Các chuyên gia đang theo dõi phản ứng của các quốc gia khác khi “nền kinh tế thực” chuyển sang sử dụng năng lượng rẻ hơn và sạch hơn.
Hoa Kỳ đã chính thức rút khỏi Hiệp định khí hậu Paris lần thứ hai, khẳng định quyết định mới của Donald Trump về việc chấm dứt hợp tác toàn cầu trong việc giải quyết vấn đề nóng lên toàn cầu.
Động thái này khiến Mỹ trở thành quốc gia duy nhất rút khỏi hiệp ước, đứng cùng với Iran, Libya và Yemen, những quốc gia duy nhất không tham gia thỏa thuận. Mặc dù điều này sẽ không làm gián đoạn các nỗ lực toàn cầu về khí hậu, nhưng các chuyên gia cho rằng nó có thể làm phức tạp thêm đáng kể các nỗ lực này.
Lần đầu tiên được công bố vào ngày đầu tiên ông trở lại làm tổng thống hồi tháng Giêng năm ngoái tại một sân vận động trước sự chứng kiến của những người ủng hộ, việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trump đang tiến hành một cuộc tấn công mạnh mẽ vào chính sách khí hậu trong nước. Tháng này, họ cũng tuyên bố sẽ rút khỏi Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu, theo đó Hiệp ước Paris được thông qua. Tổng hợp lại, những động thái này tương đương với việc rút lui hoàn toàn khỏi việc quản lý khí hậu.
“Cứ như thể họ đang nói rằng, chúng tôi không quan tâm các bạn muốn gì từ chúng tôi, chúng tôi sẽ là kẻ xấu, và các bạn không thể phản bác điều đó, bởi vì đó chính xác là những gì chúng tôi đã nói các bạn nên mong đợi từ chúng tôi,” Basav Sen, giám đốc dự án công lý khí hậu tại viện nghiên cứu chính sách tiến bộ Institute for Policy Studies, cho biết.
Việc Mỹ rút lui khỏi các hành động chống biến đổi khí hậu không làm dừng lại tất cả các nỗ lực cắt giảm khí thải toàn cầu. Đầu tư vào năng lượng carbon thấp đang vượt xa chi tiêu cho nhiên liệu hóa thạch. Các nguồn năng lượng tái tạo chiếm hơn 90% công suất phát điện mới vào năm ngoái và, ở nhiều nơi trên thế giới, hiện là nguồn điện mới rẻ nhất.
Trung Quốc ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi xanh. Mặc dù vẫn là quốc gia tiêu thụ than đá lớn nhất thế giới, lượng khí thải của nước này dường như đã đạt đỉnh vào năm ngoái. Tháng này, nhà sản xuất xe điện BYD của Trung Quốc đã vượt qua Tesla về doanh số bán xe điện, trong khi các công ty Trung Quốc hiện sản xuất hơn 80% tấm pin mặt trời và khoảng 70% tua bin gió trên thế giới, giúp họ kiểm soát mạnh mẽ chuỗi cung ứng năng lượng sạch.
Các chuyên gia cho rằng chính sách của Trump có nguy cơ đẩy Mỹ ra ngoài lề nỗ lực chống biến đổi khí hậu toàn cầu và làm chậm đà tiến triển ở những nơi khác.
“Đúng là nền kinh tế thực đang chuyển dịch theo hướng năng lượng tái tạo, năng lượng sạch, v.v., nhưng thể chế toàn cầu vẫn có vai trò trong việc gửi tín hiệu chính trị và thúc đẩy nền kinh tế thực đó phát triển,” Sue Biniaz, cựu phó đặc phái viên về khí hậu dưới thời Joe Biden, cho biết. “Giờ đây, tham vọng đó sẽ bị tụt hậu.”
Ví dụ, vào tháng 9, Trung Quốc cam kết cắt giảm lượng khí thải nhà kính từ 7-10% trong vòng một thập kỷ. Giới chuyên gia đã chỉ trích rộng rãi cam kết này là chưa đủ.
“Việc Mỹ thoái thác trách nhiệm về biến đổi khí hậu cho phép những người ủng hộ nhiên liệu hóa thạch ở Trung Quốc có thêm tiếng nói để làm chậm quá trình chuyển đổi năng lượng”, Jeremy Wallace, giáo sư nghiên cứu về Trung Quốc tại Đại học Johns Hopkins, cho biết. “Một tổng thống ủng hộ biến đổi khí hậu tại Nhà Trắng sẽ thúc đẩy Trung Quốc tham vọng hơn”.
Ông Biniaz cho biết, các quốc gia khác cũng có thể sử dụng việc Mỹ thiếu tham vọng về khí hậu để biện minh cho tham vọng của chính họ.
“Tôi nghĩ các quốc gia khác đang nhìn vào việc Mỹ rời bỏ… khỏi khuôn khổ khí hậu quốc tế và sử dụng điều đó như một cái cớ để hành động ít hơn,” bà nói.
Một số quốc gia khác cũng có thể noi theo bước chân của Mỹ khi rút khỏi Hiệp định Paris: Israel được cho là đang cân nhắc động thái này.
Tuy nhiên, việc Mỹ rút lui khỏi các vấn đề này cũng đang thúc đẩy một số quốc gia có những hành động mạnh mẽ hơn về khí hậu, ông Sen cho biết. Tại hội nghị COP30 năm ngoái ở Brazil, Colombia và Hà Lan đã công bố kế hoạch đăng cai tổ chức hội nghị quốc tế đầu tiên tập trung vào việc loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch, cùng với các quốc đảo Thái Bình Dương.
“Tôi tin rằng lập trường phản động của Mỹ đã tạo thêm động lực thúc đẩy các quốc gia đó tăng cường hành động,” ông nói.
Tuy nhiên, bất kỳ sự gia tăng nào về lượng khí thải do việc mở rộng nhiên liệu hóa thạch của chính quyền Trump gây ra sẽ ảnh hưởng đến toàn thế giới, khiến các mục tiêu của Hiệp định Paris trở nên khó đạt được hơn ngay cả đối với các quốc gia tham vọng nhất, ông Sen cảnh báo.
“Nếu thị trường nội địa ở Mỹ tiếp tục bị chi phối bởi nhiên liệu hóa thạch dưới sự cai trị của một chính phủ độc đoán, điều đó sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến phần còn lại của thế giới,” ông nói, đặc biệt là khi chính quyền đang đẩy nhanh sản xuất để đáp ứng nhu cầu năng lượng tăng vọt từ các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo.
Ông Sen cho biết, việc Mỹ, quốc gia giàu nhất thế giới, rút khỏi Hiệp định Paris cũng đồng nghĩa với việc họ đã tự tách mình khỏi những nỗ lực toàn cầu nhằm giúp các quốc gia nghèo hơn chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch, khiến các mục tiêu tài chính khí hậu ngày càng khó đạt được.
Ông nói: “Các quốc gia có thu nhập thấp, vốn phụ thuộc rất nhiều vào sản xuất và xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch, sẽ gặp khó khăn hơn rất nhiều trong quá trình chuyển đổi nếu Mỹ không tài trợ cho bất kỳ khoản nào trong số đó”.
Các chuyên gia cho rằng việc rút lui này cũng củng cố nhận thức về Mỹ như một đối tác không đáng tin cậy trong chính sách toàn cầu .
“Tôi không chắc liệu Hoa Kỳ còn uy tín nào để mất trong mắt thế giới hay không, nhưng việc rút khỏi Hiệp định Paris lần thứ hai chắc chắn không giúp ích gì”, Wallace nói.
Theo Biniaz, việc ông Trump chính thức rút khỏi thỏa thuận Paris diễn ra trong bối cảnh hành tinh đang trải qua đợt nắng nóng kỷ lục, các thảm họa ngày càng trầm trọng và thiệt hại kinh tế ngày càng gia tăng liên quan đến khủng hoảng khí hậu.
“Mọi báo cáo khoa học đều cho chúng ta biết tình hình tồi tệ hơn chúng ta từng nghĩ và cần phải có thêm hành động,” bà nói. “Đây không phải là thời điểm thích hợp để rút khỏi thỏa thuận quan trọng liên quan đến vấn đề này.”
Ny (The Guradian)
