Gần 1,2 tấn ngà voi cùng hàng chục ký xương thú rừng vừa bị phát giác tại cảng Quy Nhơn. Một lô hàng khai là gỗ xẻ từ Phi Châu lại cất giấu một lượng tang vật đặc biệt lớn, làm dấy lên câu hỏi: ai đứng phía sau đường dây vận chuyển này và số hàng khổng lồ ấy dự trù sẽ được đưa về đâu?…
Vụ việc xảy ra trước đó, vào ngày 9/7/2026, ba container được vận chuyển từ Phi Châu cập cảng Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai (Việt Nam), với khai báo hàng hóa là gỗ xẻ. Tuy nhiên, qua quá trình thu thập và phân tích tin tức, lực lượng Hải quan nhận thấy lô hàng có những dấu hiệu khả nghi nên đưa vào diện theo dõi, kiểm tra. Đây là một khâu hết sức quan trọng, bởi nếu chỉ căn cứ vào hồ sơ khai báo, số hàng đặc biệt nguy cấp này có thể đã tiếp tục được chở sâu vào nội địa.
Từ ngày 6 đến 8/8, Chi cục Điều tra chống buôn lậu thuộc Cục Hải quan phối hợp với Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Gia Lai, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường thuộc Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai, Chi cục Hải quan khu vực XIV và Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Quy Nhơn tiến hành khám xét ba container. Kết quả khiến vụ việc lập tức trở nên nghiêm trọng: lực lượng hữu trách thu giữ 1.193 ký ngà voi và 79,3 ký xương thú rừng.
Kết quả giám định cho thấy số ngà thuộc họ Voi, Elephantidae; các mẫu xương thuộc họ Mèo lớn, Felidae. Đây đều là những nhóm thú vật nằm trong các phụ lục của Công ước CITES về kiểm soát việc mua bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp. Nói cách khác, đây không phải là một vụ chuyên chở hàng hóa bình thường, mà là một vụ việc liên quan trực tiếp tới hoạt động mua bán trái phép thú rừng xuyên quốc gia.
Điều đáng chú ý là số tang vật được giấu trong những container khai báo là gỗ xẻ. Cách thức này cho thấy thủ đoạn che giấu hàng hóa khá tinh vi và đặt ra câu hỏi về toàn bộ đường dây chuyên chở: hàng được đóng vào container ở đâu, ai tổ chức đưa hàng vào, ai đứng tên lô hàng và quan trọng hơn hết, số hàng này được dự trù đưa tới đâu? Cho tới nay, cơ quan hữu trách chưa công bố quốc gia xuất cảng cụ thể, tên người gởi, người nhận hay danh tánh những người đứng phía sau lô hàng. Vì vậy, mọi suy đoán về cá nhân hay cơ sở thương mại liên quan vào lúc này đều cần hết sức thận trọng.
Ngày 10/8, Chi cục Điều tra chống buôn lậu đã bàn giao hồ sơ cùng toàn bộ tang vật cho Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai để tiếp tục giải quyết theo thẩm quyền. Đây mới chỉ là bước kế tiếp của vụ việc, và câu hỏi lớn nhất lúc này không còn nằm ở chuyện “bắt được bao nhiêu”, mà là liệu cơ quan điều tra có thể lần ra toàn bộ đường dây đứng phía sau hay không.
Ngày 12/8, Cục Hải quan công bố tin tức về vụ bắt giữ. Một ngày sau, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi gởi thư biểu dương lực lượng Hải quan và các đơn vị phối hợp. Theo tin tức được công bố, lãnh đạo Bộ Tài chính đánh giá cao vai trò của Chi cục Điều tra chống buôn lậu trong việc chủ động thu thập tin tức, tổ chức lực lượng và triển khai các biện pháp nghiệp vụ. Phó Cục trưởng Cục Hải quan Lưu Mạnh Tưởng, thay mặt lãnh đạo Bộ Tài chính, đã trao thư khen và phần thưởng cho 7 tập thể cùng 32 cá nhân tham gia phá vụ án.
Theo nhận định ban đầu của cơ quan Hải quan, đây là vụ thu giữ tang vật buôn lậu có quy mô đặc biệt lớn tại miền Trung trong những năm gần đây và cũng là vụ việc lớn đầu tiên được phát giác tại cảng Quy Nhơn.
Nhưng phía sau con số 1.193 ký ngà voi còn là một câu chuyện đáng lo ngại hơn nhiều. Mỗi ký ngà voi trong những đường dây mua bán bất hợp pháp đều gắn liền với sự sát hại thú rừng và một thị trường ngầm vượt qua nhiều biên giới. Việc một lô hàng có khối lượng lớn như vậy được ngụy trang dưới danh nghĩa gỗ xẻ cho thấy những tay buôn lậu vẫn tìm cách lợi dụng hoạt động thương mại hợp pháp để đưa hàng cấm qua biên giới.
Điểm đáng ghi nhận là lực lượng hữu trách không chỉ kiểm tra một cách tình cờ, mà đã dựa trên việc phân tích tin tức để nhận diện những dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, bắt được một container mới chỉ là phần nổi của tảng băng. Nếu cuộc điều tra chỉ dừng lại ở người chuyên chở hoặc người đứng tên lô hàng, những mắt xích quan trọng nhất của đường dây vẫn có thể nằm ngoài vòng pháp luật. Một vụ án lớn chỉ thật sự đạt kết quả khi từ số tang vật có thể lần ra người tổ chức, nguồn hàng, đường đi của tiền bạc và mạng lưới tiêu thụ. Liệu đây chỉ là một vụ bắt giữ lớn, hay sẽ trở thành điểm khởi đầu để bóc gỡ cả một đường dây mua bán thú rừng xuyên quốc gia.
NGƯỜI QUAN SÁT
