Sau hơn 14 năm thương thuyết, Việt Nam và Hiệp hội Mậu dịch Tự do châu Âu (EFTA) đã ký kết Hiệp định Mậu dịch Tự do Việt Nam–EFTA tại Hà Nội. Thỏa thuận được kỳ vọng sẽ giúp hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường châu Âu, đồng thời mở thêm cơ hội thu hút vốn đầu tư và kỹ thuật tân tiến. Tuy nhiên, những lợi ích này có trở thành kết quả cụ thể hay không còn tùy thuộc vào khả năng cạnh tranh của các công ty Việt Nam và thời điểm hiệp định chính thức có hiệu lực…
Sáng ngày 18 tháng 10 năm 2026, tại Hà Nội, Việt Nam và Hiệp hội Mậu dịch Tự do châu Âu (gọi tắt là EFTA) chính thức ký kết Hiệp định Mậu dịch Tự do Việt Nam–EFTA, sau hơn 14 năm thương thuyết với nhiều giai đoạn gián đoạn. Buổi lễ diễn ra dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam-Tô Lâm, với sự tham dự của Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng cùng đại diện cấp cao của bốn quốc gia thành viên EFTA, gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Đây được xem là một bước tiến đáng kể trong nỗ lực mở rộng thị trường xuất nhập cảng và tăng cường quan hệ kinh tế giữa Việt Nam với những nền kinh tế phát triển tại châu Âu.
Đại diện phía EFTA tham dự lễ ký kết gồm ông Guy Parmelin, Tổng thống Liên bang Thụy Sĩ kiêm người đứng đầu Bộ Kinh tế, Giáo dục và Nghiên cứu; bà Brigitte Haas, Thủ tướng Liechtenstein; bà Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Ngoại trưởng Iceland; và bà Astrid Bergmål, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Na Uy. Về phía Việt Nam, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng đại diện ký kết hiệp định. Sự hiện diện của những nhân vật lãnh đạo cấp cao cho thấy cả hai bên đều coi trọng việc củng cố quan hệ mậu dịch trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn, sự cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gay gắt và nhiều quốc gia đang tìm cách mở rộng, đa dạng hóa thị trường xuất nhập cảng.
Tiến trình thương thuyết hiệp định bắt đầu ngày 2 tháng 7 năm 2012 tại Hà Nội. Hai bên trải qua 16 vòng đàm phán cho đến năm 2018, trước khi tiến trình bị đình trệ. Đến ngày 8 tháng 9 năm 2025, các cuộc thương thuyết được tái khởi động với năm vòng đàm phán bổ sung. Ngày 2 tháng 7 năm 2026, Việt Nam và EFTA thông báo chính thức kết thúc đàm phán, mở đường cho lễ ký kết ngày 18 tháng 10 vừa qua. Quá trình kéo dài này cho thấy hai bên phải giải quyết nhiều vấn đề phức tạp liên quan đến thuế quan, quy tắc xác định xuất xứ hàng hóa, đầu tư và những tiêu chuẩn mậu dịch khác nhau trước khi đạt được thỏa thuận chung.
Theo nội dung được công bố, hiệp định VEFTA bao gồm nhiều lãnh vực, từ mậu dịch hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ đến việc chính phủ mua sắm hàng hóa và dịch vụ, cạnh tranh, hỗ trợ các công ty vừa và nhỏ, giải quyết tranh chấp và phát triển lâu dài. Những cam kết về thuế quan hướng đến việc giảm hoặc loại bỏ thuế nhập cảng đối với các mặt hàng đáp ứng những điều kiện đã thỏa thuận. Hiệp định cũng đề cập đến thủ tục hải quan, các rào cản kỹ thuật, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động vật, thực vật. Những điều khoản này có thể giúp các công ty hai bên thuận lợi hơn khi đưa hàng hóa vào thị trường của nhau. Tuy nhiên, việc ký kết không có nghĩa tất cả các mặt hàng đều được miễn thuế ngay lập tức, bởi còn phải tùy thuộc vào lộ trình thực hiện và những điều kiện cụ thể của từng nhóm sản phẩm.
Về mậu dịch, số liệu do EFTA công bố cho thấy tổng kim ngạch trao đổi hàng hóa giữa Việt Nam và bốn quốc gia thành viên đạt khoảng 4,8 tỷ euro trong năm 2025. Việt Nam xuất siêu khoảng 2,5 tỷ euro. Những mặt hàng Việt Nam bán sang các thị trường này gồm máy móc điện, giày dép, quần áo và hàng may mặc. Trong khi đó, hàng hóa từ các quốc gia EFTA đưa vào Việt Nam chủ yếu gồm máy móc điện, thiết bị cơ khí, dược phẩm và sản phẩm thủy sản. Cơ cấu trao đổi cho thấy hai bên có những thế mạnh bổ sung cho nhau, tạo điều kiện mở rộng hợp tác nếu các công ty đáp ứng được yêu cầu về phẩm chất, nguồn gốc hàng hóa và tiêu chuẩn kỹ thuật.
Ngoài việc mở rộng đường xuất nhập cảng, hiệp định còn được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam thu hút thêm vốn đầu tư, kỹ thuật tân tiến và kinh nghiệm quản trị từ châu Âu. Theo Bộ Công Thương Việt Nam, tính đến cuối năm 2025, Thụy Sĩ có 234 dự án đầu tư tại Việt Nam với tổng số vốn đăng ký vượt 2,4 tỷ Mỹ kim; Na Uy có 62 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 201 triệu Mỹ kim. Những lãnh vực được kỳ vọng có nhiều cơ hội hợp tác gồm kỹ nghệ chế tạo, dược phẩm, năng lượng, công nghệ cao, vận chuyển và kho vận, cùng các ngành kỹ thuật chính xác.
Dù vậy, việc ký kết hiệp định chưa có nghĩa những điều khoản đã lập tức được áp dụng. Theo thông tin từ EFTA, VEFTA còn phải chờ hoàn tất các thủ tục cần thiết trước khi chính thức có hiệu lực. Các công ty cũng cần chuẩn bị để đáp ứng những quy định về xuất xứ hàng hóa, phẩm chất, môi trường và điều kiện gia nhập thị trường. Đối với các cơ sở thương mại nhỏ, chi phí tuân thủ những tiêu chuẩn mới và khả năng cạnh tranh với các đối thủ ngoại quốc vẫn là những trở ngại đáng kể.
Nhìn chung, việc ký kết VEFTA mở ra một giai đoạn mới trong quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và bốn quốc gia EFTA. Cơ hội gia tăng xuất cảng, thu hút đầu tư và tiếp nhận kỹ thuật tân tiến là những lợi ích đáng chú ý. Tuy nhiên, kết quả thực tế còn tùy thuộc vào thời điểm hiệp định có hiệu lực, cách thức thực hiện các cam kết và khả năng tận dụng cơ hội của các công ty hai bên. Nếu biết chuẩn bị tốt, doanh nghiệp Việt Nam có thể mở rộng thị trường và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng quốc tế. Ngược lại, nếu không đáp ứng được những tiêu chuẩn khắt khe về phẩm chất, môi trường và nguồn gốc hàng hóa, nhiều công ty có thể khó tận dụng được những ưu đãi mà hiệp định mang lại.
NGƯỜI QUAN SÁT
