Vì sao một tách cà phê lại khiến chúng ta thấy dễ chịu đến vậy? Các chuyên gia giải thích.
Hỏi: Tôi thấy mình vui hơn sau khi uống cà phê. Vậy cà phê có thể chống trầm cảm không?
Khi cơ thể uể oải, cà phê giống như một nút “khởi động lại”. Nó giúp não bộ tỉnh táo, tập trung hơn và tâm trạng cũng sáng sủa lên.
Nhiều nghiên cứu quy mô lớn cho thấy người uống cà phê có nguy cơ bị trầm cảm thấp hơn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa cà phê có thể ngăn ngừa hoặc điều trị trầm cảm, theo bác sĩ tâm thần Ma-Li Wong (Đại học Y khoa SUNY Upstate).
Ngược lại, nếu uống quá nhiều, cà phê còn có thể làm sức khỏe tâm thần tệ hơn. Vậy thực chất cà phê tác động đến tâm trạng ra sao?
Có phải chỉ do caffeine?
Mối liên hệ giữa cà phê và việc giảm triệu chứng trầm cảm thực ra không mạnh — và yếu hơn rất nhiều so với bằng chứng về thuốc chống trầm cảm hoặc tập thể dục, bác sĩ Wong nói. Chưa có bằng chứng cho thấy cà phê có thể điều trị trầm cảm.
Tuy vậy, caffeine là chất kích thích. Nó làm tăng hoạt động của dopamine — chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác vui vẻ và động lực — giúp bạn thấy tỉnh táo, có năng lượng và hứng thú hơn, theo bác sĩ Ramin Mojtabai (Đại học Tulane).
Đó là lý do cà phê thường mang lại cú hích tâm trạng ngắn hạn, nhất là trong vài giờ đầu sau khi thức dậy.
“Caffeine phát huy tác dụng tốt nhất khi cơ thể đang thiếu hụt,” chuyên gia tâm lý Laura Juliano (Đại học American) cho biết — như thiếu ngủ, căng thẳng công việc hoặc chưa kịp uống cà phê buổi sáng. Vì vậy, ngụm đầu tiên trong ngày thường “đã” nhất.
Nhưng não bộ sẽ quen dần
Vấn đề là não bộ thích nghi rất nhanh. Khi uống cà phê thường xuyên, bạn sẽ giảm nhạy cảm với caffeine. Lúc đó, cảm giác “tỉnh táo hơn” có thể chỉ là giảm triệu chứng thiếu caffeine như mệt mỏi hay đau đầu.
Nói cách khác, tách cà phê hằng ngày có thể chỉ đưa bạn trở về trạng thái bình thường — nhưng cảm giác thoát khỏi sự uể oải vẫn khiến bạn thấy dễ chịu.
Hiệu ứng cải thiện tâm trạng rõ rệt nhất thường thấy ở những người chỉ thỉnh thoảng mới uống cà phê, vì họ chưa hình thành “độ nhờn” với caffeine.
Nên uống bao nhiêu là vừa?
Dù là cải thiện thật hay chỉ giảm cảm giác mệt, cà phê vẫn mang lại cảm giác dễ chịu. Nhưng liều lượng rất quan trọng.
Theo các chuyên gia, mức hợp lý cho lợi ích tâm trạng thường là 1–2 tách mỗi ngày.
- Quá ít: khó thấy tác dụng
- Quá nhiều: dễ gây lo âu, bồn chồn, tim đập nhanh
Với người vốn dễ lo âu hoặc uống cà phê muộn trong ngày, caffeine có thể làm tâm trạng xấu đi vì ảnh hưởng đến giấc ngủ. Nên tránh caffeine 6–12 giờ trước khi đi ngủ.
Ai nên cẩn trọng?
- Trẻ dưới 12 tuổi: không nên uống
- Thanh thiếu niên: nên hạn chế
- Người dùng thuốc kích thích hoặc thuốc tâm thần: cần hỏi bác sĩ
- Người có triệu chứng trầm cảm: cà phê không phải thuốc chữa
Có cần bắt đầu uống cà phê để vui hơn không?
Nếu bạn đang uống 1–2 tách mỗi ngày và không có vấn đề sức khỏe, không cần thay đổi. Với nhiều người, niềm vui đến từ nghi thức uống cà phê hoặc hương vị quen thuộc.
Nhưng nếu bạn không uống cà phê, không cần bắt đầu chỉ để cải thiện tâm trạng. Lợi ích, nếu có, cũng rất nhỏ.
Muốn tâm trạng tốt hơn, các chuyên gia khuyên nên:
✔ Ngủ đủ
✔ Giao tiếp xã hội nhiều hơn
✔ Vận động, tập thể dục
“Nếu thật sự muốn cải thiện tâm trạng, hãy tập thể dục,” bác sĩ Wong nói.
Theo nytimes
