Liên tiếp những tàu chở dầu bốc cháy tại Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất hành tinh rơi vào cơ khủng hoảng nghiêm trọng. Hàng chục nghìn thủy thủ mắc kẹt, cộng đồng quốc tế thúc đẩy thiết lập hành lang an toàn, trong bối cảnh căng thẳng gia tăng giữa Mỹ, Iran và các đồng minh…
Ngày 28 tháng 2, 2026, ngay sau các cuộc không kích sâu vào lãnh thổ Iran do liên quân Mỹ và Israel thực hiện, mở rộng chiến dịch quân sự nhằm vào Tehran. Những ngày của tháng Ba sau đó, một loạt tin tức gây chấn động xuất hiện về tình hình tàu chở dầu của các nước bị bắn chìm hoặc bốc cháy do trúng pháo kích tại em biển Hormuz. Tuyến đường vận chuyển dầu và khí đốt chiến lược này chiếm khoảng 20% sản lượng dầu biển toàn cầu. Nhịp đập thương mại năng lượng thế giới, vốn gắn liền với dòng tàu tanker qua eo biển này, lập tức bị đe dọa.
Trong tuần trước, Hải quân nhiều nước khu vực báo cáo có một tàu hàng Thái Lan – Mayuree Naree – bị tấn công gần Hormuz, bốc cháy, buộc thủy thủ phải sơ tán khẩn cấp. Trong 23 thuyền viên, 20 người được cứu sống và đưa đến Oman, ba người khác mất tích, nghi kẹt trong khoang máy bị lửa bao vây. Hình ảnh khói bốc ngùn ngụt trên tuyến đường thủy, do Hải quân Thái Lan công bố, khiến bất cứ người quan sát nào cũng phải giật mình: Hormuz không chỉ nhỏ hẹp, mà còn là “yết hầu năng lượng thế giới,” nơi mỗi thùng dầu mang theo rủi ro chết người và xung đột chính trị.
Ngày 18/3/2026, Hội đồng Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đưa ra đề xuất bất thường với sự tham gia của Bahrain, Nhật Bản, Panama, Singapore và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, cùng sự ủng hộ của Hoa Kỳ: thiết lập hành lang an toàn trên tuyến biển này để cứu khoảng 20.000 thủy thủ đoàn đang mắc kẹt sau khi hàng trăm tàu hoãn lộ trình do nguy cơ tấn công. IMO cảnh báo nguy cơ nhân đạo thực sự, khi các tàu không thể cập bến, thiếu lương thực, nước ngọt và nhiên liệu.
Trước đó, Tổng thư ký IMO Arsenio Dominguez đã cảnh báo hiếm hoi: việc hộ tống tàu thương mại không thể đảm bảo an toàn tuyệt đối qua Hormuz, vì chiến tranh đã biến nơi đây thành vùng chiến sự nguy hiểm cao độ. Thực tế tại Hormuz như bức tranh chiến tranh: tàu neo ngoài khơi, đội cứu hộ tấp nập, không khí trên boong gần như nghẹt thở bởi mùi khói, dầu và nỗi sợ hiểm nguy.
Eo biển Hormuz chỉ rộng khoảng 34 km tại điểm hẹp nhất, nằm giữa Iran và Oman. Bất kỳ mối đe dọa nào tại đây đều ảnh hưởng toàn bộ thị trường năng lượng và kinh tế thế giới. Khi cảnh báo đóng cửa, dù không có lệnh phong tỏa chính thức, hầu hết hoạt động ngừng hẳn. Dữ liệu tuần qua cho thấy giao thông qua Hormuz giảm tới 90%, chỉ vài chuyến được Iran cho phép theo điều kiện riêng.
Điều đáng chú ý là đây không phải các nỗ lực tấn công đơn lẻ, mà là sự kiện có hệ thống. Các nguồn quân sự trích lời chỉ huy Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) rằng bất cứ tàu nào đi qua mà không chấp thuận sẽ bị xem như mục tiêu và “bị thiêu rụi”. Hoạt động bảo hiểm gần như đình trệ: hầu hết tàu không được bảo hiểm, buộc chủ tàu chấp nhận rủi ro cao hoặc vòng quanh châu Phi dài hàng tuần.
Tình trạng này là nguyên nhân chính khiến giá dầu thô thế giới vượt 110 USD/thùng, có lúc tiến sát 120 USD do lo ngại thiếu hụt nguồn cung. Các nhà phân tích cảnh báo nếu tình trạng này kéo dài, chi phí nhiên liệu, vận tải và sản xuất sẽ tăng, đẩy áp lực lạm phát toàn cầu.
Chưa dừn, có gần 20.000 thủy thủ từ Ấn Độ, Philippines, Nam Phi, Ukraine và nhiều nước khác, bị mắc kẹt nhiều ngày trên các tàu neo đậu ngoài vịnh. Họ đối mặt nguy cơ thiếu lương thực, nước uống, và bị cuốn vào xung đột mà họ hoàn toàn không liên quan. Vì vậy, hành lang an toàn khẩn cấp do IMO và các nước thúc đẩy không chỉ là biện pháp hải lý, mà còn là giải pháp nhân đạo cứu sống những người mắc kẹt trong “cơn bão chiến tranh không có tuyến đầu rõ rệt.”
Các nỗ lực ngoại giao gia tăng: Mỹ nhấn mạnh bảo vệ Hormuz như huyết mạch năng lượng toàn cầu, trong khi Iran tuyên bố vẫn mở cửa cho một số tàu thương mại nếu phối hợp với lực lượng Iran. Tuy nhiên, sự lo ngại về bùng nổ chiến sự hoặc Hormuz trở thành “lằn ranh lửa” vẫn tồn tại.
Các chuyên gia cảnh báo việc đảm bảo Hormuz an toàn không chỉ là vấn đề quân sự hay an ninh, mà còn là thách thức ngoại giao phức tạp bậc nhất của thế kỷ, đòi hỏi phối hợp giữa các cường quốc và tổ chức đa phương. Nếu không giải pháp bền vững, nguy cơ “khủng hoảng năng lượng lâu dài” là rất lớn, ảnh hưởng toàn cầu và đời sống người dân.
Đối với hàng chục nghìn thủy thủ và hãng vận tải, mỗi giờ trôi qua tại Hormuz đều là trận chiến về quyền đi lại, sinh kế và an toàn tính mạng tại một trong những tuyến biển quan trọng nhất hành tinh./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tồng hợp: Reuter, CBS, AP, ASEAN News…)
