Bãi cạn Scarborough một lần nữa trở thành điểm nóng tại Biển Đông sau khi Trung Quốc bất ngờ tổ chức cuộc diễn tập phối hợp giữa Hải quân, Không quân và lực lượng Hải cảnh ngay tại khu vực đang có tranh chấp. Động thái này không chỉ được xem là một màn biểu dương sức mạnh quân sự, mà còn là thông điệp cứng rắn nhằm gửi tới Philippines cũng như các quốc gia đang theo dõi cuộc cạnh tranh ảnh hưởng tại vùng biển chiến lược này…
Ngày 1 tháng 8 năm 2026, Trung Quốc tiến hành cuộc diễn tập phối hợp giữa các lực lượng quân sự và Hải cảnh tại khu vực chung quanh bãi cạn Scarborough, một trong những điểm tranh chấp căng thẳng nhất giữa Bắc Kinh và Manila trên Biển Đông. Sự kiện diễn ra trong lúc tình hình tại vùng biển chiến lược này tiếp tục gia tăng căng thẳng, khi Trung Quốc đẩy mạnh những hoạt động nhằm củng cố yêu sách chủ quyền, trong khi Philippines tìm kiếm sự hậu thuẫn mạnh mẽ hơn từ các quốc gia đồng minh và đối tác an ninh trong khu vực.
Theo thông báo từ phía Trung Quốc, cuộc diễn tập lần này có sự tham dự của Hải quân, Không quân và lực lượng Hải cảnh Trung Quốc, tập trung vào khả năng phối hợp giữa các lực lượng trên biển và trên không, nâng cao khả năng phản ứng nhanh, duy trì tình trạng sẵn sàng chiến đấu và bảo vệ điều mà Bắc Kinh gọi là “quyền lợi hàng hải”.
Bắc Kinh cho biết hoạt động này nhằm “đối phó với những hành động gây bất ổn của một số quốc gia bên ngoài khu vực”, nhưng không nêu rõ quốc gia nào. Tuy nhiên, nhiều nhà quan sát quốc tế cho rằng mục tiêu chính của cuộc diễn tập nhiều khả năng là nhằm gửi một tín hiệu trực tiếp tới Philippines cùng những quốc gia đang phản đối các yêu sách biển rộng lớn của Trung Quốc tại Biển Đông.
Bãi cạn Scarborough, được Trung Quốc gọi là Hoàng Nham, trong khi Philippines gọi là Panatag hoặc Bajo de Masinloc, nằm cách đảo Luzon của Philippines khoảng 220 cây số và cách đảo Hải Nam của Trung Quốc hơn 800 cây số. Khu vực này giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng vì nằm gần các tuyến hàng hải quốc tế, nơi có lượng hàng hóa trị giá hàng ngàn tỷ Mỹ kim được vận chuyển qua lại mỗi năm.
Đây cũng là vùng biển có nguồn lợi thủy sản phong phú, từng là ngư trường truyền thống của ngư dân Philippines trước khi Trung Quốc giành quyền kiểm soát trên thực tế khu vực này từ năm 2012, sau một cuộc đối đầu kéo dài giữa tàu công vụ của hai bên.
Điểm đáng chú ý trong động thái lần này không chỉ nằm ở cuộc diễn tập quân sự, mà còn ở việc Trung Quốc cùng ngày ban hành những quy định quản lý khu bảo tồn thiên nhiên tại khu vực Scarborough.
Theo các quy định mới, Bắc Kinh cấm những hoạt động như đánh bắt thủy sản, khai thác khoáng sản, khai thác san hô hoặc thu nhặt trai tai tượng nếu không được cơ quan hữu trách Trung Quốc cấp phép.
Giới phân tích nhận định đây là cách Trung Quốc kết hợp giữa công cụ pháp lý và sự hiện diện thực địa nhằm từng bước củng cố quyền kiểm soát trên thực tế đối với khu vực đang tranh chấp.
Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh thường xuyên sử dụng chiến thuật được giới chuyên gia gọi là “vùng xám”, tức những hoạt động nằm dưới mức xung đột quân sự trực tiếp nhưng vẫn tạo sức ép lên các quốc gia có tranh chấp. Lực lượng Hải cảnh, dân quân biển và tàu khảo sát thường được sử dụng nhiều hơn thay vì đưa tàu chiến Hải quân ra đối đầu trực diện.
Thông qua việc ban hành những quy định quản lý, Trung Quốc muốn tạo ra hình ảnh rằng họ đang thực hiện vai trò “quản lý hành chánh” tại khu vực mà họ tuyên bố chủ quyền, dù các yêu sách này đã nhiều lần bị Philippines và nhiều quốc gia khác phản đối.
Tính đến sáng ngày 3 tháng 8 năm 2026, chính phủ Philippines chưa đưa ra tuyên bố chính thức riêng về cuộc diễn tập mới của Trung Quốc tại Scarborough.
Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, Manila liên tục khẳng định rằng bãi cạn Scarborough nằm trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines theo Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS).
Năm 2016, Tòa Trọng tài Thường trực tại La Haye đã đưa ra phán quyết trong vụ Philippines kiện Trung Quốc, bác bỏ cơ sở pháp lý của yêu sách “đường chín đoạn” mà Bắc Kinh sử dụng để đòi hỏi phần lớn diện tích Biển Đông. Trung Quốc không công nhận phán quyết này.
Dưới thời Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr., Manila đã gia tăng hợp tác quốc phòng với Hoa Kỳ, Nhật Bản và một số quốc gia khác nhằm đối phó với sức ép ngày càng lớn từ Trung Quốc.
Philippines cũng cho phép quân đội Hoa Kỳ tiếp cận thêm nhiều căn cứ quân sự theo Thỏa thuận Hợp tác Quốc phòng Tăng cường (EDCA), trong đó có những địa điểm nằm gần khu vực Biển Đông.
Điều này khiến Bắc Kinh nhiều lần lên tiếng chỉ trích, cho rằng Washington đang can dự vào những vấn đề trong khu vực. Theo nhận định của giới phân tích quân sự, cuộc diễn tập quanh Scarborough mang nhiều ý nghĩa khác nhau.
Trước hết, đây là hoạt động nhằm kiểm tra khả năng phối hợp giữa các lực lượng của Trung Quốc. Trong trường hợp xảy ra khủng hoảng trên biển, Bắc Kinh cần bảo đảm Hải cảnh, Hải quân và Không quân có thể phối hợp nhanh chóng nhằm kiểm soát khu vực.
Thứ hai, đây là màn phô trương sức mạnh nhằm gửi tín hiệu tới Philippines rằng Trung Quốc không có ý định từ bỏ quyền kiểm soát trên thực tế tại Scarborough.
Thứ ba, cuộc diễn tập diễn ra trong thời điểm Trung Quốc đang đẩy mạnh chiến lược mở rộng ảnh hưởng tại Biển Đông, nơi Bắc Kinh xem là khu vực có lợi ích quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia và vị thế của một cường quốc.
Tuy nhiên, việc gia tăng các hoạt động quân sự cũng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ xảy ra những tính toán sai lầm. Biển Đông hiện không chỉ là vấn đề tranh chấp giữa Trung Quốc và Philippines, mà còn liên quan đến quyền lợi của nhiều quốc gia khác như Việt Nam, Malaysia, Brunei và Indonesia. Bất cứ sự va chạm nào giữa tàu công vụ hoặc phi cơ quân sự đều có thể dẫn đến một cuộc khủng hoảng ngoại giao nghiêm trọng.
Washington nhiều lần tuyên bố Hiệp ước Phòng thủ chung Hoa Kỳ – Philippines năm 1951 bao gồm cả những cuộc tấn công nhắm vào lực lượng võ trang, tàu công vụ và phi cơ Philippines tại Biển Đông.
Chính vì vậy, mọi động thái của Trung Quốc quanh Scarborough đều đang được theo dõi rất sát tại Washington. Các đồng minh của Hoa Kỳ như Nhật Bản và Úc cũng ngày càng quan tâm đến tình hình Biển Đông, nhất là trong bối cảnh cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc ngày càng gay gắt.
Nếu Trung Quốc tiếp tục gia tăng quyền kiểm soát trên thực địa, các quốc gia trong khu vực có thể sẽ đẩy mạnh hơn nữa những hoạt động tuần tra bảo vệ tự do hàng hải cũng như hợp tác quốc phòng.
Bãi cạn Scarborough từ lâu đã được xem là một trong những khu vực nguy hiểm nhất tại Biển Đông. Không giống nhiều vùng tranh chấp xa bờ khác, Scarborough nằm gần Philippines, gần các tuyến hàng hải quan trọng và thường xuyên có nguy cơ xảy ra va chạm giữa tàu thuyền hai nước.
Cuộc diễn tập ngày 1/8/2026 cho thấy Bắc Kinh tiếp tục sử dụng chiến lược kết hợp giữa sức mạnh quân sự, lực lượng chấp pháp trên biển và những biện pháp hành chánh nhằm củng cố yêu sách của mình.
Trong khi đó, Philippines đang đứng trước một bài toán đầy khó khăn: vừa phải bảo vệ chủ quyền cùng quyền lợi trên biển, vừa phải tránh để tình hình leo thang thành một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
