Nhà văn Trần Thanh Cảnh cho biết hai tác phẩm lịch sử nổi tiếng của ông gồm tiểu thuyết “Đức Thánh Trần” và bộ ba tiểu thuyết “Hùng khí Đông A” đã được tạm ngưng phát hành để tiến hành thẩm định lại nội dung. Sự việc nhanh chóng thu hút sự chú ý của dư luận, đồng thời làm dấy lên nhiều cuộc bàn luận chung quanh cách nhìn nhận lịch sử trong văn chương, quyền tự do sáng tạo của người cầm bút tại Việt Nam…
Theo chia sẻ của nhà văn Trần Thanh Cảnh trên trang Facebook cá nhân vào tối ngày 28 tháng 7 năm 2026, ông nhận được thông báo qua ứng dụng Zalo về việc Nhà xuất bản Hội Nhà văn tạm ngưng phát hành hai tác phẩm nói trên để đưa ra hội đồng thẩm định. Văn bản thông báo được cho biết đã được Nhà xuất bản Hội Nhà văn ban hành từ ngày 23 tháng 7. Việc xem xét này được thực hiện trong bối cảnh các tác phẩm đã được xuất bản và lưu hành trên thị trường trong một thời gian dài.
Theo nhà văn Trần Thanh Cảnh, Hội Nhà văn Việt Nam đã thành lập một hội đồng thẩm định gồm những nhà văn, nhà nghiên cứu và nhà phê bình văn học để đánh giá lại nội dung của các tác phẩm. Ông bày tỏ mong muốn hội đồng sẽ có một cái nhìn khách quan, công bằng, bởi những cuốn sách này đã đến tay độc giả trong nhiều năm và từng nhận được sự quan tâm của giới yêu văn chương.
Tiểu thuyết “Đức Thánh Trần” là một tác phẩm lịch sử viết về cuộc đời Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn trong bối cảnh triều đại nhà Trần cùng ba lần kháng chiến chống quân Nguyên – Mông. Trong khi đó, bộ “Hùng khí Đông A” gồm ba tập “Trần Thủ Độ”, “Trần Quốc Tuấn” và “Trần Nguyên Hãn”, tiếp tục khai thác những nhân vật lịch sử quan trọng của nhà Trần, một giai đoạn thường được xem là có nhiều dấu ấn đặc biệt trong lịch sử Đại Việt.
Ngay sau khi thông tin các tác phẩm bị tạm ngưng phát hành được loan tải, nhiều ý kiến khác nhau đã xuất hiện trên các diễn đàn xã hội. Một số người cho rằng cách thể hiện trong tác phẩm khi xây dựng các nhân vật lịch sử có những điểm cần phải xem xét lại, thậm chí đặt vấn đề liệu một số nội dung có ảnh hưởng đến hình ảnh của những nhân vật vốn được xem là biểu tượng trong lịch sử dân tộc hay không. Những cuộc tranh luận này tập trung vào một câu hỏi quan trọng: văn học lịch sử có thể hư cấu và diễn giải quá khứ đến mức độ nào, đâu là giới hạn giữa quyền sáng tạo nghệ thuật và trách nhiệm của người viết khi đề cập đến những nhân vật có vị trí đặc biệt trong ký ức chung của xã hội.
Ở chiều hướng khác, cũng có nhiều ý kiến cho rằng tiểu thuyết lịch sử không phải là sách giáo khoa hay tài liệu nghiên cứu thuần túy. Người viết văn có quyền khai thác những góc nhìn riêng, xây dựng tâm lý nhân vật, tái hiện bối cảnh lịch sử bằng phương thức nghệ thuật, miễn là không cố tình xuyên tạc hoặc bóp méo sự thật. Chính sự khác biệt giữa công việc nghiên cứu lịch sử và sáng tác văn chương là lý do khiến nhiều tác phẩm lịch sử trên thế giới cũng thường tạo nên những cuộc tranh luận trong công chúng.
Vụ việc liên quan đến nhà văn Trần Thanh Cảnh diễn ra trong bối cảnh những năm gần đây, một số tác phẩm văn học tại Việt Nam từng trở thành đề tài tranh luận chung quanh cách nhìn về lịch sử, chiến tranh và những nhân vật trong quá khứ. Trước đó, tiểu thuyết “Nỗi buồn chiến tranh” của nhà văn Bảo Ninh cũng từng nhiều lần gây tranh luận về cách phản ánh chiến tranh và thân phận con người. Đầu năm 2026, tác giả Bảo Ninh từng đề nghị rút tác phẩm này khỏi danh sách 50 tác phẩm văn học, nghệ thuật tiêu biểu sau ngày đất nước thống nhất.
Ngoài ra, vào đầu tháng 7 năm 2026, cuốn sách “Chuyện với Thanh” của tác giả Nguyễn Thành Nam cũng trở thành tâm điểm chú ý khi tác giả bị khởi tố và bắt tạm giam trong một vụ án có liên quan đến nội dung tác phẩm. Những sự việc liên tiếp này khiến nhiều người đặt ra câu hỏi về môi trường sáng tác văn học, cơ chế thẩm định, việc kiểm soát nội dung xuất bản và ranh giới giữa bảo vệ những giá trị lịch sử với việc duy trì một không gian sáng tạo rộng mở cho văn nghệ sĩ.
NGƯỜI QUAN SÁT
