Một bên là dự án sân golf và khu nghỉ dưỡng trị giá khoảng 1,5 tỷ Mỹ kim, được kỳ vọng sẽ tạo cú hích cho tăng trưởng và thu hút đầu tư. Một bên khác là hàng trăm nông dân đang đứng trước nguy cơ mất đất, mất luôn nguồn sinh sống lâu nay, với khoản bồi thường mà họ cho rằng không đủ để gây dựng lại đời sống mới…
Khi chuyện phát triển phải đánh đổi bằng sinh kế của dân, thì câu hỏi then chốt không còn nằm ở giá trị dự án bao nhiêu, mà là người dân sẽ sống ra sao sau khi phải giao đất. Dự án Trump International Hưng Yên (Việt Nam), khu nghỉ dưỡng và sân golf với tổng vốn đầu tư vào khoảng 1,5 tỷ USD, đang tiếp tục thu hút sự chú ý khi tiến trình thu hồi đất bước vào giai đoạn quan trọng.
Trong những ngày cuối tháng 6 năm 2026, nhà cầm quyền địa phương tại Hưng Yên đã gửi thông báo thu hồi đất đến nhiều hộ dân nằm trong khu vực dự án, đồng thời yêu cầu bàn giao mặt bằng theo kế hoạch đề ra. Tuy nhiên, phía sau một dự án được kỳ vọng sẽ trở thành động lực phát triển kinh tế là hàng loạt băn khoăn của người dân liên quan đến mức bồi thường, kế sinh nhai lâu dài và tính minh bạch trong toàn bộ tiến trình thu hồi đất.
Theo hãng tin Bloomberg, nhiều hộ dân trong khu vực bị ảnh hưởng cho biết họ được đề nghị mức bồi thường khoảng 320.000 đồng mỗi mét vuông đất nông nghiệp. Một người dân tên Huyền được Bloomberg trích lời cho hay việc phải giao đất là một sự hy sinh rất lớn đối với gia đình bà, nhưng điều khiến họ lo ngại hơn cả là số tiền bồi thường hiện nay khó có thể bảo đảm cuộc sống lâu dài sau khi mất đất sản xuất. Theo bà, khoản tiền nhận được chỉ tương đương thu nhập của khoảng một năm canh tác, trong khi đất đai từ lâu vốn là tư liệu sản xuất gắn bó với gia đình qua nhiều thế hệ.
Không chỉ Bloomberg phản ánh những lo lắng này, mà trước đó vào cuối tháng 5, tờ Financial Times của Anh cũng có bài viết về tiến trình giải phóng mặt bằng tại dự án Trump International Hưng Yên. Theo bài báo này, một số phần mộ tại khu nghĩa trang thuộc xã Châu Ninh đã được di dời để phục vụ dự án. Financial Times cũng dẫn lời một số người dân địa phương cho biết vào đầu tháng 5 vẫn còn nhiều hộ chưa đồng thuận bàn giao đất, đồng thời bày tỏ lo ngại về việc bị tạo áp lực cũng như quy trình khảo sát, kiểm kê cây trồng và định giá tài sản chưa thật sự minh bạch, rõ ràng.
Về phía nhà cầm quyền địa phương, dự án được xác định là công trình có ý nghĩa quan trọng trong việc thu hút đầu tư, phát triển du lịch, dịch vụ và tạo công ăn việc làm cho địa phương. Theo quy định hiện hành của luật pháp Việt Nam, việc thu hồi đất để thực hiện các dự án thuộc diện được Nhà nước chấp thuận phải tuân thủ đầy đủ trình tự của Luật Đất đai, bao gồm việc công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đồng thời bảo đảm quyền khiếu nại và kiến nghị của người có đất bị thu hồi. Tuy nhiên, trên thực tế, vấn đề gây tranh cãi không nằm ở chuyện có thu hồi đất hay không, mà nằm ở cách định giá bồi thường và khả năng bảo đảm sinh kế sau khi đất bị thu hồi.
Đối với nhiều nông dân, mảnh ruộng không đơn thuần là một tài sản có thể quy đổi thành tiền mặt. Đó là nguồn sống ổn định, là kế sinh nhai lâu dài và cũng là chiếc “phao an toàn” của cả gia đình. Khi đất bị thu hồi, người dân không chỉ mất quyền sử dụng đất mà còn mất luôn phương tiện tạo thu nhập về lâu dài. Đây cũng là điểm mà nhiều chuyên gia chính sách đất đai từng nhấn mạnh. Một phương án bồi thường có thể đúng theo quy định pháp lý, nhưng chưa chắc tạo được sự đồng thuận nếu người dân cảm thấy giá trị nhận được không phản ánh đúng giá trị kinh tế và giá trị lâu dài của quyền sử dụng đất. Khoảng cách giữa giá bồi thường theo khung hành chính và giá trị thực tế trên thị trường luôn là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến khiếu nại kéo dài trong các dự án giải tỏa, đền bù.
Một khía cạnh khác cũng đáng chú ý là vấn đề minh bạch. Với những dự án quy mô lớn, vốn đầu tư hàng tỷ USD, yêu cầu công khai thông tin càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Nếu người dân được cung cấp đầy đủ thông tin về cách thức định giá, tiêu chí kiểm kê tài sản, phương án hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và cơ chế giải quyết khiếu nại, thì khả năng phát sinh mâu thuẫn sẽ giảm đi đáng kể. Ngược lại, khi quá trình này thiếu minh bạch hoặc thiếu giải thích rõ ràng, cảm giác bất công rất dễ nảy sinh trong dân chúng.
Ở góc độ phát triển kinh tế, những dự án lớn có thể mang lại nguồn thu ngân sách, tạo công ăn việc làm và thúc đẩy hạ tầng địa phương. Tuy nhiên, hiệu quả của một dự án không chỉ được đo bằng số vốn đầu tư hay quy mô công trình, mà còn bằng cách dự án đối xử với những người phải nhường đất để dự án hình thành. Một dự án chỉ thật sự được xem là thành công khi cả nhà đầu tư, nhà cầm quyền và người dân đều nhìn thấy lợi ích lâu dài, thay vì chỉ một bên hưởng lợi còn bên kia phải gánh chịu thiệt thòi kéo dài. Nói chung là đừng để người dân cảm thấy mình phải đánh đổi tương lai chỉ để nhận về một khoản tiền trước mắt.
NGƯỜI QUAN SÁT
