Đúng vào lúc châu Âu cần “cặp đôi quyền lực” Pháp – Đức đoàn kết để đối phó với mối đe dọa ngày càng gia tăng của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với Greenland, thì quan hệ giữa Paris và Berlin lại rơi vào tình trạng căng thẳng.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz cam kết trong những ngày tới sẽ cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron xây dựng một mặt trận thống nhất — tái kích hoạt liên minh xuyên sông Rhine vốn thường được mô tả như “động cơ” của EU — nhằm tạo đột phá với Trump.
Tuy nhiên, để thiết lập điều mà Merz gọi là một “lập trường chung” với Macron sẽ không hề dễ dàng. Hai bên sẽ phải gạt sang một bên những ngày tháng bực bội, nghi kỵ và mối bất hòa tích tụ. Giới ngoại giao Pháp lo ngại Berlin ngày càng quyết đoán, tự định vị mình là thế lực chi phối tại châu Âu. Trong khi đó, người Đức chán ngấy thái độ của Pháp trong hàng loạt hồ sơ: từ chương trình máy bay tiêm kích chung bị đình trệ, phản đối thỏa thuận thương mại EU–Mercosur, cho đến việc gác lại kế hoạch sử dụng tài sản Nga để tài trợ viện trợ cho Ukraine.
Sự khác biệt giữa hai nhà lãnh đạo trong cách tiếp cận Trump cũng thể hiện rõ trong phản ứng trước lời đe dọa hôm thứ Bảy của Tổng thống Mỹ: áp thuế trừng phạt các nước EU nếu họ phản đối ý đồ “tiếp quản” Greenland.
Ông Macron — thường vận dụng tinh thần Gaullist cứng rắn về độc lập với Mỹ — lập tức tuyên bố sẽ đáp trả mạnh tay bằng “kho vũ khí thương mại” của EU. Trái lại, Merz, một chính trị gia theo khuynh hướng Đại Tây Dương, mềm mỏng hơn, nhấn mạnh khả năng thuyết phục Trump “lùi bước”.
Ngày thứ Hai, Merz thừa nhận công khai rằng Đức và Pháp khác nhau đáng kể về giọng điệu: Pháp “muốn phản ứng mạnh hơn chúng tôi”, bởi Paris ít bị tổn thương hơn nếu xảy ra một cuộc chiến thương mại toàn diện với Mỹ.
Nội bộ Đức chia rẽ, Pháp bực bội
Một trở ngại khiến Pháp đặc biệt bực bội là chính phủ liên minh tại Đức bị chia rẽ trong quan điểm, khiến lập trường Berlin trở nên rối rắm. Trong khi Macron nêu khả năng sử dụng “bazooka thương mại” của EU — Công cụ chống cưỡng ép (Anti-Coercion Instrument) — để đáp trả Trump, thì quan điểm Đức thiếu nhất quán.
“Mỗi chính trị gia Đức lại nói một kiểu,” một nhà ngoại giao châu Âu phàn nàn. “Nếu nghe Bộ trưởng Tài chính Đức, ông ấy nói chúng ta nên dùng nó,” người này nói, nhắc đến việc ông Lars Klingbeil ủng hộ cách tiếp cận của Macron. Nhưng các nhân vật khác, trong đó có ngoại trưởng Đức, lại tỏ ra kém hào hứng hơn — dù “vài ngày trước đại sứ của họ còn nói với đồng nghiệp rằng (bazooka) phải được đặt trên bàn”.
Dù Merz tin rằng ông sẽ “kéo được Macron về cùng một hàng” trong tuần này để xử lý cuộc khủng hoảng do Trump gây ra, nhưng những vấn đề gốc rễ giữa Đức và Pháp còn sâu hơn và có thể cần rất lâu mới hàn gắn được.
“Trong sáu tháng qua, động cơ Pháp – Đức không tạo ra được bất kỳ kết quả nào,” một quan chức EU nói thẳng.
Cán cân quyền lực đang dịch chuyển
Từ lâu Paris muốn Berlin đóng vai trò tham vọng hơn để hỗ trợ các “đại dự án châu Âu” của Pháp. Nhưng hiện nay Đức đang thể hiện cơ bắp ngoại giao vượt xa điều Pháp trông đợi. Đức được dự báo sẽ xây dựng lực lượng quân đội lớn hơn nhiều so với nước láng giềng, và đến năm 2050 có thể trở thành nền kinh tế EU duy nhất nằm trong top 10 thế giới.
Trong khi Macron bị trói chân trong nước bởi nợ công lớn và bất ổn chính phủ, Merz ngày càng đứng ở tuyến đầu chính trị châu Âu. Ông gây tiếng vang với hồ sơ Ukraine khi trở thành nhà thương thuyết chủ chốt tại một hội nghị thượng đỉnh ở Berlin cuối năm ngoái, nơi ghi nhận tiến triển về bảo đảm an ninh giữa Ukraine và Mỹ.
Merz cũng tìm cách đóng vai trò dẫn dắt trong trao đổi với Trump, dù đôi lúc khiến ông không giống một “hình mẫu châu Âu”. Ông từng nói với báo chí rằng nếu Tổng thống Mỹ “không hòa hợp được với châu Âu”, thì ít nhất ông ta có thể “xem Đức là đối tác”.
Hàm ý Berlin có thể “đi một mình” rõ ràng không dễ chịu với Paris.
“Đức lên tiếng nhiều hơn, Merz muốn thoải mái với vai trò chính trị hơn,” một nhà ngoại giao châu Âu khác nhận định. “Và điều đó làm người Pháp khó chịu.”
Người Đức khó chịu: Pháp nói nhiều nhưng làm ít
Từ phía Berlin, họ nhìn nhận Paris thường nói rất lớn về những “đại dự án châu Âu” nhưng hành động lại không tương xứng. Đức khó chịu khi Pháp kêu gọi giảm lệ thuộc vào Mỹ nhưng lại tìm cách cản trở thỏa thuận thương mại lịch sử giữa EU và Nam Mỹ. Berlin cũng bất bình vì Paris muốn giữ vai trò dẫn dắt tại Ukraine, trong khi mức hỗ trợ dành cho Kyiv lại thấp hơn nhiều so với Đức.
Sự bất mãn đó bùng lên trong tháng này, xoay quanh tranh luận về việc khoản vay 90 tỷ euro của EU dành cho Ukraine nên được sử dụng thế nào để hỗ trợ ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu.
Pháp theo truyền thống đề xuất dùng khoản tiền này để mua vũ khí của châu Âu — qua đó hỗ trợ công nghiệp Pháp. Đức đáp trả rằng ưu tiên nên dành cho các công ty thuộc những nước đã đóng góp nhiều nhất cho Ukraine — tức sẽ giúp công nghiệp Đức.
Vì Pháp tụt hậu về mức đóng góp cho Ukraine, “đây gần như là một câu ‘đạp thẳng mặt’ Paris,” một nhà ngoại giao EU thứ ba nói thẳng.
Ông Michel Duclos, nhà nghiên cứu tại Viện Montaigne và cựu đại sứ Pháp tại Syria và Thụy Sĩ, nhận xét: “Về Ukraine, người Đức cho rằng họ đang gánh hết nỗ lực. Vì thế khi người Pháp nói họ muốn điều hành các chiến dịch (quân sự), người Đức nghĩ là đủ rồi.”
Ông cũng nói thêm nỗi lo của Pháp: “Người Pháp sợ rằng ngân sách quốc phòng Đức sẽ có lúc gấp đôi Pháp — với Paris, đó sẽ là một chuyển dịch mang tính lịch sử.”
Duclos cũng chỉ ra sự cay cú của Đức về Mercosur: “Nếu muốn tự chủ chiến lược hơn, ta cần thêm đối tác mới,” trong đó có thỏa thuận EU–Mercosur. “Trong mắt người Đức, chúng ta (Pháp) trông không nghiêm túc.”
Bất mãn về Mercosur và dự án chiến đấu cơ
Khi thỏa thuận EU–Mercosur bị trì hoãn kéo dài, Berlin ban đầu tìm cách kéo Paris ủng hộ bằng cách nhượng bộ nhiều yêu cầu của Pháp. Nhưng cuối cùng Đức cũng bỏ cuộc. Một quan chức chính phủ Đức nói về Macron: “Đất nước đang đứng trước nguy cơ không thể điều hành nổi,” ám chỉ việc Macron không thể chống lại làn sóng phản đối trong nước, đặc biệt từ giới nông dân.
Dự án máy bay chiến đấu chung FCAS (Franco-German-Spanish Future Combat Air System) là một điểm nóng khác.
Dự án trị giá 100 tỷ euro đang “thở máy” sau khi Paris và Berlin không đạt thỏa thuận về hướng triển khai tháng trước. Theo ông Peter Beyer, nghị sĩ đối ngoại thuộc phe bảo thủ của Merz, các công ty Pháp đang gây “áp lực khổng lồ”, và “dường như ngay cả tổng thống Pháp cũng không nhìn xa hơn chuyện đó”.
“Hiện có những suy nghĩ đi xa tới mức làm mà không cần người Pháp — tôi cho đó sẽ là thảm họa, nhưng lúc này không có tiến triển nào,” ông nói, ám chỉ khả năng Đức cân nhắc phát triển tiêm kích không có hãng Dassault Aviation của Pháp.
Những tranh luận về mức độ Đức nên gắn kết với Pháp trong lĩnh vực vũ khí nay còn bị phủ bóng bởi việc đảng cực hữu National Rally đang dẫn đầu các khảo sát trước bầu cử tổng thống Pháp năm tới.
“Viễn cảnh National Rally lên nắm quyền đang đè nặng lên các cuộc thảo luận quốc phòng Pháp – Đức,” ông Jacob Ross, chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Đức, nhận định.
Nguồn politico
