Khi nguồn lực xuất khẩu đang trên đà suy yếu và khu vực doanh nghiệp hụt hơi, CSVN lại đứng trước lựa chọn quen thuộc: bơm thêm nguồn lực để giữ nhịp tăng trưởng. Nhưng trong một nền kinh tế đang đòi hỏi cải cách sâu rộng, câu hỏi đặt ra không phải tăng trưởng bao nhiêu %, mà là mô hình phát triển nào đang đi đúng hướng?…
Từ đầu tháng 2/ 2026, trong các phiên họp thường kỳ của Chính Phủ cộng sản Việt Nam (CSVN) tại Hà Nội, vấn đề tăng trưởng chậm lại và xuất khẩu suy giảm đã được đặt lên bàn nghị sự như một ưu tiên chính sách. Theo số liệu công bố ngày 12/ 2/ 2026 của Tổng cục Thống kê, kim ngạch xuất khẩu hai tháng đầu năm có dấu hiệu chững lại ở một số nhóm hàng chủ lực như dệt may, da giày và điện tử do nhu cầu thế giới suy yếu và biến động địa chính trị. Trong bối cảnh đó, Chính Phủ bắt đầu thảo luận về một gói kích thích mới nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy tổng cầu trong nước.
Tại cuộc họp ngày 15/ 2/ 2026, Thủ Tướng Phạm Minh Chính yêu cầu các bộ, ngành đề xuất giải pháp tài khóa và tín dụng linh hoạt hơn, bao gồm khả năng gia hạn giảm thuế giá trị gia tăng, mở rộng quy mô đầu tư công và cải thiện tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo nguồn tin từ Văn phòng Chính Phủ, một trong những phương án đang được cân nhắc là tiếp tục giảm 2% thuế VAT đến hết năm 2026 và tăng chi cho các dự án hạ tầng trọng điểm nhằm tạo hiệu ứng lan tỏa.
Song song với đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được giao nghiên cứu khả năng điều chỉnh trần tăng trưởng tín dụng theo hướng linh hoạt hơn cho các lĩnh vực sản xuất, xuất khẩu và công nghiệp hỗ trợ. Thống đốc Nguyễn Thị Hồng trong phát biểu ngày 18/ 2/ 2026 cho biết mục tiêu là “hỗ trợ thanh khoản nhưng vẫn đảm bảo ổn định vĩ mô và kiểm soát lạm phát”. Tuy nhiên, dư địa nới lỏng tiền tệ không còn quá rộng khi áp lực tỷ giá và giá năng lượng toàn cầu vẫn tiềm ẩn rủi ro.
Ở bình diện lập pháp, Quốc Hội CSVN dự kiến đưa vào chương trình kỳ họp giữa năm 2026 việc sửa đổi một số điều của Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước. Chủ Tịch Quốc Hội Trần Thanh Mẫn trong cuộc họp Ủy ban Thường vụ ngày 20/ 2/ 2026 nhấn mạnh yêu cầu “tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục, đẩy nhanh giải ngân nhưng không buông lỏng kỷ luật tài chính”. Các điều chỉnh được cho là sẽ tập trung vào phân cấp mạnh hơn cho địa phương, rút ngắn quy trình phê duyệt dự án và tăng tính linh hoạt trong điều chuyển vốn.
Tuy nhiên, đằng sau những tuyên bố thúc đẩy tăng trưởng là một loạt câu hỏi về hiệu quả thực chất của các gói kích thích. Bài học từ giai đoạn 2020 – 2023 cho thấy, không phải cứ mở rộng chi tiêu là tăng trưởng sẽ tự động phục hồi. Tỷ lệ giải ngân đầu tư công nhiều năm liền không đạt kế hoạch, trong khi một số dự án hạ tầng chậm tiến độ hoặc đội vốn. Nếu luật chỉ sửa theo hướng “nhanh hơn” mà không tăng cường cơ chế giám sát độc lập, nguy cơ lặp lại vòng xoáy kém hiệu quả là điều khó tránh.
Mặt khác, việc kéo dài giảm thuế VAT có thể hỗ trợ tiêu dùng ngắn hạn, nhưng cũng làm giảm nguồn thu ngân sách trong bối cảnh chi thường xuyên vẫn cao. Câu hỏi đặt ra là Chính Phủ CSVN sẽ bù đắp khoản hụt thu này bằng cách nào nếu tăng trưởng không đạt kỳ vọng. Khi dư địa vay nợ công cần được kiểm soát để giữ xếp hạng tín nhiệm quốc gia, mọi quyết định mở rộng tài khóa đều phải tính toán thận trọng.
Một điểm đáng chú ý là khu vực doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn phản ánh khó tiếp cận vốn dù chính sách nới lỏng được ban hành. Đại diện một hiệp hội ngành hàng tại Sài Gòn cho biết ngày 21/ 2/ 2026 rằng “vấn đề không chỉ là lãi suất, mà là điều kiện vay và sức mua thị trường”. Nếu cầu thế giới suy yếu kéo dài, kích thích trong nước chỉ đóng vai trò bù đắp một phần hạn chế.
Giới chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng gói kích thích nếu có, cần đi kèm cải cách cấu trúc như nâng cao năng suất lao động, cải thiện môi trường pháp lý và minh bạch hóa đầu tư công. Nếu không, chính sách sẽ chỉ giải quyết phần ngọn của bài toán tăng trưởng. Trong bối cảnh cạnh tranh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng khốc liệt, Việt Nam không thể chỉ dựa vào chi tiêu công để duy trì đà phát triển.
Nhìn chung, các động thái bàn thảo gói kích thích và sửa luật đầu tư công phản ánh nỗ lực chủ động của Chính Phủ CSVN trước thách thức kinh tế. Nhưng thách thức lớn hơn nằm ở chỗ cân bằng giữa thúc đẩy tăng trưởng và giữ vững kỷ luật tài khóa. Tốc độ có thể tạo ra ấn tượng chính sách, song chỉ hiệu quả và minh bạch mới tạo ra niềm tin dài hạn cho doanh nghiệp và thị trường./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp)
