Việt Nam đang ráo riết mở rộng quan hệ với ASEAN, Australia và New Zealand trong lúc cuộc cạnh tranh chiến lược tại khu vực ngày càng gay gắt. Nhưng càng mở rộng cửa ngoại giao, Hà Nội càng phải đối diện với một bài toán không dễ giải: làm sao giữ được thế quân bình giữa các cường quốc mà không để quyền lợi quốc gia bị cuốn vào những cuộc giằng co địa chính trị…
Ngày 9/8/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bắt đầu chuyến công du cấp Nhà nước tới Australia và New Zealand, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh việc mở rộng mạng lưới bang giao với những đối tác quan trọng trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Chuyến đi diễn ra ngay sau một loạt sinh hoạt ngoại giao của Việt Nam tại ASEAN, cho thấy Hà Nội đang tìm cách mở rộng thêm khoảng không chiến lược trong lúc tình hình khu vực ngày một phức tạp.
Tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 và các hội nghị liên hệ ở Manila ngày 22/7, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, trong vai trò Việt Nam là nước điều phối quan hệ ASEAN–New Zealand nhiệm kỳ 2024–2027, đã đồng chủ tọa Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN–New Zealand cùng Ngoại trưởng New Zealand Winston Peters. Ông Lê Hoài Trung nhấn mạnh cần biến nền tảng chính trị tốt đẹp thành những kết quả hợp tác cụ thể, thiết thực, đồng thời thúc đẩy hợp tác về an ninh hàng hải, chuỗi cung ứng lương thực và năng lượng.
Đến ngày 8/8, trong thông điệp về đường hướng đối ngoại, ông Lê Hoài Trung tiếp tục nhấn mạnh rằng con đường phát triển của Việt Nam gắn liền với sự lớn mạnh của ASEAN. Quan điểm này cho thấy một tính toán ngày càng rõ ràng: thay vì chỉ trông cậy vào quan hệ song phương với từng cường quốc, Việt Nam muốn tận dụng ASEAN như một không gian chiến lược, kinh tế và ngoại giao rộng lớn hơn.
Chuyến công du Australia và New Zealand của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 9 đến 14/8 vì vậy mang một ý nghĩa vượt ra ngoài một chuyến viếng thăm ngoại giao thông thường. Australia và New Zealand đều là Đối tác Chiến lược Toàn diện của Việt Nam. Trước chuyến đi, ngày 28/7, Bộ trưởng Lê Hoài Trung đã tiếp Bộ trưởng Australia Anne Aly tại Hà Nội. Hai bên trao đổi về việc mở rộng hợp tác trong các lãnh vực khoa học, kỹ thuật, sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế tư nhân và đào tạo nhân lực.
Với Australia, Việt Nam đang tìm kiếm thêm những lãnh vực hợp tác có giá trị lâu dài, từ kỹ thuật, giáo dục, thương mại cho tới an ninh và kết nối khu vực. Với New Zealand, Việt Nam cũng đang đóng vai trò chiếc cầu nối thông qua cơ chế ASEAN. Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam đánh giá chuyến thăm New Zealand của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là một dấu mốc quan trọng nhằm đưa bang giao song phương đi vào chiều sâu, thực chất và hữu hiệu hơn.
Nhìn trên bàn cờ ngoại giao, đây là một chiến lược khá dễ hiểu. Việt Nam cần ASEAN để tạo thêm sức nặng tập thể; cần Australia và New Zealand để mở rộng bang giao với những đối tác phát triển trong khu vực; đồng thời vẫn phải duy trì quan hệ với các cường quốc có ảnh hưởng trực tiếp tới kinh tế và an ninh của Việt Nam.
Nhưng cũng chính tại đây mà thế “dao hai lưỡi” bắt đầu xuất hiện. Một mặt, mở rộng bang giao với nhiều đối tác giúp Việt Nam giảm nguy cơ lệ thuộc quá mức vào bất cứ một quốc gia nào. Khi thương mại, kỹ thuật, đầu tư, giáo dục và an ninh được đa dạng hóa, Hà Nội có thêm nhiều chọn lựa trong một thế giới ngày càng phân cực.
Mặt khác, càng đi sâu vào mạng lưới quan hệ với Australia, New Zealand, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Ấn Độ và các nước ASEAN, Việt Nam càng phải xử lý thật khéo léo quan hệ với Trung Quốc – quốc gia láng giềng có ảnh hưởng đặc biệt lớn về kinh tế, chính trị và an ninh đối với Việt Nam. Mỗi bước tiến trong quan hệ với một bên đều có thể bị phía bên kia theo dõi và diễn giải dưới lăng kính chiến lược.
Đó chính là bài toán khó nhất của chính sách “đa phương hóa, đa dạng hóa”: mở cửa bang giao với tất cả, nhưng không để bất cứ đối tác nào nghĩ rằng Việt Nam đã ngả hẳn về một phía.
Vấn đề là chiến lược này chỉ thật sự có giá trị nếu Việt Nam có đủ nội lực để biến những mối bang giao ấy thành quyền lợi cụ thể cho nền kinh tế và người dân. Những lời tuyên bố về “không gian phát triển”, “tin cậy chính trị” hay “hợp tác chiến lược” sẽ chẳng có bao nhiêu ý nghĩa nếu sau cùng không đem lại thêm kỹ thuật, thị trường, công ăn việc làm, nguồn vốn đầu tư có phẩm chất và sức cạnh tranh cao hơn cho các doanh nghiệp Việt Nam.
Việt Nam hiện đứng giữa một khu vực chuyển động rất nhanh, nơi ASEAN muốn duy trì vai trò trung tâm, Australia và New Zealand ngày càng chú ý nhiều hơn tới vấn đề an ninh khu vực, trong khi cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc tiếp tục tạo sức ép lên từng quốc gia Đông Nam Á.
Trong hoàn cảnh ấy, “đi dây” có thể là một nghệ thuật ngoại giao khôn ngoan, nhưng cũng có thể trở thành thế khó nếu các bên ngày càng đòi hỏi Việt Nam phải biểu lộ rõ hơn quyền lợi và lập trường của mình.
NGƯỜI QUAN SÁT
