Chỉ trong vòng một ngày, từ một chủ nhân kênh YouTube, một người phản đối dự án cho đến một nhân vật đang sinh sống tại Hoa Kỳ, hàng loạt động thái mạnh tay của các cơ quan hữu trách Việt Nam đã tạo nên nhiều luồng dư luận trái chiều, đây là chiến dịch tăng cường bảo vệ an ninh quốc gia hay đẩy mạnh đàn áp quyền tự do ngôn luận và quyền con người…
Tại Sài Gòn, ngày 25 tháng 6 năm 2026, tòa án nhân dân thành phố tuyên phạt bị cáo Trương Anh Thư, 41 tuổi, mức án 5 năm tù về tội “làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” theo điều 117 Bộ luật Hình sự. Theo cáo trạng, bà này được cho là đã lập và quản trị nhiều kênh YouTube, đăng tải các video mà cơ quan tố tụng xác định có nội dung xuyên tạc chính sách, chủ trương của Nhà nước, phủ nhận thành quả cách mạng và đưa thông tin sai lệch.
Cùng ngày tại Nghệ An, cơ quan an ninh điều tra công an tỉnh đã khởi tố và bắt tạm giam bà Lê Thị Thủy, sinh năm 1968, trú tại xã Tân Châu, với cáo buộc “lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” theo điều 331 Bộ luật Hình sự. Ttheo thông tin điều tra, bà Thủy bị xác định là người cầm đầu, lôi kéo nhiều người dựng lán, cản trở đường vào khu vực các mỏ đất nhằm phản đối dự án nghĩa trang sinh thái tại địa phương.
Đáng chú ý hơn, vào buổi tối cùng ngày, Bộ Công an CSVN công bố thông tin liên quan đến Nguyễn Đình Thắng, sinh năm 1958, hiện cư trú tại Hoa Kỳ; theo thông báo, ông Thắng bị xác định là đối tượng khủng bố và bị cáo buộc có vai trò chỉ đạo các hoạt động của tổ chức “Người Thượng vì công lý – MSFJ”, đồng thời cơ quan chức năng cũng công bố các dữ kiện nhân thân và tài liệu pháp lý liên quan.
Xét về phương diện pháp lý, cả ba vụ việc đều được xử lý dựa trên các quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự Việt Nam, trong đó điều 117 quy định về hành vi làm, tàng trữ hoặc phát tán tài liệu nhằm chống Nhà nước, còn điều 331 quy định về hành vi lợi dụng quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích Nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân, đây là những điều khoản thường xuyên được viện dẫn trong các vụ án liên quan đến an ninh quốc gia và trật tự xã hội.
Tuy nhiên, chính hai điều luật này cũng là tâm điểm tranh luận kéo dài nhiều năm qua khi một số tổ chức nhân quyền quốc tế và giới nghiên cứu pháp lý cho rằng phạm vi diễn giải còn rộng, dễ dẫn đến nhiều cách hiểu và cách áp dụng khác nhau tùy từng trường hợp. Nếu ranh giới giữa hành vi vi phạm pháp luật và việc thực thi quyền tự do biểu đạt không được xác định minh bạch thì dễ phát sinh tranh cãi liên quan đến quyền con người. Cụ thể là các cáo buộc đàn áp.
Ở chiều ngược lại, phía Việt Nam nhiều lần khẳng định quyền con người và quyền công dân luôn được Hiến pháp bảo đảm, nhưng mọi quyền tự do đều phải được thực hiện trong khuôn khổ luật pháp, và không một quốc gia nào cho phép việc lợi dụng quyền tự do ngôn luận để kích động bạo lực, tuyên truyền chống Nhà nước hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Đối với trường hợp Nguyễn Đình Thắng, việc Bộ Công an CSVN công bố thông tin và xác định ông là đối tượng khủng bố cũng làm nảy sinh nhiều thảo luận ở bình diện quốc tế, bởi trong luật pháp quốc tế, những vụ việc liên quan đến cá nhân cư trú ở nước ngoài thường đặt ra các vấn đề như thẩm quyền tài phán, hợp tác tư pháp, dẫn độ và thực thi pháp luật xuyên biên giới, vốn là những lĩnh vực đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều quốc gia và chịu sự điều chỉnh bởi các điều ước quốc tế cũng như luật pháp từng nước.
Từ góc độ quản trị quốc gia, bảo vệ an ninh là chức năng chính đáng của mọi quốc gia có chủ quyền, tuy nhiên song song với đó việc bảo đảm các quyền tự do đã được hiến định cũng là yếu tố then chốt để củng cố niềm tin của người dân đối với hệ thống pháp luật; một nhà nước pháp quyền không chỉ được nhìn nhận qua khả năng xử lý vi phạm mà còn qua mức độ minh bạch, khả năng bảo đảm quyền bào chữa, tính công bằng trong xét xử và sự thuyết phục của các quyết định tư pháp đối với xã hội.
NGƯỜI QUAN SÁT
