Một bản án vừa được tuyên tại Điện Biên đang thu hút sự chú ý của dư luận khi một phụ nữ bị phạt một năm tù vì hành vi được xác định là xúc phạm quốc kỳ. Vụ việc không chỉ làm dấy lên nhiều cuộc tranh luận về cách áp dụng luật pháp, mà còn khiến nhiều người nhớ lại những vụ án tương tự từng xảy ra trước đây, liên quan đến các quy định bảo vệ biểu tượng quốc gia vẫn đang được áp dụng trong thực tế xét xử tại Việt Nam…
Đầu tháng 8 năm 2026, Tòa án Nhân dân tỉnh Điện Biên ( Việt Nam ) tuyên phạt bà Bùi Thị Măng một năm tù về tội “xúc phạm quốc kỳ” theo Điều 351 Bộ luật Hình sự. Vụ án gây chú ý bắt nguồn từ việc bà bị cáo buộc đã đốt một lá quốc kỳ được mang đến treo trước cổng nhà trong thời gian địa phương phát động việc treo cờ nhân dịp cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng Nhân dân nhiệm kỳ 2026–2031.
Theo hồ sơ vụ việc, vào đầu năm 2026, chính quyền địa phương triển khai việc vận động người dân treo quốc kỳ nhằm phục vụ các hoạt động tuyên truyền cho cuộc bầu cử. Khoảng 9 giờ sáng ngày 2/6/2026, khi phát hiện gia đình bà Bùi Thị Măng chưa treo cờ, tổ trưởng Tổ an ninh, trật tự cơ sở thuộc Đội C17 đã mang một lá quốc kỳ đến và treo tại cột cổng trước nhà bà. Tuy nhiên, ngay sau đó, bà Măng đã tháo lá cờ xuống rồi dùng chất đốt để đốt. Hành động này sau đó được lập biên bản và chuyển hồ sơ để xem xét, xử lý theo quy định pháp luật.
Tại phiên tòa sơ thẩm, bà Bùi Thị Măng được xác định là người thực hiện hành vi như nội dung cáo trạng nêu ra. Hội đồng xét xử nhận định hành động này cấu thành tội “xúc phạm quốc kỳ” theo Điều 351 Bộ luật Hình sự. Sau khi xem xét các tình tiết giảm nhẹ, tòa tuyên phạt bà một năm tù giam. Theo quy định tại Điều 351, người có hành vi xúc phạm quốc kỳ, quốc huy hoặc quốc ca có thể bị cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc bị phạt tù từ sáu tháng đến ba năm, tùy theo tính chất và mức độ của hành vi.
Đây không phải là lần đầu tiên các cơ quan tư pháp tại Việt Nam đưa ra xét xử hình sự đối với những trường hợp bị cho là xúc phạm biểu tượng quốc gia. Một vụ án từng được nhiều người biết đến là trường hợp của bà Huỳnh Thục Vy. Năm 2018, Tòa án Nhân dân thị xã Buôn Hồ, tỉnh Đắk Lắk, đã tuyên phạt bà Huỳnh Thục Vy hai năm chín tháng tù về cùng tội danh, sau khi bà thừa nhận đã dùng sơn trắng xịt lên nhiều lá quốc kỳ trong một hành động phản đối việc cha bà là ông Huỳnh Ngọc Tuấn bị bắt giữ. Vụ án vào thời điểm đó đã thu hút sự quan tâm của dư luận trong và ngoài nước, với nhiều ý kiến khác nhau về việc áp dụng pháp luật, quyền biểu đạt cá nhân cũng như giới hạn của quyền này.
Ngoài trường hợp của bà Huỳnh Thục Vy, trong nhiều năm qua cũng từng xuất hiện một số vụ việc mà cá nhân bị xử lý hành chính hoặc bị xem xét trách nhiệm hình sự liên quan đến các hành vi như xé bỏ, đốt hoặc sử dụng quốc kỳ không đúng quy định. Tuy nhiên, số lượng các vụ án hình sự theo Điều 351 không nhiều và thường chỉ được đưa ra khởi tố khi cơ quan tố tụng cho rằng hành vi đó có tính chất nghiêm trọng, xâm phạm đến sự tôn nghiêm của các biểu tượng quốc gia.
Vụ án của bà Bùi Thị Măng một lần nữa cho thấy Điều 351 Bộ luật Hình sự vẫn đang được áp dụng trong thực tế đối với những hành vi mà cơ quan tố tụng nhận định là xâm phạm đến quốc kỳ, quốc huy hoặc quốc ca. Đồng thời, đây cũng là một trong những vụ việc đáng chú ý trong năm 2026 liên quan trực tiếp đến hành vi bị xem là xúc phạm biểu tượng quốc gia, nối tiếp những trường hợp từng gây nhiều tranh luận trong những năm trước đây.
Tuy nhiên, vụ án này cũng đặt ra nhiều câu hỏi về ranh giới giữa việc bảo vệ biểu tượng quốc gia và quyền tự do cá nhân của người dân. Việc tự ý mang quốc kỳ đến treo trước cổng nhà một công dân rồi hình sự hóa phản ứng của họ bị nhiều người nhìn nhận là một cách hành xử cứng nhắc, biến một biểu tượng vốn mang ý nghĩa tinh thần thành công cụ để áp đặt ý chí hành chính. Bản chất vụ việc của bà Bùi Thị Măng, theo quan điểm của những người chỉ trích bản án, không đơn thuần là hành vi cố ý xúc phạm quốc gia, mà còn có thể được nhìn nhận như một phản ứng bộc phát trước việc không gian riêng tư của gia đình bị can thiệp khi chưa có sự đồng thuận của chủ nhà.
Một xã hội pháp quyền không thể chỉ dựa vào danh nghĩa của các phong trào vận động để hạn chế quyền tự quyết căn bản của người dân, rồi đưa họ vào vòng lao lý khi có phản ứng trước một sự áp đặt mà họ cảm thấy không phù hợp. Quốc kỳ chỉ thật sự có ý nghĩa thiêng liêng khi nó xuất phát từ sự tôn trọng và tình cảm tự nguyện của người dân, chứ không thể chỉ được duy trì bằng sức ép hoặc sự bắt buộc từ bên ngoài.
Việc biến một mâu thuẫn hành chính thành một vụ án hình sự với mức án tù nghiêm khắc không nhất thiết thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật. Trái lại, cách xử lý này có thể làm dấy lên những lo ngại về việc thiếu đối thoại và nguy cơ sử dụng công cụ pháp lý quá mức đối với những người dân yếu thế. Đây cũng là một tiền lệ gây nhiều tranh cãi, khi một hoạt động vận động mang tính phong trào có thể trở thành nguyên nhân dẫn đến những hệ quả pháp lý nặng nề cho người dân.
NGƯỜI QUAN SÁT
