Bắc Kinh vừa thông qua và bắt đầu triển khai một đạo luật liên quan đến cái gọi là “thống nhất dân tộc”, trong đó có điều khoản cho phép truy cứu trách nhiệm đối với công dân Trung Cộng ở ngoài lãnh thổ, nếu bị xem là có hành vi vi phạm các quy định liên quan đến an ninh quốc gia và sự đoàn kết dân tộc…
Thông tin Bắc Kinh vừa thông qua và bắt đầu triển khai một đạo luật liên quan đến cái gọi là “thống nhất dân tộc”,được một giới chức cao cấp Trung Cộng công bố vào ngày 24 tháng 6 năm 2026, trong bối cảnh đạo luật dự trù có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7, lập tức làm dấy lên nhiều cuộc tranh luận gay gắt về giới hạn áp dụng pháp luật quốc gia trong bối cảnh thế giới ngày càng toàn cầu hóa.
Theo nội dung Reuters trích dẫn, đạo luật này được Bắc Kinh thông qua từ tháng 3, với mục tiêu thúc đẩy cái gọi là “bản sắc dân tộc chung” giữa 55 sắc tộc trong nước, bao gồm cả người Tây Tạng và người Duy Ngô Nhĩ, là những cộng đồng từng ghi nhận nhiều biến động, biểu tình và căng thẳng với chính quyền trung ương trong nhiều năm qua. Luật mới được mô tả như một phần trong nỗ lực củng cố “sự thống nhất và tiến bộ dân tộc”, nhưng đồng thời lại mở rộng phạm vi điều chỉnh vượt ra ngoài biên giới quốc gia, bao gồm cả những hành vi bị cho là “làm suy yếu sự thống nhất” hoặc “kích động ly khai”, dù các hành vi đó xảy ra ở nước ngoài.
Điểm gây chú ý lớn nhất chính là quy định cho phép truy cứu trách nhiệm đối với cá nhân hoặc cộng đồng nằm ngoài lãnh thổ Trung Cộng. Phía Bắc Kinh giải thích rằng quy định này phù hợp với “thông lệ quốc tế” và là biện pháp “cần thiết, hợp pháp” nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và duy trì trật tự xã hội. Tuy nhiên, chính cách diễn giải khá rộng của những khái niệm như “thống nhất dân tộc” hay “kích động ly khai” đã và đang tạo ra nhiều tranh cãi trong giới quan sát và giới nghiên cứu luật pháp quốc tế.
Ngay sau khi thông tin được công bố, nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế đã lên tiếng bày tỏ sự quan ngại. Theo các tổ chức này, việc mở rộng hiệu lực của luật hình sự ra ngoài phạm vi lãnh thổ có thể dẫn đến nguy cơ gia tăng các biện pháp truy bức xuyên biên giới, đặc biệt nhắm vào các nhà hoạt động, những người bất đồng chính kiến, hoặc các cộng đồng sắc tộc thiểu số đang sinh sống tại hải ngoại. Một số ý kiến còn cho rằng cơ chế này có thể được phối hợp với các công cụ hợp tác tư pháp quốc tế về truy nã, kể cả cơ chế thông báo đỏ của Interpol, dù việc áp dụng cụ thể còn tùy thuộc từng trường hợp và mức độ hợp tác giữa các quốc gia liên hệ. Tâm điểm lo ngại lớn nhất được nhắc đến nhiều là Đài Loan, vùng lãnh thổ mà Bắc Kinh vẫn tuyên bố chủ quyền.
Theo Reuters, một số chuyên gia nhận định đạo luật mới có thể tạo thêm cơ sở pháp lý để Bắc Kinh tiến hành các biện pháp pháp lý đối với những cá nhân mà họ cho là “ủng hộ ly khai” hoặc “gây phương hại đến sự thống nhất quốc gia”, dù những người này đang sinh sống ngoài lãnh thổ Trung Cộng. Điều này càng làm gia tăng căng thẳng vốn đã kéo dài nhiều năm giữa hai bờ eo biển. Tuy nhiên, phía Trung Cộng lại đưa ra lập luận ngược lại, cho rằng mọi quốc gia đều có quyền bảo vệ sự thống nhất và an ninh quốc gia thông qua hệ thống luật pháp riêng của mình. Bắc Kinh nhấn mạnh đạo luật này không nhắm vào các hoạt động hợp pháp của công dân ở nước ngoài, mà chỉ áp dụng đối với những hành vi bị xem là gây tổn hại đến sự thống nhất dân tộc và trật tự quốc gia.
Dưới góc nhìn luật pháp quốc tế, vấn đề được đặt ra là ranh giới giữa chủ quyền quốc gia và nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác. Thông thường, luật hình sự của một quốc gia chỉ có hiệu lực trong phạm vi lãnh thổ của quốc gia đó, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt được quốc tế công nhận như tội phạm chiến tranh, khủng bố xuyên quốc gia hoặc những hành vi đặc biệt nghiêm trọng. Vì vậy, việc mở rộng phạm vi truy cứu trách nhiệm ra ngoài lãnh thổ với lý do chính trị hoặc liên quan đến “thống nhất dân tộc” đã trở thành chủ đề gây nhiều tranh luận trong giới học giả luật quốc tế.
Một số chuyên gia được Reuters dẫn lời cho rằng xu hướng mở rộng thẩm quyền pháp lý ra ngoài biên giới quốc gia không phải là điều hoàn toàn mới, khi nhiều quốc gia cũng từng áp dụng các cơ chế tương tự đối với tội phạm tài chính, rửa tiền hoặc khủng bố. Tuy nhiên, điểm khác biệt nằm ở bản chất của hành vi bị điều chỉnh. Nếu như các lĩnh vực tài chính hay khủng bố thường có tiêu chí tương đối rõ ràng và nhận được sự đồng thuận khá rộng rãi trên bình diện quốc tế, thì các khái niệm mang tính chính trị như “ly khai” hay “thống nhất dân tộc” lại dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau tùy theo bối cảnh và quan điểm chính trị.
Trong bối cảnh đó, việc đạo luật mới dự kiến có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 đang được theo dõi rất sát sao không chỉ tại châu Á mà còn ở nhiều khu vực khác trên thế giới, nơi có cộng đồng người Trung Cộng sinh sống. Câu hỏi đặt ra là liệu các quốc gia khác sẽ phản ứng ra sao nếu nhận được yêu cầu hợp tác pháp lý liên quan đến những hành vi xảy ra trên lãnh thổ của họ, nhưng lại bị một quốc gia khác xem là vi phạm luật nội địa.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
