Chỉ trong vài ngày, liên tiếp nhiều người dân tại Đồng Tháp và Huế bị bắt vì các bài viết, livestream cùng những cáo buộc liên quan tới “chống nhà nước.” Một bầu không khí siết chặt quyền tự do ngôn luận đang phủ bóng lên mạng xã hội Việt Nam, trong lúc khoảng không tự do biểu đạt ngày càng thu hẹp dưới sự kiểm soát của nhà cầm quyền Hà Nội…
Trong những ngày giữa tháng 5 năm 2026, liên tiếp các vụ bắt giữ liên quan tới quyền tự do ngôn luận và hoạt động chính trị tại Việt Nam tiếp tục gây chú ý mạnh trong dư luận trong và ngoài nước. Chỉ trong vòng chưa đầy một tuần lễ, nhà cầm quyền tại Đồng Tháp và thành phố Huế đã khởi tố nhiều công dân với các cáo buộc quen thuộc như “tham gia tổ chức phản động,” “tuyên truyền chống nhà nước” hoặc “lợi dụng quyền tự do dân chủ.” Những vụ việc này một lần nữa làm dấy lên tranh cãi về tình trạng đàn áp nhân quyền và siết chặt không gian tự do biểu đạt tại Việt Nam.
Ngày 14 tháng 5 năm 2026, báo chí nhà nước loan tin Công an tỉnh Đồng Tháp đã bắt giữ và khởi tố hai ông Nguyễn Thanh Hùng, 45 tuổi, cùng ông Lê Thanh Sơn, 47 tuổi, cư trú tại xã Thường Phước, tỉnh Đồng Tháp, với cáo buộc “tham gia tổ chức khủng bố Việt Tân.” Theo thông tin do phía công an công bố, ông Lê Thanh Sơn bị cho là đã tham gia tổ chức này từ đầu năm 2025, sau đó lôi kéo ông Nguyễn Thanh Hùng cùng gia nhập. Nhà chức trách cáo buộc hai người “được tuyên truyền tư tưởng chống nhà nước” và “nhận tiền” từ Việt Tân, tuy nhiên không đưa ra bất kỳ bằng chứng cụ thể nào liên quan tới các hoạt động bị xem là vi phạm pháp luật.
Điều đáng chú ý là trong hầu hết các vụ bắt giữ mang màu sắc chính trị tại Việt Nam thời gian gần đây, giới chức thường chỉ công bố những cáo buộc rất chung chung như “xuyên tạc,” “chống phá,” hoặc “gây ảnh hưởng an ninh trật tự,” nhưng hiếm khi công khai đầy đủ nội dung bài viết, video hay hành vi cụ thể để dư luận độc lập kiểm chứng. Điều này khiến nhiều tổ chức quốc tế về nhân quyền liên tục chỉ trích Hà Nội sử dụng những điều luật mơ hồ nhằm hình sự hóa quyền tự do biểu đạt và quyền lập hội của công dân.
Chỉ hai ngày trước vụ bắt giữ nói trên, hôm 12 tháng 5, Công an Đồng Tháp cũng đã khởi tố bà Trần Ngọc Sương, 61 tuổi, ngụ tại phường Gò Công, với cáo buộc “làm, tàng trữ, phát tán tài liệu chống nhà nước.” Báo chí nhà nước cho rằng bà Sương có liên quan tới ông Nguyễn Đình Thắng, Chủ tịch tổ chức BPSOS tại Hoa Kỳ. Ông Thắng trước đó đã bị tòa án Việt Nam tuyên án khiếm diện 11 năm tù với cáo buộc “khủng bố.” Tuy nhiên, cũng giống như nhiều vụ án chính trị khác, cơ quan hữu trách không công khai chi tiết các tài liệu hay hoạt động cụ thể mà bà Sương bị quy buộc.
Trong lúc đó tại thành phố Huế, vụ bắt giữ ông Mai Hoàng, 35 tuổi, chủ một tiệm cây kiểng tại phường Hóa Châu, đang gây tranh luận dữ dội trên mạng xã hội. Theo tin từ báo Pháp Luật, ngày 12 tháng 5 năm 2026, Công an thành phố Huế đã khám xét nhà và khởi tố ông Mai Hoàng theo Điều 331 Bộ luật Hình sự với cáo buộc “lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích nhà nước.”
Theo hồ sơ vụ án, ông Mai Hoàng thường xuyên sử dụng tài khoản Facebook “Hoàng Mai Huế” để livestream và đăng video tố cáo chính quyền địa phương, cơ quan thi hành án cùng một số viên chức mà ông cho là “cướp đất,” “bao che sai phạm” và “lừa đảo chiếm đoạt tài sản.” Các video này thu hút hàng trăm ngàn lượt xem và chia sẻ trên mạng xã hội trong khoảng thời gian từ ngày 15 tháng 4 tới ngày 5 tháng 5 năm 2026.
Phía công an cho rằng nội dung các buổi livestream đã “xúc phạm uy tín lãnh đạo và gây ảnh hưởng xấu tới an ninh trật tự.” Tuy nhiên, báo chí chính thống cũng không công khai cụ thể những phát ngôn nào của ông Mai Hoàng bị xem là vi phạm pháp luật. Điều này tiếp tục làm dấy lên câu hỏi lớn về ranh giới giữa quyền phản biện xã hội với hành vi bị quy kết là “xúc phạm nhà nước.”
Trong nhiều năm qua, Điều 331 Bộ luật Hình sự Việt Nam liên tục bị các tổ chức quốc tế như Ân xá Quốc tế và Human Rights Watch chỉ trích là công cụ để nhà cầm quyền CSVN trấn áp những tiếng nói bất đồng chính kiến. Các khái niệm như “xâm phạm lợi ích nhà nước” hay “gây ảnh hưởng tiêu cực” bị cho là quá mơ hồ và dễ bị diễn giải tùy tiện.
Điều đáng lo ngại là xu hướng bắt giữ hiện nay đang mở rộng từ giới hoạt động chính trị sang cả những người dân bình thường sử dụng mạng xã hội để phản ánh tranh chấp đất đai, khiếu kiện hoặc chỉ trích chính quyền địa phương. Từ nông dân, tiểu thương cho tới chủ tiệm cây kiểng, bất cứ ai thu hút sự chú ý lớn trên Facebook hay TikTok đều có nguy cơ trở thành đối tượng điều tra nếu nội dung đụng chạm tới giới chức cầm quyền.
Giới quan sát cho rằng trong bối cảnh kinh tế khó khăn, bất mãn xã hội gia tăng và mạng xã hội ngày càng khó kiểm soát, nhà cầm quyền CSVN đang có xu hướng siết mạnh quyền tự do biểu đạt nhằm ngăn chặn các làn sóng phản ứng lan rộng. Nhưng việc liên tục bắt giữ người dân chỉ vì các bài viết hoặc livestream cũng khiến hình ảnh Việt Nam về nhân quyền tiếp tục bị quốc tế chỉ trích nặng nề.
Khi những tiếng nói phản biện bị xem như mối đe dọa thay vì một phần của xã hội dân sự, nguy cơ lớn nhất không chỉ là sự im lặng bị cưỡng ép, mà còn là sự mất niềm tin ngày càng sâu sắc giữa người dân với guồng máy cầm quyền.
NGƯỜI QUAN SÁT
