Tại Brunei, Kaja Kallas kêu gọi các quốc gia Đông Nam Á tránh mua dầu Nga, trong khi Trung Đông và chiến sự Ukraine đẩy thế giới vào thế căng như dây đàn…
Ngày 28 tháng 4 năm 2026, tại Bandar Seri Begawan, bên lề cuộc họp ngoại trưởng của ASEAN, Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) bà Kaja Kallas đã đưa ra một lời kêu gọi thẳng thừng: các quốc gia Đông Nam Á không nên tìm đến dầu mỏ từ Nga trong lúc khủng hoảng năng lượng đang leo thang.
Phát biểu với hãng tin Reuters, bà nói rõ rằng mỗi thùng dầu mua từ Moscow không còn đơn thuần là một giao dịch thương mại, mà là một mắt xích nuôi dưỡng cuộc chiến đang tiếp diễn tại Ukraine. Câu chữ có thể giữ vẻ ngoại giao, nhưng thông điệp thì không hề nhẹ: đứng ngoài cuộc xung đột lúc này gần như là điều không thể.
Lời kêu gọi đó không xuất hiện trong khoảng không yên ả. Những ngày cuối tháng 4 năm 2026, tình hình tại Eo biển Hormuz trở nên căng như dây đàn. Nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu từ Trung Đông tăng cao khi xung đột giữa Iran và liên minh do Israel cùng Hoa Kỳ hậu thuẫn có dấu hiệu lan rộng. Những tuyến hàng hải vốn nhộn nhịp nay trở thành điểm nóng, nơi chỉ cần một va chạm nhỏ cũng có thể kéo theo phản ứng dây chuyền toàn cầu. Trong thế trận đó, nguồn cung dầu từ Trung Đông, vốn chiếm phần lớn nhu cầu của châu Á – đứng trước nguy cơ bị bóp nghẹt bất cứ lúc nào.
Chính trong khoảng trống đầy rủi ro đó, dầu Nga nổi lên như một lối thoát mang tính thực dụng. Từ năm 2024 đến nay, nhiều nền kinh tế Đông Nam Á như Việt Nam, Thái Lan, Philippines và Indonesia đã âm thầm gia tăng nhập cảng dầu từ Nga với giá rẻ hơn thị trường chung. Đây không phải là một chọn lựa mang màu sắc ý thức hệ, mà đơn giản là phản ứng tự nhiên của các nền kinh tế đang chịu sức ép từ lạm phát, tăng trưởng chậm lại và nhu cầu giữ ổn định xã hội. Khi giá nhiên liệu leo thang, mọi thứ từ vận tải, sản xuất đến đời sống người dân đều bị ảnh hưởng trực tiếp.
Nhưng từ góc nhìn của Liên minh châu Âu, không có thùng dầu nào là “trung lập”. Trong tháng 4 năm 2026, khối này đã thông qua một vòng trừng phạt mới nhằm siết chặt nguồn thu năng lượng của Nga. Mục tiêu rất rõ: cắt dòng tiền nuôi dưỡng cuộc chiến tại Ukraine. Sau hơn hai năm giao tranh, chiến trường Đông Âu đã biến thành một cuộc chiến tiêu hao, nơi tiền bạc và năng lượng quyết định ai còn trụ được bao lâu. Trong bối cảnh đó, dầu mỏ trở thành huyết mạch tài chánh của Moscow. Mỗi chuyến tàu chở dầu rời cảng không chỉ mang theo nhiên liệu, mà còn mang theo khả năng tiếp tục chiến tranh.
Tại Ukraine, các trận đánh vẫn diễn ra ác liệt. Những vùng đất liên tục đổi chủ, nhưng không bên nào đạt được bước đột phá quyết định. Chiến tranh kéo dài đồng nghĩa với nhu cầu khổng lồ về vũ khí, nhân lực và tài chánh. Chính vì vậy, bất kỳ nguồn thu nào cũng trở nên quan trọng. Và đó là lý do bà Kaja Kallas không chỉ dừng lại ở lời kêu gọi mang tính đạo lý. Bà nhấn mạnh rằng châu Âu không nhắm trực tiếp vào các quốc gia Đông Nam Á, nhưng mong muốn họ hợp tác để hạn chế dòng tiền chảy về Nga.
Tuy nhiên, sự “không nhắm trực tiếp” này lại đặt các nước ASEAN vào một tình thế khó xử. Một bên là áp lực địa chính trị từ châu Âu, nơi cuộc chiến Ukraine được nhìn như một cuộc đối đầu mang tính nguyên tắc. Bên kia là thực tế của châu Á, nơi năng lượng gắn liền với cơm áo hằng ngày. Không một chính quyền nào có thể dễ dàng hy sinh ổn định trong nước chỉ để phục vụ một mục tiêu nằm cách xa hàng ngàn cây số. Trong hoàn cảnh đó, quyết định mua hay không mua dầu Nga không còn là chuyện kinh tế đơn thuần, mà trở thành một phép thử về khả năng giữ thế cân bằng.
Phát biểu của bà Kallas còn gây chú ý khi bà cho rằng việc mua dầu Nga có thể gián tiếp giúp Iran duy trì áp lực tại Eo biển Hormuz. Dù không giải thích cặn kẽ, lập luận này gợi lên một bức tranh phức tạp hơn nhiều so với những gì nhìn thấy trên bề mặt. Các cuộc xung đột tưởng như riêng rẽ lại liên kết với nhau thông qua dòng chảy năng lượng. Một biến động ở Trung Đông có thể kéo theo hệ quả tại Đông Âu, rồi lan sang châu Á, tạo thành một vòng xoáy khó dứt.
Thế giới lúc này không còn là những cuộc khủng hoảng tách biệt. Trung Đông, Đông Âu và Đông Nam Á đang bị kéo vào cùng một mạng lưới căng thẳng. Nếu Eo biển Hormuz bị gián đoạn, giá dầu sẽ tăng vọt. Khi đó, các nước châu Á buộc phải tìm đến những nguồn thay thế, trong đó có Nga. Dòng tiền từ đó lại quay về nuôi cuộc chiến tại Ukraine. Và cứ mỗi vòng lặp như vậy, bài toán lại trở nên rối rắm hơn, không còn lối giải rõ ràng.
Đông Nam Á vì thế đứng ở một vị trí đặc biệt nhạy cảm. Khu vực này không phải là nơi phát sinh xung đột, nhưng lại nằm ngay điểm giao nhau của nhiều quyền lợi lớn. Mỗi quyết định về năng lượng đều kéo theo hệ quả vượt ra ngoài biên giới. Giữ trung lập không còn đơn giản là đứng ngoài, mà là phải liên tục điều chỉnh để không bị cuốn vào vòng xoáy.
Trong khi đó, châu Âu tiếp tục gia tăng áp lực bằng các biện pháp trừng phạt, hy vọng tạo ra hiệu ứng dây chuyền. Nhưng câu hỏi vẫn còn đó: liệu những lời kêu gọi có đủ sức nặng để thay đổi hành vi của các nền kinh tế đang chịu sức ép trực tiếp hay không. Khi giá dầu tăng từng ngày và nguồn cung bị đe dọa, các nguyên tắc dễ trở nên mong manh trước nhu cầu sinh tồn.
Và chính trong khoảnh khắc đó, thế giới bước vào một trạng thái nghẹt thở. Không có lựa chọn nào thật sự “đúng”, chỉ có những chọn lựa ít rủi ro hơn trong từng thời điểm.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp: Reuters, BBC…)
