Việc Bộ trưởng Hải quân John Phelan bất ngờ bị sa thải — quân bài mới nhất bị loại bỏ trong nhiệm kỳ đầy biến động của Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tại Ngũ Giác Đài — đã phơi bày sự sốt ruột của Tổng thống Trump đối với tầm nhìn đóng tàu đầy tham vọng nhưng cũng đầy tranh cãi của mình.
Ông Phelan, một tỷ phú và là nhà gây quỹ lớn cho ông Trump, đã bị bãi nhiệm vào thứ Tư sau 13 tháng tại vị. Ông trở thành bộ trưởng quân chủng đầu tiên bị cách chức trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump. Tính đến nay, hơn 30 sĩ quan quân đội cao cấp đã bị sa thải dưới thời Bộ trưởng Hegseth.
Việc bãi nhiệm Bộ trưởng Hải quân khiến nhiều quan chức và nghị sĩ ngỡ ngàng, diễn ra trong bối cảnh Tổng thống đang quyết liệt thúc đẩy tiến độ đóng tàu chiến. Đây là ưu tiên hàng đầu của Tổng tư lệnh nhằm đối trọng với sức mạnh công nghiệp và hải quân đang gia tăng của Trung Quốc.
Tranh cãi về “Siêu thiết giáp hạm”
Cựu Chuẩn đô đốc Hải quân Mark Montgomery cho biết ông không hề “thất vọng” trước sự ra đi của Phelan, nhưng lưu ý rằng những bất đồng của ông với vị cựu Bộ trưởng nằm ở dự án thiết giáp hạm lớp Trump.
“Ông ấy và Tổng thống đã cùng nhau tạo ra một ý tưởng cực kỳ tồi tệ: một thiết giáp hạm khổng lồ vốn sẽ là mục tiêu tấn công dễ dàng. Chi phí tối thiểu cho chiếc đầu tiên lên tới 24–26 tỷ USD, tương đương với giá của 12 tàu khu trục,” ông Montgomery, Giám đốc điều hành tại Quỹ Phòng thủ Quốc gia (FDD), nhận định.
Cuối tháng 12 năm ngoái, ông Trump đã công bố một lớp thiết giáp hạm mới thuộc “Hạm đội Vàng” (Golden Fleet), được kỳ vọng là bản nâng cấp cho các tàu khu trục lớp Arleigh Burke hiện nay. Ông Trump đặt mục tiêu hoàn thành lớp tàu này vào năm 2028, một mốc thời gian mà giới chuyên gia cho là phi thực tế vì đòi hỏi ngân sách khổng lồ và thời gian đóng tàu dài hơn nhiều.
Hải quân Mỹ đã đề xuất ngân sách 377 tỷ USD cho năm tới, trong đó hơn 65,8 tỷ USD dành riêng cho việc đóng mới 18 tàu chiến, bao gồm tàu khu trục và tàu ngầm.
Mâu thuẫn về tiến độ và nguồn lực
Theo nguồn tin từ CNN, ông Phelan bị yêu cầu từ chức sau cuộc họp giữa Bộ trưởng Hegseth và Tổng thống Trump về vấn đề đóng tàu. Ông Trump tin rằng Phelan cần phải ra đi, và Hegseth cam kết sẽ tìm kiếm một người có khả năng đẩy nhanh tiến độ hơn. Các nguồn tin từ Fox News cũng cho biết căng thẳng giữa Hegseth và Phelan đã âm ỉ trong nhiều tháng, một phần do cách triển khai kế hoạch của vị Bộ trưởng này.
Thay thế ông Phelan trong vai trò Quyền Bộ trưởng là Hung Cao (Cao Hùng), một Đại tá Hải quân đã nghỉ hưu, tốt nghiệp Học viện Hải quân Mỹ và từng giữ chức Thứ trưởng Hải quân.
Khi được hỏi về việc cách chức ông Phelan, Tổng thống Trump vẫn dành lời khen ngợi ông là một người “rất tốt”, nhưng thừa nhận có những bất đồng bên trong Lầu Năm Góc.
“Ông ấy có một số xung đột với những người khác, chủ yếu là về việc đóng và mua tàu mới. Tôi rất quyết liệt trong vấn đề này, nhưng bằng cách nào đó ông ấy không tìm được tiếng nói chung với họ,” Tổng thống phát biểu tại Nhà Trắng.
Những quyết định gây tranh cãi
Một trong những động thái gây tranh cãi nhất của ông Phelan trong giới quân sự là hủy bỏ chương trình tàu tuần duyên lớp Constellation để tập trung vào dự án tàu tuần duyên tương lai FF(X). Kế hoạch này bị chỉ trích là không đáp ứng được các yêu cầu tác chiến thiết yếu của Hải quân như tác chiến dưới nước (ASW) hay phòng không.
Đặc biệt, đầu tuần này, ông Phelan đã gây sốc khi để ngỏ khả năng đóng tàu chiến Mỹ tại các xưởng đóng tàu nước ngoài để kịp tiến độ. Phát biểu này ngay lập tức vấp phải sự phản đối gay gắt từ các chiến lược gia hàng hải, những người cho rằng việc gia công tàu chiến ở nước ngoài là đi ngược lại mục tiêu đầu tư và tạo việc làm trong nước của chính quyền Trump.
Người kế nhiệm Hung Cao, một cựu binh dày dạn kinh nghiệm từng tham chiến tại Somalia, Afghanistan và Iraq, được kỳ vọng sẽ hiện thực hóa tầm nhìn của ông Trump một cách quyết liệt hơn. Người phát ngôn Tòa Bạch Ốc Olivia Wales khẳng định: “Hung Cao có đủ năng lực để cùng Tổng thống Trump khôi phục vị thế thống trị hàng hải của Hoa Kỳ.”
Nguồn The Hill
