Trong lúc cuộc cạnh tranh công nghệ trên toàn cầu ngày càng quyết liệt, Việt Nam tiếp tục đề nghị Hoa Kỳ đưa mình ra khỏi danh sách kiểm soát xuất cảng D1 và D3. Đây không chỉ là một câu chuyện thương mại đơn thuần, mà còn phản ánh cuộc chạy đua nhằm giành quyền tiếp cận những công nghệ chiến lược của thế kỷ XXI…
Ngày 11 tháng 6 năm 2026, bên lề các sinh hoạt ngoại giao trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 diễn ra tại Hà Nội, một trong những vấn đề thu hút nhiều sự chú ý là đề nghị của phía nhà cầm quyền Việt Nam yêu cầu Hoa Kỳ sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất cảng chiến lược D1 và D3. Đây được xem là một trong những ưu tiên quan trọng của Hà Nội nhằm mở rộng sự hợp tác trong các lãnh vực khoa học kỹ thuật, kỹ nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và tiến trình chuyển đổi số trong giai đoạn mới.
Trong cuộc gặp với ông Christopher Landau, Phó Ngoại trưởng Hoa Kỳ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc khẳng định Việt Nam luôn xem Hoa Kỳ là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu và mong muốn mối quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai nước ngày càng phát triển sâu rộng, thực chất và hữu hiệu hơn. Ông nhấn mạnh rằng kinh tế và thương mại tiếp tục là động lực chủ yếu của quan hệ song phương, đồng thời đề nghị hai bên sớm hoàn tất các cuộc thương thảo liên quan đến thỏa thuận thương mại đối ứng theo hướng công bằng, cân đối và hài hòa quyền lợi của cả hai phía.
Điều đáng chú ý là ông Phạm Gia Túc đã đề nghị Washington tăng cường hợp tác trong các lãnh vực khoa học kỹ thuật, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất cảng D1 và D3, cũng như công nhận quy chế kinh tế thị trường của Việt Nam. Đây không phải là lần đầu tiên Hà Nội đưa ra yêu cầu này. Trước đó, trong nhiều cuộc tiếp xúc với giới chức Hoa Kỳ từ cuối năm 2025 đến nay, giới lãnh đạo Việt Nam đã nhiều lần đề cập đến vấn đề trên như một phần trong nỗ lực nâng cấp quan hệ kinh tế và công nghệ giữa hai quốc gia.
Theo hệ thống phân loại của Hoa Kỳ, nhóm D1 liên quan đến các biện pháp kiểm soát vì lý do an ninh quốc gia, trong khi D3 liên quan đến những vấn đề kiểm soát hóa học và sinh học. Việc nằm trong các nhóm này khiến tiến trình cấp giấy phép xuất cảng đối với một số công nghệ nhạy cảm sang Việt Nam trở nên phức tạp hơn, đặc biệt trong các lãnh vực công nghệ cao như kỹ nghệ bán dẫn, điện tử tiên tiến và trí tuệ nhân tạo. Nếu được đưa ra khỏi danh sách D1 và D3, các doanh nghiệp của Hoa Kỳ và Việt Nam sẽ có thêm nhiều điều kiện thuận lợi trong việc chuyển giao công nghệ cũng như hợp tác đầu tư.
Đáp lại, ông Christopher Landau khẳng định Washington coi trọng mối quan hệ với Việt Nam và mong muốn một Việt Nam vững mạnh, độc lập, tự chủ và phồn thịnh tiếp tục đóng góp tích cực cho hòa bình và sự ổn định tại khu vực Á Châu – Thái Bình Dương. Ông cũng cho biết, Hoa Kỳ mong muốn làm sâu sắc hơn nữa mối quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với Việt Nam trên nhiều lãnh vực, từ kinh tế, thương mại cho đến năng lượng, quốc phòng, khoa học kỹ thuật và các loại khoáng sản thiết yếu.
Cũng trong ngày 10 tháng 6, Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng, cùng Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Công an Việt Nam, cũng có các cuộc tiếp xúc với ông Christopher Landau. Các bên đều nhấn mạnh nhu cầu tăng cường hợp tác song phương, từ quốc phòng, an ninh mạng cho đến việc phối hợp chống tội phạm xuyên quốc gia. Những cuộc tiếp xúc dồn dập này cho thấy mối quan hệ Việt Nam- Hoa Kỳ đang được mở rộng trên nhiều lãnh vực chứ không còn giới hạn trong thương mại như trước đây.
Tuy nhiên, việc Hoa Kỳ có thực sự sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách D1 và D3 hay không vẫn còn là một câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng. Bởi lẽ, những quyết định liên quan đến việc kiểm soát xuất cảng của Washington không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn gắn liền với những tính toán chiến lược và an ninh quốc gia. Trong bối cảnh cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc vẫn tiếp tục gay gắt, việc nới lỏng các biện pháp kiểm soát đối với bất kỳ quốc gia nào cũng sẽ được cân nhắc hết sức thận trọng.
Ở một khía cạnh khác, mong muốn tiếp cận công nghệ cao của Việt Nam là điều dễ hiểu khi quốc gia này đang đặt mục tiêu trở thành một trung tâm sản xuất vi mạch điện tử và công nghệ của khu vực. Nhưng để thuyết phục được Hoa Kỳ, điều quan trọng không chỉ nằm ở những đề nghị ngoại giao, mà còn ở khả năng xây dựng lòng tin chiến lược, nâng cao năng lực bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, kiểm soát chuỗi cung ứng và đáp ứng những tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe hơn.
Sau hơn ba thập niên bình thường hóa bang giao, Việt Nam và Hoa Kỳ đã đi qua một chặng đường dài, từ những cựu thù của cuộc chiến tranh trước đây trở thành Đối tác Chiến lược Toàn diện. Nhưng cũng giống như nhiều lãnh vực hợp tác khác, con đường tiếp cận các công nghệ cốt lõi của Hoa Kỳ sẽ không chỉ được quyết định bằng thiện chí chính trị hay những tuyên bố ngoại giao tích cực. Sau cùng, điều mà Hoa Kỳ quan tâm nhiều nhất vẫn là mức độ đáng tin cậy, khả năng bảo đảm an ninh công nghệ và những quyền lợi chiến lược lâu dài của chính nước này.
NGƯỜI QUAN SÁT
