Giữa lúc thị trường chứng khoán Trung Quốc chao đảo dữ dội, làm bốc hơi khoảng 2.000 tỷ Nhân dân tệ giá trị vốn hóa chỉ trong thời gian ngắn, Bắc Kinh lại phải đối diện thêm một sức ép đáng kể từ bên ngoài khi Philippines và Nhật Bản đẩy mạnh hợp tác an ninh tại khu vực gần Đài Loan…
Khu vực Á Châu – Thái Bình Dương đang chứng kiến hai biến động lớn diễn ra gần như cùng lúc. Một bên là cơn chấn động tài chính tại Trung Quốc, bên kia là sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân an ninh quanh eo biển Đài Loan. Trong khi thị trường chứng khoán Trung Quốc rung lắc mạnh, giới đầu tư có lúc ước tính khoảng 2.000 tỷ Nhân dân tệ vốn hóa đã bị cuốn khỏi thị trường chỉ sau một phiên giao dịch đầy hoảng loạn, thì ở mặt trận an ninh, Philippines và Nhật Bản lại tăng tốc hợp tác quân sự ở mức độ chưa từng thấy. Nhiều nhà quan sát cho rằng các động thái này phản ánh sự chuẩn bị cho những kịch bản bất ổn có thể xảy ra liên quan đến Đài Loan cũng như các tranh chấp ngày càng phức tạp với Trung Quốc.
Ngày 21 tháng 5 năm 2026, thị trường chứng khoán Trung Quốc trải qua một phiên bán tháo mạnh. Nhiều bản tin tài chính ghi nhận tổng giá trị vốn hóa bị mất trong ngày vượt quá 2.000 tỷ Nhân dân tệ khi hàng loạt chỉ số lớn đồng loạt lao dốc. Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh giới đầu tư tiếp tục lo ngại về triển vọng tăng trưởng kinh tế, cuộc khủng hoảng địa ốc kéo dài nhiều năm và áp lực ngày càng lớn từ môi trường thương mại quốc tế.
Mặc dù Bắc Kinh đã tung ra nhiều chương trình kích thích kinh tế trong hai năm qua, niềm tin của thị trường vẫn chưa được phục hồi như mong muốn. Nhiều nhà đầu tư quốc tế tiếp tục giữ thái độ dè dặt trước những khó khăn mang tính cơ cấu của nền kinh tế Trung Quốc, từ sự suy yếu của thị trường nhà đất cho đến sức mua trong nước chưa hồi phục hoàn toàn. Một số chuyên gia nhìn nhận rằng các ngành công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những điểm sáng nhất định, nhưng các yếu tố tích cực này vẫn chưa đủ để bù đắp toàn bộ những vấn đề sâu xa mà nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang phải đối mặt.
Nếu khó khăn kinh tế đã khiến Bắc Kinh đau đầu, thì các diễn biến địa chính trị còn đặt ra những thách thức lâu dài hơn. Chỉ vài ngày sau đợt biến động trên thị trường chứng khoán, Nhật Bản và Philippines tuyên bố sẽ khởi động đàm phán về một thỏa thuận chia sẻ tin tức tình báo an ninh, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển giao trang bị quốc phòng và tăng cường phối hợp chiến lược giữa hai quốc gia.
Thông báo này được đưa ra sau cuộc hội kiến tại Tokyo giữa Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi và Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. Hai nhà lãnh đạo đồng thời quyết định nâng cấp quan hệ song phương lên mức “Đối tác Chiến lược Toàn diện”, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quan hệ giữa hai nước.
Theo nhiều nguồn tin quốc tế, Tokyo đang xem xét khả năng cung cấp thêm phương tiện quân sự cho Manila, trong đó có tàu chiến và phi cơ tuần thám biển. Đây được xem là bước tiếp theo trong quá trình Nhật Bản từng bước mở rộng vai trò an ninh tại khu vực sau nhiều thập niên theo đuổi chính sách quốc phòng tương đối hạn chế kể từ sau Đệ nhị Thế chiến.
Điều khiến Bắc Kinh đặc biệt chú ý là những diễn biến này xuất hiện đúng vào lúc vấn đề Đài Loan ngày càng trở thành tâm điểm chiến lược của khu vực. Ngày 1 tháng 6, Trung Quốc đã điều tàu tuần tra tới vùng biển phía đông Đài Loan để phản ứng trước kế hoạch đàm phán phân định biển giữa Nhật Bản và Philippines tại các khu vực có yêu sách chồng lấn với Trung Quốc. Bắc Kinh tuyên bố những cuộc thảo luận như vậy là bất hợp pháp và xâm phạm chủ quyền mà họ tuyên bố có đối với khu vực liên quan.
Trong khi đó, cả Tokyo lẫn Manila đều phát đi tín hiệu rõ ràng rằng họ không muốn đứng ngoài nếu xảy ra khủng hoảng tại eo biển Đài Loan. Cuộc tập trận Balikatan 2026 giữa Hoa Kỳ và Philippines đã chứng kiến mức độ tham gia lớn nhất từ trước đến nay của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản. Khoảng 1.400 quân nhân Nhật cùng nhiều phương tiện quân sự đã tham gia các khoa mục diễn tập thực chiến, gửi đi thông điệp răn đe mạnh mẽ đối với bất kỳ hành động đơn phương nào nhằm thay đổi nguyên trạng trong khu vực.
Từ góc nhìn chiến lược, đây là một diễn biến mà giới lãnh đạo Trung Quốc không thể xem nhẹ. Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh luôn coi Đài Loan là một lợi ích cốt lõi không thể nhân nhượng. Tuy nhiên, điều đang thay đổi nhanh chóng chính là môi trường chiến lược chung quanh hòn đảo này. Nếu trước đây Trung Quốc chủ yếu phải đối diện với sức ép từ Hoa Kỳ, thì hiện nay mạng lưới hợp tác an ninh giữa Hoa Kỳ, Nhật Bản, Philippines cùng nhiều đối tác khác đang ngày càng gắn bó và phối hợp chặt chẽ hơn.
Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đã nhiều lần nhấn mạnh rằng Philippines cần củng cố năng lực phòng thủ để đối phó với những thách thức an ninh mới. Về phía Nhật Bản, chính phủ của bà Sanae Takaichi cũng theo đuổi đường lối quốc phòng chủ động hơn, xuất phát từ nhận định rằng bất kỳ cuộc khủng hoảng nào xảy ra tại Đài Loan đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia Nhật Bản.
Điều đáng chú ý là hai câu chuyện tưởng như không liên quan, sự lao dốc của thị trường chứng khoán Trung Quốc và sự gia tăng hợp tác quân sự giữa Nhật Bản với Philippines thực chất lại phản ánh cùng một thực tế. Đó là việc Trung Quốc đang phải đối diện đồng thời với áp lực từ bên trong lẫn bên ngoài.
Khi niềm tin thị trường suy giảm, đà tăng trưởng kinh tế chậm lại và các quốc gia láng giềng ngày càng tăng cường liên kết an ninh, Bắc Kinh đang đứng trước một bài toán phức tạp hơn rất nhiều so với những con số đỏ trên bảng điện chứng khoán. Khoản vốn hóa 2.000 tỷ Nhân dân tệ bị cuốn khỏi thị trường có thể chỉ là tổn thất tài chính tạm thời. Tuy nhiên, những thay đổi trong cán cân chiến lược quanh Đài Loan mới là thách thức có khả năng tác động lâu dài đến vị thế của Trung Quốc trong khu vực.
Chính vì vậy, giới quan sát quốc tế hiện đang theo dõi sát từng động thái phát ra từ Bắc Kinh, Tokyo, Manila và Đài Bắc. Trong thế giới ngày nay, một cơn chao đảo trên thị trường tài chính có thể được giải quyết bằng các gói kích thích kinh tế hoặc những biện pháp hỗ trợ từ nhà nước. Nhưng một cuộc khủng hoảng địa chính trị nếu vượt khỏi tầm kiểm soát có thể để lại những hệ quả sâu rộng hơn rất nhiều, không chỉ đối với các quốc gia liên quan mà còn đối với toàn bộ khu vực Á Châu – Thái Bình Dương.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
