Bê bối chính trị bùng nổ tại Peru đã khiến Tổng Thống José Jerí bị phế truất chỉ sau vài tháng cầm quyền. Cùng lúc đó, sự xuất hiện dày đặc của đội tàu cá Trung Quốc ngoài khơi đang làm dấy lên tranh cãi lớn về ảnh hưởng của Bắc Kinh tại quốc gia Nam Mỹ…
Truyền thông quốc tế vào những ngày giữa tháng 3/ 2026, đồng loạt đưa tin cuộc khủng hoảng chính trị tại Peru đang bước vào giai đoạn căng thẳng mới, sau khi Tổng thống José Jerí bị Quốc hội phế truất trong một cuộc bỏ phiếu gây chấn động vào ngày 17/2/2026 tại thủ đô Lima. Sự kiện này không chỉ làm rung chuyển nền chính trị vốn đã bất ổn của quốc gia Nam Mỹ mà còn kéo theo một tranh cãi lớn về ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Quốc trong khu vực, đặc biệt khi hàng trăm tàu cá Trung Quốc xuất hiện dày đặc quanh vùng biển giàu tài nguyên của Peru.
José Jerí, một luật sư 38 tuổi từng là Chủ tịch Quốc hội Peru, trở thành tổng thống tạm quyền vào tháng 10/2025 sau khi người tiền nhiệm Dina Boluarte bị phế truất vì “mất năng lực đạo đức”. Tuy nhiên, nhiệm kỳ của ông chỉ kéo dài bốn tháng trước khi rơi vào một bê bối chính trị được truyền thông Peru gọi là “Chifagate”.
Bê bối bùng nổ vào tháng 1/2026 khi các hãng truyền thông Peru công bố đoạn video từ camera an ninh cho thấy Jerí nhiều lần bí mật đến một nhà hàng Trung Quốc tại Lima vào ban đêm để gặp doanh nhân Zhihua Yang, một người có liên hệ với các hợp đồng nhà nước và các dự án kinh tế lớn. Những cuộc gặp này không được ghi trong lịch làm việc chính thức của tổng thống, điều mà luật pháp Peru yêu cầu phải công khai.
Trong một đoạn video gây tranh cãi mạnh, Jerí thậm chí xuất hiện với áo trùm đầu và cố che mặt khi bước vào nhà hàng. Hình ảnh này ngay lập tức làm dấy lên nghi ngờ về những thỏa thuận bí mật giữa chính phủ Peru và các nhà đầu tư Trung Quốc. Nhiều nghị sĩ đối lập cáo buộc tổng thống đã lợi dụng quyền lực để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nước ngoài tiếp cận các hợp đồng lớn liên quan đến năng lượng, khai khoáng và hạ tầng.
Trước áp lực ngày càng tăng từ dư luận và Quốc Hội, ngày 17/2/2026, Quốc Hội Peru tổ chức một phiên họp khẩn. Kết quả bỏ phiếu cho thấy 75 nghị sĩ ủng hộ việc phế truất Jerí, 24 người phản đối và 3 người bỏ phiếu trắng. Với kết quả này, Jerí chính thức mất chức tổng thống chỉ sau bốn tháng cầm quyền.
Việc phế truất Jerí đánh dấu lần thay đổi lãnh đạo thứ tám của Peru chỉ trong chưa đầy một thập kỷ, cho thấy mức độ bất ổn sâu sắc trong hệ thống chính trị của quốc gia này. Các nhà phân tích cho rằng sự chia rẽ giữa Quốc Hội và Chính Phủ đã khiến Peru rơi vào một vòng xoáy khủng hoảng kéo dài.
Ngay sau khi Jerí bị phế truất, Quốc hội Peru đã bầu chính trị gia kỳ cựu José María Balcázar làm tổng thống tạm quyền, với nhiệm vụ điều hành đất nước cho đến khi cuộc bầu cử mới diễn ra vào tháng 4/2026.
Tuy nhiên, bê bối chính trị chỉ là một phần của câu chuyện. Một yếu tố khác đang làm dấy lên tranh cãi quốc tế là sự hiện diện ngày càng dày đặc của các tàu cá Trung Quốc ngoài khơi Peru. Trong những năm gần đây, đội tàu đánh bắt xa bờ của Trung Quốc được xem là lớn nhất thế giới, thường xuyên hoạt động gần vùng đặc quyền kinh tế của Peru, nơi có nguồn cá khổng lồ, đặc biệt là cá cơm, nguyên liệu quan trọng cho ngành sản xuất bột cá toàn cầu.
Theo các tổ chức giám sát hàng hải quốc tế, hàng trăm tàu cá Trung Quốc đã xuất hiện ngoài khơi bờ biển Peru và Ecuador trong nhiều mùa đánh bắt liên tiếp. Các tàu này thường hoạt động sát ranh giới vùng đặc quyền kinh tế của Peru, khiến nhiều ngư dân địa phương lo ngại về tình trạng khai thác quá mức và cạn kiệt nguồn lợi thủy sản.
Ngành đánh bắt cá của Peru là một trong những ngành kinh tế quan trọng nhất của đất nước, đóng góp hàng tỷ USD mỗi năm. Vì vậy, sự xuất hiện của đội tàu nước ngoài quy mô lớn đang làm dấy lên tranh cãi gay gắt trong xã hội Peru về vấn đề chủ quyền và an ninh kinh tế.
Một số chính trị gia Peru đã cảnh báo rằng ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc tại quốc gia này đang tăng nhanh. Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã đầu tư hàng tỷ USD vào các dự án khai khoáng, hạ tầng và cảng biển tại Peru. Một trong những dự án lớn nhất là cảng Chancay, do tập đoàn vận tải biển COSCO của Trung Quốc đầu tư và được kỳ vọng trở thành trung tâm logistics lớn nhất trên bờ Thái Bình Dương của Nam Mỹ.
Sự hiện diện kinh tế mạnh mẽ của Trung Quốc khiến nhiều nhà quan sát đặt câu hỏi liệu Peru có đang dần trở thành một mắt xích quan trọng trong chiến lược toàn cầu của Bắc Kinh hay không. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gay gắt, khu vực Mỹ Latinh đang trở thành một chiến trường mới cho ảnh hưởng của hai cường quốc.
Washington cũng theo dõi sát tình hình tại Peru. Một số quan chức Mỹ từng bày tỏ lo ngại rằng các dự án hạ tầng lớn do Trung Quốc đầu tư có thể mang ý nghĩa chiến lược vượt ra ngoài kinh tế, đặc biệt là các cảng biển có khả năng phục vụ cả mục đích thương mại lẫn quân sự.
Trong khi đó, Trung Quốc bác bỏ những cáo buộc này và khẳng định các dự án của họ tại Peru hoàn toàn mang tính thương mại và nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế. Dù vậy, sự trùng hợp giữa bê bối chính trị liên quan đến các doanh nhân Trung Quốc và sự gia tăng hoạt động của đội tàu cá Trung Quốc ngoài khơi Peru đã khiến nhiều người dân nước này cảm thấy bất an. Liệu Peru có đang đối mặt với một hình thức “xâm lấn kinh tế” mới hay không ?
Giữa những tranh cãi đó, Peru đang bước vào một cuộc bầu cử quan trọng trong tháng 4/2026, với hy vọng tìm ra một chính phủ ổn định hơn sau nhiều năm khủng hoảng. Nhưng trong bối cảnh các cường quốc toàn cầu đang gia tăng cạnh tranh ảnh hưởng tại Mỹ Latinh, tương lai chính trị của Peru vẫn còn nhiều bất định./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp…)
