lại, mức lợi tức tháng đầu tiên của lao động Việt Nam ở nước ngoài trong năm 2025 đạt bình quân hơn 28 triệu đồng, tăng đáng kể so với mức 22,4 triệu đồng của năm 2021. Mức lợi tức nầy cao khoảng 3,3 lần lợi tức bình quân của lao động trong nước, vốn ở mức khoảng 8,5 triệu đồng. Như vậy, nếu chỉ tính trên lý thuyết, người lao động cần khoảng 4,5 tháng lợi tức để bù lại số tiền đã bỏ ra trước khi xuất cảnh.
Nhưng đó mới chỉ là một phép tính trên giấy. Người lao động còn phải lo tiền ăn ở, sinh hoạt, đi lại, bảo hiểm, những khoản phát sinh và tiền gởi về cho gia đình. Vì vậy, thời gian thực sự để thu hồi khoản tiền đầu tư ban đầu có thể kéo dài hơn đáng kể.
Đáng chú ý, trong ba năm gần nhứt, số người Việt Nam ra nước ngoài làm việc đã tăng gần gấp đôi, từ khoảng 250.000 lên 412.000 người. Phần lớn vẫn làm những công việc phổ thông: lao động giản đơn chiếm khoảng 33%, thợ thủ công và những nghề liên hệ khoảng 24%, còn nhóm vận hành máy móc, thiết bị chiếm 16%.
Những con số nầy cho thấy việc đưa người lao động ra nước ngoài làm việc vẫn là một con đường quan trọng giúp nhiều gia đình cải thiện lợi tức. Nhưng cũng có một nghịch lý không thể làm ngơ: muốn tìm một công việc khá hơn ở nước ngoài, nhiều người lao động nghèo lại phải bắt đầu bằng việc vay một khoản tiền gần bằng cả năm lợi tức của một gia đình.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, được Quốc hội Việt Nam thông qua trong tháng 8/2026, đã tiếp tục siết chặt những khoản thu ngoài tiền dịch vụ và tăng chế tài đối với các doanh nghiệp vi phạm. Cục Quản lý lao động ngoài nước cũng định hướng thương thuyết với các đối tác và chủ sử dụng lao động nước ngoài để cùng chia sẻ phí tổn tuyển dụng, vé máy bay và đào tạo, hướng tới một mô hình trong đó người lao động không phải trả phí tuyển dụng.
NGƯỜI QUAN SÁT
