Ngay giữa lúc chiến tranh xảy ra khốc liệt, ông Trump bắt đầu sa thải một số quan chức cao cấp trong chính phủ của ông. Không rõ chính xác lý do của việc thay đổi nhân sự này. Lý do của sự thay đổi vẫn còn mơ hồ, và người mới được bổ nhiệm để thay thế sẽ được quyết định sau, song người bị sa thải thì đã ra đi. Ngày 5 tháng Ba, ông Trump sa thải bà Bộ Trưởng An Ninh Nội Địa Kristi Noem; Ngày 2 tháng Tư đến lượt bà Bộ trưởng Tư Pháp Pam Bondi, và ngày 20 tháng Tư thì đến lượt bà Bộ Trưởng Lao động Lori Chavez- DeRemer xin từ chức. Ba thành viên trong Nội Các Chính Phủ bị sa thải đều là phụ nữ, ra đi trong vòng hai tháng. Tính đến cuối tuần trước, Giám đốc Cơ Quan Điều Tra Liên Bang FBI, ông Kash Patel hình như cũng đang gặp rắc rối.
Cũng có tin cho rằng Tổng thống không được hài lòng với cách làm việc của giám đốc Cơ Quan Tình Báo Quốc Gia, và ông Bộ Trưởng Thương Mại Howard Lutnick, cùng với nhóm bạn thân của ông. Theo báo Politico. Mọi người đang đặt câu hỏi về việc mưu lợi cá nhân của những người trong gia đình, và bạn thân của ông Lutnick khi họ sử dụng danh nghĩa là bạn thân của Tổng thống. Nói chung là có một không khí hoài nghi và lảng tránh đang xảy ra giữa Tổng thống và ông Lutnick.
Một tháng sau khi bắt đầu cuộc chiến với Iran, ông Bộ trưởng Quốc Phòng Pete Hegseth sa thải tướng Randy George, Tham Mưu Trưởng Lục quân. Sau đó, nhân dịp đọc kinh cầu nguyện, ông Bộ Trưởng Quốc Phòng cũng ra lệnh chấm dứt chương trình chủng ngừa cho lính Mỹ. Thủ tục này bắt đầu được làm từ hồi năm 1777, theo lệnh của Tướng George Washington trong cuộc chiến tranh giành Độc lập của Hoa Kỳ. Kế đến, ông Bộ trưởng Quốc Phòng Pete Hegseth cũng sa thải ông Bộ trưởng Hải Quân John Phelan ngay trong lúc xảy ra cuộc phong tỏa eo biển Hormuz. (ông Hùng Cao được đề cử lên thay thế ông Phelan).
Khi có một nhóm quan chức cao cấp trong Chính Phủ phải ra đi, đương nhiên, mọi người đều suy đoán là có điều gì đó không ổn trong việc làm của chính quyền, nên mới xảy ra việc sa thải một số quan chức, thay bằng người khác. Nhưng trong thực tế, người ta không thấy có sự khác biệt nào giữa những người bị loại ra khỏi chính phủ với những thành phần MAGA vẫn tiếp tục trung thành với chính quyền. Thay vào đó, việc thay đổi nhân sự lại tiết lộ ra nhiều tin tức rất xấu về những hành vi không nghiêm túc của quan chức bị sa thải. Bà Noem bị sa thải sau khi thực hiện chính sách bắt người di dân làm cháy tan hoang cả trái đất, khiến cho công chúng tẩy chay chính phủ, né tránh nhân viên chính phủ- ICE- giống như tránh bọn cùi hủi. Chưa hết, bà ta còn sử dụng công quỹ vào chuyện phí phạm chẳng hạn như dùng công quỹ để mua hai chiếc phản lực cơ sang trọng, và dùng hai trăm triệu để thực hiện việc chiến dịch quảng cáo cho Bộ An Ninh Nội Địa trong đó bà là tài tử chính. Bà Chavez- De-Remer thì bị điều tra là đã có quan hệ tình ái với nhân viên bảo vệ an ninh cho bà, sử dụng tiền công quỹ để đi du hí, và còn uống rượu trong lúc làm việc. Chồng của bà Bộ trưởng Lao Động bị cấm không được lai vãng đế trụ sở của Bộ vì ông đã có một số hành vi sàm sỡ, xâm phạm tình dục với nhân viên trong Bộ. (Một luật sư của bà Chavez-De Remer tuyên bố rằng bà đã nhờ ông phản bác tất cả những cáo buộc, và chưa hề có ai thưa kiện chồng bà về chuyện sàm sỡ.). Ông Patel, Giám đốc cơ quan FBI thì mới đưa đơn kiện báo The Atlantic hồi tuần trước vì báo này đã đăng tin ông sai nhân viên FBI dưới quyền nhiệm vụ bảo vệ cho bạn gái của ông, một ca sĩ nhạc đồng quê. Chưa hết, ông còn bị tố là say xỉn tại nơi làm việc, đến nỗi nhân viên phải bẻ khóa cửa xông vào vực ông dậy.
Những thay đổi về nhân sự trong nội các chính quyền ông Trump, và những chuyện bê bối, tai tiếng của thành viên trong Chính quyền lại xảy ra trong lúc cuộc bầu cử giữa kỳ sẽ diễn ra trong vài tháng nữa. Theo cuộc thăm dò của hãng thông tấn AP, công bố hồi tuần trước, tỷ lệ dân chúng Mỹ ủng hộ chính phủ Trump bây giờ xuống rất thấp, có đến 67% dân Mỹ không đồng ý với chính sách của chính quyền Trump, và những xáo trộn trong chính quyền hiện nay báo trước còn nhiều cuộc khủng hoảng sẽ xảy ra. Hồi thời nhiệm kỳ đầu, theo một số người thân cận với ông Trump, nhiều quan chức trong Chính Phủ tỏ ý hoài nghi về mục đích của chính quyền Trump, nên họ ra đi. Sang đến nhiệm kỳ thứ hai này, tiêu chuẩn lựa người của ông Trump hoàn toàn dựa vào lòng trung thành của người được ông Trump chọn đem vào Nội các. Ví dụ trường hợp của bà Pam Bondi, bà là người luôn luôn cố gắng thực hiện tất cả những chỉ thị, mệnh lệnh của ông Trump. Bà sử dụng Bộ Tư Pháp như một vũ khí để trừng phạt, báo thù tất cả những công chức làm việc trong chính quyền của Tổng thống Biden đã gây khó khăn, phiền toái cho ông Trump. Theo ông Chad Mizelle, chánh văn phòng của bà Pondi, nói với đài CNN rằng: “Cái khó khăn nằm ở chỗ nhiều khi kẻ trung thành với ông Trump, trong nhóm MAGA lại hết sức kém cỏi trong việc chuyên môn.Rất nhiều công tố viên chuyên nghiệp, có khả năng đã xin từ nhiệm, vì họ không muốn làm việc đi trả thù giúp cho ông Trump.”.
Có thể nói rằng toàn bộ guồng máy chính quyền hiện nay do một nhóm nhỏ trung thành với ông Trump đứng ra điều hành. Khi ông Trump tái đắc cử, trở lại làm việc ở Bạch Cung, phong trào bảo thủ cực hữu dựa vào hai nguồn tài nguyên nhân lực chính để làm việc: Sự nhiệt tình của nhóm luật sư đứng sau Dự Án 2025. Mục tiêu của họ là tìm đủ mọi cách thay đổi một quốc gia có xu hướng cấp tiến trở thành một quốc gia theo kiểu của ông Trump. Nguồn sinh lực thứ hai là sự tiếp tay của một đội ngũ gồm những nhà đầu tư, và chủ tịch công ty lớn, đứng sau ông Elon Musk. Ông này chẳng có chút kinh nghiệm nào trong việc điều hành guồng máy chính phủ, ông ta chỉ có một mớ lý thuyết liên quan đến việc thay đổi cơ cấu tổ chức chính quyền.
Nhưng những người này đã làm được gì? Họ chỉ lớn tiếng đưa ra những lời hứa hẹn một cách cường điệu mà thôi. Họ hứa sẽ đem lại sự chuyển biến rộng rãi, qui mô. Lúc đầu, ông Musk hứa rằng nhờ Bộ Cải Tổ Hiệu Năng Làm Việc của Chính Phủ- gọi tắt là DOGE. sẽ giúp tiết kiệm được hai trillion đô la cho chính phủ. Nhưng theo báo Politico thực hiện cuộc khảo sát hồi tháng Tám thì chương trình cắt giảm nhân sự của DOGE chỉ tiết kiệm được khoảng $3.4 tỷ đô la, trong lúc gây ra rất nhiều đau thương, loại bỏ rất nhiều chương trình tốt, và con số tiết kiệm kể trên chưa tới 1% của dự phóng lúc ban đầu. Trong lúc đi vận động tranh cử, ông Trump hứa sẽ trục xuất khoảng 15 đến 20 triệu người di dân, và ông cựu giám đốc cơ quan tuần tra biên giới là Gregory Bovino thì nói với báo Times rằng ông được lệnh phải thảo ra kế hoạch trục xuất 100 triệu người- tức là một phần ba dân số của cả nước. Thực tế cho thấy, chính phủ mới chỉ trục xuất được hơn 675,000 người. Song chỉ mới ngần đó thôi, việc trục xuất đã gây ra rất nhiều sai phạm, kể cả việc trục xuất những người đến Mỹ hợp pháp, hay là công dân Mỹ. Vì thế kế hoạch trục xuất di dân bị dân chúng phản đối kịch liệt. Trên tất cả những rối rắm kể trên, chúng ta còn phải kể đến lời tuyên bố huênh hoang, khoác lác của ông Pete Hegseth: “sử dụng tối đa vũ khí giết người.” trong cuộc chiến tấn công Iran, và Tổng thống thì hứa rằng sẽ mau chóng kết thúc cuộc chiến, đem về chiến thắng. Hậu quả là cuộc chiến tranh với Iran trở thành một mớ rối rắm nhiêu khê, không cách nào giải quyết được.
Trong lúc đó, ở Hoa Thịnh Đốn, Chính quyền bắt đầu phải lo hoàn trả số tiền thu được nhờ đánh thuế quan tariffs. Quyết định đánh thuế quan đối với tất cả các nước trên thế giới đã bị Tối Cao Pháp Viện bác bỏ, xem là bất hợp pháp. Chính quyền không có quyền áp đặt quan thuế biểu một cách bừa bãi. Chưa kể là trong suốt năm qua, chính phủ bị chất vấn,bị chỉ trích về việc che dấu hồ sơ Jeffrey Epstein, một tay ấu dâm, cung cấp trẻ em cho các tay nhà giàu đi chơi gái. Đó cũng là lý do khiến ông Trump sa thải bà Bondi. Phong trào cổ vũ cho khuynh hướng bảo thủ bị sa lầy vào những vụ tai tiếng, thất bại kể trên.
Chủ đề chính của chính quyền Trump trong nhiệm kỳ đầu là “một kẻ đứng bên ngoài cơ cấu chính trị đứng ra làm cuộc vùng dậy, cải tổ cơ cấu chính trị truyền thống- establishment. Trong lúc đó, chủ đề của nhiệm kỳ hai là duy trì chính cơ cấu chính quyền sẵn có của mình. Có lẽ đó chính là lý do để giải thích vì sao có không khí bẩn thỉu, dơ dáy trong việc ra đi của thành viên trong nội các, và những tai tiếng của một số quan chức trong chính quyền Trump. Những điều dơ bẩn này gồm có “tình dục, say xỉn trong lúc làm việc, thiếu kinh nghiệm, và chỉ lo tư lợi riêng.”.
Ông Tổng thống có được điều ông mong muốn: Một Bạch Cung chỉ gồm những kẻ trung thành với ông. Nhưng kết quả cho thấy, đó không phải là tất cả những gì ông cần có.
Nguyễn Minh Tâm dịch theo THE NEW YORKER ngày 4/5/2026
