Trong lúc Washington tiếp tục gia tăng áp lực thương mại, Biển Đông lại dậy sóng với những hoạt động mới tại đá Hoài Ân. Việt Nam đang bước vào một giai đoạn ngoại giao cân não chưa từng dễ dàng, khi cùng lúc phải đối diện sức ép từ cả Hoa Kỳ lẫn Trung Cộng trong một thế cờ khu vực ngày càng căng thẳng…
Ngày 14 tháng 5 năm 2026, tại cuộc họp báo thường lệ của Bộ Ngoại giao CSVN ở Hà Nội, phát ngôn nhân Phạm Thu Hằng đã đồng thời lên tiếng về hai vấn đề đối ngoại đang thu hút sự chú ý lớn: tình hình căng thẳng tại đá Hoài Ân thuộc quần đảo Trường Sa và những khác biệt giữa Việt Nam với Hoa Kỳ trong lãnh vực sở hữu trí tuệ, thương mại cùng chính sách quản lý thị trường.
Về quan hệ với Hoa Kỳ, bà Phạm Thu Hằng khẳng định Việt Nam sẵn sàng chia sẻ thông tin và làm rõ các chính sách, quy định với các đối tác quốc tế, trong đó có Hoa Kỳ, nhằm giải quyết thỏa đáng những khác biệt phát sinh. Tuyên bố này được đưa ra sau khi Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) tiếp tục nêu nhiều quan ngại liên quan tới vấn đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, kiểm soát hàng giả, vi phạm bản quyền kỹ thuật số và môi trường đầu tư tại Việt Nam trong Báo cáo Đặc biệt 301 năm 2026.
Bà Hằng nhấn mạnh Việt Nam luôn nghiêm chỉnh thực hiện các cam kết quốc tế về sở hữu trí tuệ, đồng thời đang hoàn chỉnh hệ thống luật pháp để bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch hơn. Theo bà này, các cơ quan hữu trách Việt Nam “kiên quyết xử lý nghiêm mọi hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ” và sẵn sàng đối thoại với phía Hoa Kỳ trên tinh thần xây dựng.
Dù ngôn từ ngoại giao vẫn giữ vẻ mềm mỏng, nhưng phía sau là áp lực ngày càng lớn trong quan hệ thương mại Việt Nam- Hoa Kỳ. Trong thời gian gần đây, Washington liên tục gia tăng các yêu cầu về minh bạch chuỗi cung ứng, chống hàng giả, kiểm soát xuất xứ hàng hóa và tiêu chuẩn công nghệ. Việt Nam hiện phụ thuộc rất mạnh vào thị trường Hoa Kỳ trong các lãnh vực xuất cảng điện tử, dệt may, nội thất và linh kiện công nghệ, nên bất cứ động thái siết chặt nào từ Washington cũng có thể tác động mạnh tới tăng trưởng kinh tế.
Điều đáng chú ý là Việt Nam hiện đang phải thực hiện một thế cân bằng cực kỳ khó khăn. Một mặt, Hà Nội cần duy trì quan hệ chiến lược với Washington để giữ ổn định thương mại, công nghệ và đầu tư. Nhưng mặt khác, Việt Nam cũng phải tránh tạo cảm giác “ngả hẳn” về phía Hoa Kỳ trong bối cảnh cạnh tranh Hoa Kỳ – Trung Cộng ngày càng gay gắt. Vì vậy, cụm từ “làm rõ khác biệt” trên thực tế phản ánh một chiến lược ngoại giao mềm dẻo: tránh đối đầu công khai nhưng cũng không chấp nhận bị gây sức ép hoàn toàn.
Trong lúc đó, tại Biển Đông, tình hình cũng nóng lên đáng kể sau khi xuất hiện tin Trung Cộng và Philippines đưa người ra hoạt động tại đá Hoài Ân thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam. Tại cuộc họp báo ngày 14 tháng 5, bà Phạm Thu Hằng khẳng định việc các bên liên quan đưa người lên thực thể thuộc chủ quyền Việt Nam mà không được cho phép là hành động xâm phạm chủ quyền, đi ngược lại luật pháp quốc tế cũng như Tuyên bố DOC về ứng xử trên Biển Đông.
Theo phía Việt Nam, đá Hoài Ân là thực thể thuộc quần đảo Trường Sa và Việt Nam có đầy đủ cơ sở pháp lý cùng bằng chứng lịch sử để khẳng định chủ quyền. Bộ Ngoại giao CSVN yêu cầu các bên liên quan không có hành động làm phức tạp thêm tình hình, đồng thời tuân thủ DOC và đóng góp tích cực cho tiến trình đàm phán Bộ Quy tắc Ứng xử COC trên Biển Đông.
Sự việc lần này cho thấy Biển Đông đang bước vào giai đoạn cạnh tranh ảnh hưởng phức tạp hơn rất nhiều so với vài năm trước. Không chỉ Trung Cộng, mà ngay cả Philippines hiện nay cũng đang đẩy mạnh các hoạt động khẳng định sự hiện diện tại nhiều khu vực tranh chấp sau khi Manila tăng cường hợp tác quân sự với Hoa Kỳ.
Đối với Việt Nam, đây là một tình huống đặc biệt nhạy cảm. Nếu phản ứng quá mạnh, nguy cơ va chạm ngoại giao và quân sự có thể gia tăng. Nhưng nếu phản ứng quá nhẹ, Hà Nội dễ bị xem là suy yếu lập trường chủ quyền. Vì vậy, cách chọn lựa hiện nay của Việt Nam vẫn là duy trì giọng điệu cứng rắn về nguyên tắc nhưng tránh leo thang trực diện.
Điểm đáng chú ý là cả hai vấn đề, từ tranh chấp Biển Đông cho tới khác biệt thương mại với Hoa Kỳ đều phản ánh một áp lực chung đang đè nặng lên chính sách đối ngoại Việt Nam trong năm 2026: phải giữ được thế cân bằng trong một thế giới ngày càng phân cực.
Trong bối cảnh cạnh tranh Hoa Kỳ – Trung Cộng leo thang, ASEAN chia rẽ và Biển Đông tiếp tục nóng bỏng, Việt Nam đang phải bước đi trên một sợi dây ngoại giao cực kỳ mong manh. Chỉ một bước đi thiếu tính toán cũng có thể kéo theo những hệ quả lớn về kinh tế, an ninh và vị thế chiến lược của cả quốc gia.
NGƯỜI QUAN SÁT
