Giữa nhịp sống đô thị ngột ngạt và những áp lực vô hình đè nặng lên vai, không ít người trẻ Trung Quốc đang tìm đến “cha mẹ ảo” trên mạng xã hội như một nơi nương náu cảm xúc. Nhưng đằng sau sự ấm áp tưởng chừng vô hại ấy lại là một khoảng trống rất thật đang âm thầm mở rộng…
Ngày 20 tháng 4 năm 2026, trên nền tảng Douyin, trương mục của cặp vợ chồng trung niên Phan Hổ Kiền và Khương Tú Bình lại đăng một đoạn video quen thuộc: bữa cơm gia đình đơn sơ, vài câu hỏi han nhẹ nhàng, và cách xưng hô thân mật “con ăn chưa?”. Không dàn dựng cầu kỳ, không kỹ xảo rực rỡ, vậy mà chỉ trong vài giờ, đoạn video đã thu hút hàng trăm ngàn lượt xem. Với hơn 1,8 triệu người theo dõi sau chưa đầy ba năm, họ không còn chỉ là người làm nội dung, mà dần trở thành “cha mẹ ảo” của một thế hệ đang thiếu thốn điều tưởng chừng căn bản nhất: cảm giác được quan tâm.
Một trong những người theo dõi thường xuyên là Vincent Zhang, 27 tuổi, làm việc trong ngành công nghệ tại Thượng Hải. Trong giờ ăn trưa, Vincent gần như không rời mắt khỏi điện thoại. Nhưng thay vì xem những nội dung giải trí thông thường, anh lại tìm đến các đoạn video của cặp vợ chồng mà anh gọi là “ba má”. “Nghe họ nói chuyện, tôi thấy như mình đang ở nhà,” Vincent chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn ngày 18 tháng 4. Điều đáng nói là Vincent không phải trường hợp hiếm hoi. Hàng triệu người trẻ tại Trung Quốc đang tìm đến những mối liên hệ ảo để bù đắp cho những khoảng trống rất thật trong đời sống của họ.
Hiện tượng này không phải tự nhiên mà có. Nó là sản phẩm của một xã hội biến chuyển quá nhanh, đến mức con người không kịp thích nghi. Trong nhiều năm qua, Trung Quốc trải qua tốc độ đô thị hóa chóng mặt và sự cạnh tranh kinh tế gay gắt, kéo theo áp lực công việc ngày càng nặng nề. Thế hệ trẻ, đặc biệt là những người sinh sau năm 1995, lớn lên trong môi trường mà thành công được đo bằng thu nhập, địa vị và sức chịu đựng. Họ rời quê lên thành thị, sống trong những căn phòng chật hẹp, làm việc 10 đến 12 giờ mỗi ngày, và dần dần mất đi sự gắn bó với gia đình thật của mình.
Trong hoàn cảnh đó, “cha mẹ ảo” xuất hiện như một giải pháp thay thế. Không phán xét, không gây áp lực, không đòi hỏi, những nhân vật trên mạng mang đến một hình ảnh gia đình đã được “lọc” lại – nơi mọi thứ đều nhẹ nhàng, êm ấm và dễ chịu. Nhưng chính sự trơn tru quá mức đó lại khiến hiện tượng này trở nên đáng lo.
Các chuyên gia xã hội học tại Đại học Bắc Kinh cho rằng việc người trẻ tìm đến những mối quan hệ ảo không phải vì họ lười giao tiếp, mà là phản ứng tự nhiên trước một môi trường xã hội thiếu nâng đỡ. Khi các mối liên hệ ngoài đời trở nên mong manh hoặc căng thẳng, con người có xu hướng tìm đến những nơi an toàn hơn, dù đó chỉ là thế giới ảo. Tuy nhiên, sự an toàn ấy cũng có cái giá của nó: nó làm suy yếu khả năng đối diện và giải quyết những vấn đề trong đời sống thật.
Một điểm đáng chú ý là cách các “cha mẹ ảo” xây dựng nội dung. Họ không chỉ chia sẻ đời sống, mà còn chủ động tạo cảm giác gần gũi qua cách xưng hô và tương tác. Những câu như “con nhớ ăn uống cho đầy đủ” hay “đi làm về sớm nghe con” được lặp lại đều đặn, tạo nên một vòng lặp cảm xúc khiến người xem dễ gắn bó. Lúc này, nội dung không còn đơn thuần là giải trí, mà trở thành một dạng “dịch vụ cảm xúc” được xây dựng khá tinh vi.
Ở góc độ kinh tế, hiện tượng này cũng gắn liền với lợi ích thương mại. Với số người theo dõi đông đảo, các trương mục như của Phan Hổ Kiền và Khương Tú Bình có thể mang lại nguồn thu đáng kể từ quảng cáo và hợp tác thương hiệu. Điều này đặt ra một câu hỏi không dễ chịu: liệu những lời quan tâm ấy còn hoàn toàn chân thành, hay đã trở thành một phần trong chiến lược giữ chân người xem? Khi tình cảm bị đóng gói và phân phối như một món hàng, ranh giới giữa chân thật và tính toán trở nên mờ nhạt hơn bao giờ hết.
Nhưng điều làm câu chuyện trở nên căng thẳng không nằm ở bản thân những người làm nội dung, mà ở hệ quả xã hội rộng lớn hơn. Khi một thế hệ bắt đầu thay thế mối liên hệ gia đình bằng những phiên bản ảo, điều đó phản ánh một sự đứt đoạn sâu sắc trong cấu trúc xã hội. Gia đình, vốn được xem là nền tảng, đang dần bị thay thế bởi những kết nối không ràng buộc, dễ đến nhưng cũng dễ tan biến.
Có ý kiến cho rằng đây chỉ là một trào lưu nhất thời và sẽ tự điều chỉnh theo thời gian. Nhưng nhìn vào tốc độ lan rộng của hiện tượng này, khó mà lạc quan. Khi công nghệ ngày càng tiến xa, khả năng tạo ra những trải nghiệm cảm xúc “giả mà thật” sẽ ngày càng tinh vi hơn. Và khi đó, con người có thể sẽ càng khó phân biệt đâu là mối quan hệ đáng để gìn giữ, đâu chỉ là một ảo ảnh được dựng lên để giữ họ ở lại lâu hơn trước màn hình.
Ở một góc nhìn khác, sự phổ biến của “cha mẹ ảo” cũng là một lời cảnh báo cho xã hội. Nó cho thấy có những nhu cầu căn bản được quan tâm, được lắng nghe, được cảm thấy thuộc về đang không được đáp ứng đầy đủ trong đời sống thật. Và khi những nhu cầu này bị bỏ quên, chúng sẽ tìm đường biểu lộ ở những nơi khác, đôi khi theo những cách mà chính xã hội cũng không lường trước.
Câu chuyện của Vincent Zhang, cũng như của hàng triệu người trẻ khác, không chỉ là câu chuyện về công nghệ hay mạng xã hội. Nó là câu chuyện về sự cô đơn trong một thế giới đông đúc, về những mối liên hệ bị kéo giãn bởi áp lực và khoảng cách. Và khi những bữa cơm gia đình thật dần thưa vắng, thì những đoạn video vài phút trên màn hình lại trở thành chỗ nương náu.
Nhưng nương náu không phải là lối ra lâu dài. Bởi đến một lúc nào đó, khi màn hình tắt đi, câu hỏi vẫn còn đó: ai sẽ là người thật sự ngồi trước mặt, hỏi một câu đơn giản không cần đến thuật toán – con ăn chưa?
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp: BBC…
