Ngày 20 tháng 5 (Reuters) – Wendy Ortiz, một công nhân tại nhà máy chế biến thịt ở bang Pennsylvania với mức lương 13 đô la/giờ, đã vô cùng sửng sốt khi nhận được thông báo bị phạt vì ở lại Hoa Kỳ bất hợp pháp. Nhưng điều khiến cô gần như chết lặng chính là số tiền phạt: 1,8 triệu đô la.
Ortiz, năm nay 32 tuổi, cho biết cô đã sống ở Hoa Kỳ trong vòng 10 năm sau khi trốn chạy khỏi El Salvador do bị đe dọa bởi người bạn trai cũ và các băng đảng tội phạm. Mức lương ít ỏi của cô chỉ vừa đủ trang trải cuộc sống hàng ngày và chăm sóc con trai 6 tuổi mắc chứng tự kỷ – một công dân Hoa Kỳ.
“Thật sự không công bằng,” Ortiz nói. “Ai mà có thể kiếm ra ngần ấy tiền chứ?”
Trong những tuần gần đây, chính quyền của cựu Tổng thống Donald Trump đã bắt đầu thực hiện kế hoạch áp dụng mức phạt đối với những người không rời khỏi Hoa Kỳ sau khi bị lệnh trục xuất, với hơn 4.500 người di cư nhận được thông báo phạt, tổng cộng hơn 500 triệu đô la, theo một quan chức trong chính quyền tiết lộ với điều kiện giấu tên.
Theo các luật sư di trú mà Reuters phỏng vấn, mức phạt dao động từ vài nghìn đô cho đến con số cao nhất lên tới 1,8 triệu đô la – số tiền mà chính Ortiz nhận được. Người bị phạt sẽ có 30 ngày để phản hồi bằng văn bản, có tuyên thệ và đưa ra bằng chứng để chứng minh vì sao họ không nên bị phạt.
Chính sách này nằm trong nỗ lực của ông Trump nhằm thúc đẩy việc “tự trục xuất” – buộc người nhập cư bất hợp pháp rời khỏi đất nước mà không cần sử dụng đến cưỡng chế. Theo kế hoạch được Reuters tiết lộ vào tháng 4, chính quyền Trump áp mức phạt 998 đô la mỗi ngày cho những ai không rời khỏi Mỹ sau khi có lệnh trục xuất, và có thể truy thu hồi tố trong vòng 5 năm, dẫn đến mức phạt tối đa là 1,8 triệu đô.
Chính quyền còn xem xét việc tịch thu tài sản đối với những người không đủ khả năng chi trả, dù hiện chưa rõ họ sẽ thực hiện điều này như thế nào.
Luật sư di trú bất ngờ trước các khoản phạt khổng lồ
Các khoản phạt mà Reuters tìm hiểu do Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE) ban hành, tuy nhiên Hải quan và Biên phòng (CBP) lại được giao nhiệm vụ xử lý việc thi hành và tịch thu tài sản. Một quan chức CBP tiết lộ rằng cơ quan này vẫn đang tìm cách xử lý các thủ tục pháp lý phức tạp liên quan.
Bộ An ninh Nội địa (DHS) từ chối bình luận về vấn đề này, nhưng người phát ngôn của họ từng tuyên bố rằng những người di cư không có giấy tờ nên “tự rời khỏi đất nước ngay lập tức.”
Được biết, căn cứ pháp lý của các khoản phạt này bắt nguồn từ một đạo luật năm 1996 nhưng chỉ bắt đầu được thực thi từ năm 2018 – thời điểm ông Trump đang giữ chức Tổng thống. Luật nhắm vào khoảng 1,4 triệu người di cư đã bị tòa án ra lệnh trục xuất nhưng vẫn ở lại Mỹ.
Trước đó, chính quyền Trump từng rút lại các khoản phạt trị giá hàng trăm nghìn đô la đối với 9 người di cư trú ẩn trong nhà thờ sau khi bị khiếu nại pháp lý. Tuy nhiên, nhiều khoản phạt nhỏ hơn vẫn được duy trì. Sau khi lên nắm quyền, Tổng thống Joe Biden đã hủy bỏ hoàn toàn các khoản phạt này vào năm 2021.
Luật sư Robert Scott ở New York kể rằng một thân chủ của ông – một phụ nữ người Mexico đã sống tại Hoa Kỳ 25 năm – cũng bất ngờ nhận được mức phạt 1,8 triệu đô dù có thu nhập rất thấp. Cô này bị ra lệnh trục xuất từ năm 2013 nhưng không hề hay biết. Hiện cô đang nộp đơn yêu cầu mở lại vụ án.
“Cô ấy không hề trốn tránh gì cả. Tôi không hiểu vì sao họ lại chọn nhắm vào một người như vậy. Có thể là ngẫu nhiên, hoặc cũng có thể vì cô ấy dễ bị tổn thương,” ông nói.
Xin nhân đạo nhưng lại trở thành mục tiêu
Ortiz vượt biên vào năm 2015 và được tạm thả để theo đuổi hồ sơ xin tị nạn sau khi một viên chức xác nhận cô có lý do chính đáng để lo sợ bị đàn áp. Tuy nhiên, cô cho biết mình không bao giờ nhận được thông báo ra tòa, dẫn đến việc bị tòa tuyên trục xuất vắng mặt vào năm 2018.
Luật sư của cô, Rosina Stambaugh, cho biết vào ngày 8 tháng 1 cô đã đệ đơn xin khoan hồng nhân đạo, nêu rõ rằng Ortiz đối mặt với hiểm nguy nếu trở về El Salvador và rằng con trai cô sẽ không có điều kiện để được hỗ trợ nếu phải rời khỏi Mỹ. Trong đơn, luật sư đề nghị chính phủ bỏ qua vụ kiện và xem xét lại trường hợp của Ortiz theo hướng nhân đạo.
Tuy nhiên, chỉ 12 ngày sau, Donald Trump nhậm chức và phát động chiến dịch đàn áp người nhập cư không giấy tờ trên diện rộng.
Stambaugh đã xin gia hạn 30 ngày để chuẩn bị hồ sơ phản đối mức phạt và đang cân nhắc đưa vụ việc ra tòa.
“Cô ấy là một người mẹ đơn thân chăm sóc một đứa trẻ tự kỷ, không có tiền án gì cả, và chính phủ nắm đầy đủ thông tin về cô ấy. Tôi nghĩ việc phạt cô ấy như vậy là quá phi lý,” luật sư Stambaugh nhấn mạnh.
Nhiều người khác nhận được thông báo phạt cũng rơi vào tình cảnh tương tự – họ là vợ/chồng của công dân Mỹ đang trong quá trình hợp pháp hóa tình trạng cư trú.
Một phụ nữ tên Rosa, công dân Mỹ sống tại New York, cho biết chồng cô là người Honduras đã bị phạt 5.000 đô la vì không rời khỏi Mỹ đúng hạn sau khi được cho phép tự nguyện rời đi năm 2018. Nguyên nhân là vì cô bị chẩn đoán ung thư tử cung, khiến anh không thể bỏ lại cô mà đi.
“Tôi hy vọng khi trình bày rõ tình huống, họ sẽ xem xét miễn phạt,” cô nói. “Nếu không, chồng tôi sẽ phải làm việc kiệt sức để trả nợ. Mọi thứ cứ nối tiếp nhau, và quá trình này thực sự đã tiêu tốn của chúng tôi rất nhiều.”
