Nhà cầm quyền Hà Nội ( Việt Nam ) đang phác họa một siêu công cuộc phát triển ven sông Hồng với đại lộ, xe điện ngầm và những khu đô thị tân tiến kéo dài hàng chục cây số. Nhưng phía sau các bản vẽ hào nhoáng ấy là nỗi lo âm ỉ của hàng trăm ngàn người dân: khi thành phố đổi thay bộ mặt, liệu họ có bị xô bật ra khỏi chính nơi mình đã sống suốt cả đời hay không?…
Những ngày gần đây, câu chuyện quanh dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng tiếp tục trở thành đề tài tranh luận sôi nổi tại Hà Nội (Việt Nam). Được giới thiệu như một “siêu quy hoạch thế kỷ” nhằm thay đổi diện mạo thủ đô, công cuộc này trải dài hàng chục cây số dọc theo hai bờ sông Hồng với những đại lộ hiện đại, công viên sinh thái, tuyến xe điện ngầm, khu đô thị cao cấp cùng quỹ đất thương mại khổng lồ. Nhưng phía sau những hình ảnh phối cảnh lộng lẫy và lời hứa về một “Paris bên sông Hồng” là nỗi bất an ngày một lớn của cư dân sống ven sông — những người có thể trở thành phía phải trả giá đắt nhất cho giấc mộng đô thị hóa này.
Theo các phương án đang được nghiên cứu và đưa ra trong nhiều cuộc hội thảo quy hoạch từ cuối năm 2025 tới nay, khu vực chịu ảnh hưởng trải rộng qua nhiều quận huyện như Hà Nội, Đông Anh, Long Biên, Hoàn Kiếm, Tây Hồ, Thanh Trì và Gia Lâm. Quy mô giải tỏa mặt bằng được dự đoán lên tới hàng ngàn mẫu đất, liên quan trực tiếp tới hàng trăm ngàn gia đình cư ngụ lâu năm ven sông.
Ngày 14 tháng 5 năm 2026, trong một buổi tọa đàm về quy hoạch đô thị tại Hà Nội, đại diện một đơn vị cố vấn cho biết mục tiêu của công cuộc này là “mở ra không gian phát triển mới cho thủ đô”, đồng thời tạo nên giá trị kinh tế cực lớn từ quỹ đất dọc hai bên sông. Nhưng cũng chính cụm từ “giá trị quỹ đất” ấy lại khiến nhiều người dân cảm thấy bất an, bởi trong lịch sử phát triển đô thị tại Việt Nam, nơi nào đất đai tăng giá mạnh thì nơi đó thường đi kèm các cuộc giải tỏa, tranh chấp và khiếu nại kéo dài.
Tại phường Chương Dương, quận Hoàn Kiếm, bà Nguyễn Thị Hạnh, 63 tuổi, người đã sống gần bờ sông Hồng hơn bốn chục năm, chia sẻ với báo chí nhà nước rằng gia đình bà nhiều tháng nay luôn sống trong tâm trạng thấp thỏm. “Nghe nói sẽ mở đại lộ, làm công viên, xây khu đô thị hiện đại. Nhưng nhà cửa của dân rồi sẽ ra sao? Người già như tụi tôi biết đi đâu, làm gì nếu bị thu hồi đất?” bà nói.
Không ít gia đình ven sông hiện sống nhờ buôn bán nhỏ, lao động tay chân hoặc nghề nghiệp truyền thống. Với họ, mất nhà không chỉ là mất chỗ ở mà còn đồng nghĩa với việc mất kế sinh nhai, mất cộng đồng và mất luôn môi trường sống đã gắn bó qua nhiều thế hệ. Điều khiến người dân lo lắng nhất không phải là chuyện phát triển đô thị, mà là bài học từ nhiều công cuộc trước đây: giá đất thương mại sau quy hoạch tăng vọt gấp hàng chục lần, nhưng tiền bồi thường cho dân lại thường thấp hơn rất xa giá trị thật ngoài thị trường.
Cũng chia sẻ với báo chí nhà nước, Tiến sĩ Lê Anh Quân, chuyên gia quy hoạch đô thị tại Hà Nội, cho rằng việc phát triển ven sông là xu hướng khó tránh của các đô thị lớn, nhưng điều cốt lõi là quyền lợi người dân phải được đặt ngang hàng với quyền lợi đầu tư. Ông nói: “Nếu quy hoạch chỉ tạo ra những khu đô thị cao cấp, còn cư dân gốc bị đẩy ra xa trung tâm với mức hỗ trợ thấp thì đó không còn là phát triển bền vững nữa.”
Trên mạng xã hội, nhiều ý kiến thậm chí gọi đây là “cuộc đại giải tỏa lớn nhất lịch sử Hà Nội”. Dù cách nói ấy mang nhiều cảm tính, nhưng nó phản ánh nỗi lo rất thật của người dân: rằng dưới danh nghĩa chỉnh trang đô thị và chống lụt, hàng triệu mét vuông đất vàng ven sông sẽ được phân chia lại cho các công cuộc thương mại, trong khi người dân bình thường trở thành phía chịu thiệt thòi lớn nhất.
Một nhà nghiên cứu xã hội học đô thị nhận xét rằng nhiều công trình tại Việt Nam thường được quảng bá bằng những mỹ từ như “biểu tượng mới”, “thành phố tương lai”, “đẳng cấp quốc tế”, nhưng điều ít được nhắc tới lại là số phận của những cộng đồng bị xóa khỏi bản đồ để nhường chỗ cho các đại công trình. “Bản vẽ thì rất đẹp, nhưng đôi khi nước mắt của người dân lại bị che khuất phía sau các buổi trình chiếu,” ông nói.
Điều đáng chú ý là Hà Nội không thiếu những bài học từ quá khứ. Nhiều khu tái định cư từng xuống cấp rất nhanh, thiếu việc làm, thiếu điều kiện sinh sống hoặc khiến người dân mất hoàn toàn môi trường mưu sinh cũ. Có những gia đình từ chỗ sở hữu nhà mặt đất phải dọn vào những căn chung cư chật hẹp xa nơi làm ăn, cuộc sống đảo lộn chỉ sau một quyết định thu hồi đất.
Trong bối cảnh giá địa ốc tại Hà Nội đang leo thang dữ dội, nỗi lo về quyền lợi phe nhóm và chuyện “đất vàng đổi đời” càng khiến dư luận nhạy cảm hơn với các siêu công trình. Nhiều người đặt câu hỏi: liệu đại lộ sông Hồng thật sự được xây dựng vì cộng đồng, hay cuối cùng lại trở thành một cuộc chơi khổng lồ của giới đầu tư địa ốc?
Dĩ nhiên, không thể phủ nhận Hà Nội cần phát triển cơ sở giao thông, chỉnh trang ven sông và cải thiện bộ mặt đô thị. Nhưng một thành phố văn minh không thể chỉ được đo bằng chiều rộng đại lộ hay số lượng cao ốc kính sáng choang. Giá trị thật sự của đô thị nằm ở chỗ người dân có được sống tốt đẹp hơn hay không.
Nếu hàng trăm ngàn người phải rời bỏ nơi chôn nhau cắt rốn trong bất an, nếu mức bồi thường không đủ giúp họ gây dựng lại cuộc sống mới, nếu nguồn lợi khổng lồ chủ yếu chảy vào quỹ đất thương mại và các tập đoàn địa ốc, thì những khẩu hiệu về “tương lai thủ đô” rất dễ trở thành điều khiến người dân cay đắng nhất.
NGƯỜI QUAN SÁT
