Một cuộc điều tra của Reuters làm dấy lên lo ngại khi Trung Quốc tăng tốc khảo sát đáy biển toàn cầu. Dữ liệu thu thập được được cho là có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cán cân quân sự dưới đại dương…
Ngày 24 tháng 3 năm 2026, hãng tin Reuters công bố một cuộc điều tra quy mô lớn cho thấy Trung Quốc đang tăng tốc chương trình lập bản đồ đáy biển trên phạm vi toàn cầu, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược với Hoa Kỳ ngày càng gay gắt. Báo cáo này nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới hoạch định chính sách và chuyên gia quân sự, bởi những dữ liệu được thu thập không chỉ mang giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng, nhất là đối với tác chiến tàu ngầm.
Theo nội dung điều tra được Reuters cập nhật tiếp theo vào ngày 30 tháng 3 năm 2026, Trung Quốc đã triển khai hàng chục tàu nghiên cứu đại dương hoạt động liên tục tại nhiều khu vực chiến lược, bao gồm Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương và các vùng biển lân cận. Những con tàu này thu thập dữ liệu chi tiết về địa hình đáy biển, độ sâu, nhiệt độ, độ mặn và đặc điểm âm thanh dưới nước. Đây là những yếu tố có vai trò then chốt trong việc xác định cách âm thanh lan truyền trong đại dương – yếu tố quyết định trong việc phát hiện và ẩn giấu tàu ngầm.
Một trong những tàu được nhắc đến là Dong Fang Hong 3, thuộc Đại học Hải dương Trung Quốc. Dữ liệu theo dõi hành trình cho thấy con tàu này đã thực hiện nhiều chuyến khảo sát kéo dài trong giai đoạn 2024–2025, đi qua các khu vực nhạy cảm như vùng biển gần Đài Loan, khu vực quanh đảo Guam – nơi đặt căn cứ quân sự quan trọng của Hoa Kỳ – và các tuyến hàng hải chiến lược tại Ấn Độ Dương. Sự hiện diện kéo dài của các tàu nghiên cứu tại những khu vực này đã làm dấy lên nhiều câu hỏi về mục tiêu thực sự của các hoạt động khảo sát.
Trong lời khai trước một ủy ban Quốc hội Hoa Kỳ vào tháng 3 năm 2026, Chuẩn đô đốc Mike Brookes, Giám đốc Văn phòng Tình báo Hải quân Hoa Kỳ, cho biết Trung Quốc đã “mở rộng đáng kể hoạt động khảo sát đáy biển” trong những năm gần đây. Ông nhấn mạnh rằng dữ liệu thu thập được có thể được sử dụng để hỗ trợ định vị, cải thiện khả năng ẩn nấp của tàu ngầm, cũng như phục vụ việc triển khai các hệ thống cảm biến hoặc thiết bị quân sự dưới đáy biển.
Nhận định này được củng cố bởi ý kiến của ông Ryan Martinson, chuyên gia về chiến lược hàng hải Trung Quốc tại Đại học Chiến tranh Hải quân Hoa Kỳ. Trong các phân tích được trích dẫn cùng thời điểm, ông cho rằng quy mô hoạt động nghiên cứu đại dương của Trung Quốc là “đáng kinh ngạc”, và nếu xu hướng này tiếp tục, nó có thể làm suy giảm lợi thế truyền thống của Hoa Kỳ trong việc hiểu biết môi trường tác chiến dưới nước.
Một yếu tố quan trọng khác được các chuyên gia nhấn mạnh là đặc tính âm thanh trong đại dương. Ông Tom Shugart, cựu chỉ huy tàu ngầm Hải quân Hoa Kỳ, cho biết khả năng phát hiện tàu ngầm phụ thuộc rất lớn vào cách sóng âm di chuyển dưới nước, trong khi yếu tố này lại chịu ảnh hưởng trực tiếp từ địa hình đáy biển và điều kiện môi trường. Do đó, việc sở hữu dữ liệu chi tiết về đại dương có thể mang lại lợi thế đáng kể trong các kịch bản xung đột trên biển.
Theo Reuters, ngoài việc thu thập dữ liệu, một số tàu nghiên cứu của Trung Quốc còn tham gia thử nghiệm hoặc triển khai các hệ thống cảm biến dưới nước. Những hệ thống này có khả năng theo dõi chuyển động của các vật thể trong đại dương, từ đó góp phần xây dựng một mạng lưới giám sát dưới biển. Dù chưa có bằng chứng công khai cho thấy các hệ thống này được triển khai cho mục đích quân sự cụ thể, nhưng các chuyên gia cho rằng tiềm năng ứng dụng là rất rõ ràng.
Đến đầu tháng 4 năm 2026, các phân tích tiếp tục nhấn mạnh tính chất “lưỡng dụng” của chương trình nghiên cứu đại dương. Điều này có nghĩa là các hoạt động được tiến hành dưới danh nghĩa khoa học nhưng có thể phục vụ các mục tiêu quân sự trong tương lai. Một số chuyên gia cho rằng đây là xu hướng phổ biến trong cạnh tranh chiến lược hiện đại, khi ranh giới giữa dân sự và quân sự ngày càng trở nên khó phân biệt.
Trong khi đó, phía Trung Quốc nhiều lần khẳng định các hoạt động nghiên cứu biển của họ hoàn toàn mang mục đích khoa học và phù hợp với luật pháp quốc tế. Bắc Kinh cho biết các chương trình khảo sát nhằm phục vụ nghiên cứu khí hậu, tài nguyên biển và môi trường đại dương. Tuy nhiên, các tuyên bố này chưa làm giảm bớt sự thận trọng từ phía Hoa Kỳ và các đồng minh.
Các nhà phân tích cho rằng vấn đề không nằm ở từng chuyến khảo sát riêng lẻ, mà ở quy mô và tính hệ thống của toàn bộ chương trình. Khi một quốc gia tích lũy lượng lớn dữ liệu về đáy biển tại các khu vực chiến lược, điều đó có thể tạo ra lợi thế dài hạn trong lĩnh vực quốc phòng, đặc biệt là đối với lực lượng tàu ngầm – một trong những thành phần quan trọng nhất của sức mạnh hải quân hiện đại.
Tính đến thời điểm đầu tháng 4 năm 2026, chưa có bằng chứng công khai nào cho thấy các hoạt động khảo sát của Trung Quốc gắn trực tiếp với một kế hoạch quân sự cụ thể. Tuy nhiên, với những gì đã được công bố từ các nguồn như Reuters và các lời khai trước Quốc hội Hoa Kỳ, xu hướng mở rộng nghiên cứu đại dương đang được xem là một phần trong chiến lược dài hạn.Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc tiếp tục gia tăng, đại dương vốn được xem là không gian của khoa học và khám phá, đang dần trở thành một mặt trận chiến lược mới. Những dữ liệu nằm sâu dưới đáy biển, tưởng chừng thuần túy học thuật, giờ đây lại có thể đóng vai trò quan trọng trong việc định hình cán cân sức mạnh trong tương lai.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp: Reuters…)
