Việt Nam quyết định tổ chức Quốc tang trong hai ngày để tưởng niệm Chủ tịch Quốc hội Lào Xaysomphone Phomvihane. Một nghi lễ vốn được xem là trang trọng và thiêng liêng, nhưng khi nghi thức này ngày càng được áp dụng trong nhiều trường hợp, liệu hai chữ “Quốc tang” có còn giữ nguyên sức nặng và ý nghĩa đặc biệt vốn có?…
Việt Nam sẽ tổ chức Quốc tang Chủ tịch Quốc hội Lào Xaysomphone Phomvihane trong hai ngày 10 và 11 tháng 8 năm 2026. Quyết định này được Ban Chấp hành Trung ương, Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam công bố sau khi phía Lào loan báo ông Xaysomphone Phomvihane từ trần ngày 8 tháng 8, hưởng thọ 70 tuổi. Trong hai ngày Quốc tang, các cơ quan, công sở trên toàn quốc cũng như các cơ quan đại diện Việt Nam ở ngoại quốc sẽ treo cờ rủ, có dải băng tang và không tổ chức những hoạt động vui chơi, giải trí công cộng.
Theo thông cáo của phía Lào, ông Xaysomphone Phomvihane từ trần lúc 11 giờ 18 phút ngày 8 tháng 8 năm 2026 vì bệnh viêm mạch máu nghiêm trọng. Ông sinh năm 1956 và từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong hệ thống chính trị Lào. Năm 2021, ông được bầu làm Chủ tịch Quốc hội Lào khóa IX và đến tháng 3 năm 2026 tiếp tục được bầu giữ chức Chủ tịch Quốc hội khóa X.
Sự qua đời của ông Xaysomphone Phomvihane xảy ra không lâu sau khi ông tiếp tục đảm nhiệm chức vụ đứng đầu cơ quan lập pháp Lào. Ngày 6 tháng 7 năm 2026, ông còn chủ tọa kỳ họp bất thường lần thứ nhất Quốc hội Lào khóa X tại Vientiane. Chỉ hơn một tháng sau, ông đã qua đời.
Ngay sau biến cố này, quan hệ Việt Nam – Lào trở thành điểm nhấn trong quyết định của Hà Nội. Thông báo của Việt Nam nhấn mạnh những đóng góp của ông Xaysomphone Phomvihane đối với nước Lào, cũng như những đóng góp của ông trong việc vun bồi mối quan hệ được hai phía gọi là “hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược” giữa hai nước. Ngày 9 tháng 8, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng dẫn đầu một phái đoàn cấp cao của Việt Nam sang Vientiane để viếng ông Xaysomphone Phomvihane.
Đáng chú ý là phía Lào tổ chức Quốc tang trong 5 ngày, từ ngày 9 đến ngày 13 tháng 8 năm 2026. Lễ truy điệu dự trù diễn ra ngày 13 tháng 8 tại Quảng trường That Luang. Trong khi đó, Việt Nam thực hiện Quốc tang trong hai ngày.
Đây không phải là lần đầu Việt Nam dành nghi thức Quốc tang cho một nhân vật ngoại quốc. Trường hợp nổi bật trước đây là lãnh tụ Cuba Fidel Castro. Sau khi ông Fidel Castro qua đời năm 2016, Việt Nam quyết định để tang theo nghi thức Quốc tang vào ngày 4 tháng 12 năm 2016, với lý do được công bố là nhằm bày tỏ lòng thương tiếc, biết ơn và thể hiện mối quan hệ đặc biệt giữa Việt Nam và Cuba. Khi ấy, các cơ quan, công sở trên toàn quốc và cơ quan đại diện Việt Nam ở ngoại quốc cũng treo cờ rủ, có dải băng tang và ngưng các hoạt động vui chơi, giải trí công cộng.
Nhìn dưới khía cạnh ngoại giao, việc Việt Nam dành nghi thức Quốc tang cho một lãnh đạo cao cấp của Lào có thể được hiểu như một biểu tượng mạnh mẽ về mức độ đặc biệt của quan hệ Việt – Lào. Quốc tang trong trường hợp này không chỉ là nghi lễ dành cho một cá nhân, mà còn là một thông điệp chính trị và ngoại giao gởi tới một quốc gia láng giềng có quan hệ đặc biệt với Việt Nam.
Nhưng chính ở đây lại xuất hiện một câu hỏi đáng để suy nghĩ: Quốc tang được sử dụng tới mức nào thì vẫn còn giữ được ý nghĩa thiêng liêng vốn có?
Về bản chất, Quốc tang không nên chỉ được coi như một thủ tục hành chánh, càng không nên trở thành một thứ “nghi thức ngoại giao” được áp dụng mỗi khi một nhân vật chính trị thân cận qua đời. Đối với người dân, hai chữ “Quốc tang” vốn mang một ý nghĩa rất lớn. Đó phải là thời khắc cả quốc gia cùng dành sự tưởng niệm đặc biệt cho một con người mà sự ra đi có ảnh hưởng đặc biệt đối với đất nước hoặc đối với mối quan hệ giữa các quốc gia.
Việt Nam từng tổ chức Quốc tang cho những nhân vật lãnh đạo cao cấp của chính mình. Chẳng hạn, nguyên Chủ tịch nước, Đại tướng Lê Đức Anh qua đời năm 2019 và được tổ chức Quốc tang trang trọng. Những trường hợp như vậy cho thấy Quốc tang gắn liền với ký ức lịch sử, địa vị của nhân vật và những đóng góp được nhà nước xác định ở tầm mức quốc gia.
Bởi vậy, khi nghi thức Quốc tang được mở rộng sang những nhân vật lãnh đạo ngoại quốc, vấn đề về tiêu chuẩn và ý nghĩa của nghi lễ càng trở nên đáng chú ý. Nếu những tiêu chuẩn ấy không được giải thích một cách rõ ràng, công chúng hoàn toàn có quyền đặt câu hỏi: đâu là một trường hợp thật sự đặc biệt, và đâu đơn thuần là một biểu hiện của quan hệ ngoại giao?
Sự kính trọng đối với người đã khuất không nhất thiết phải được đo bằng số ngày Quốc tang. Một ngày Quốc tang vẫn có thể mang đầy đủ ý nghĩa nếu đó thật sự là thời khắc toàn xã hội cùng tưởng niệm. Trái lại, nếu nghi lễ này được áp dụng quá thường xuyên hoặc không có những tiêu chuẩn rõ ràng, hai chữ “Quốc tang” rất dễ trở thành một thủ tục quen thuộc, từ đó làm giảm bớt phần nào sự trang nghiêm và sức nặng vốn có.
NGƯỜI QUAN SÁT
