Cuộc gặp giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Chủ tịch Ủy ban Âu Châu Ursula von der Leyen tại Brussels mở ra triển vọng hợp tác sâu rộng hơn giữa Việt Nam và Liên Hiệp Âu Châu. Tuy nhiên, câu hỏi được đặt ra là những cam kết ngoại giao này có đủ sức giúp Việt Nam tháo gỡ thẻ vàng IUU sau gần chín năm ngành thủy sản phải chịu sức ép từ Âu Châu hay không…
Ngày 22/10/2026, tại Brussels, Bỉ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm đã gặp Chủ tịch Ủy ban Âu Châu Ursula von der Leyen trong chuyến viếng thăm chính thức Liên Hiệp Âu Châu và Vương quốc Bỉ. Cùng ngày, ông Tô Lâm cũng hội đàm với Chủ tịch Hội đồng Âu Châu António Costa. Các cuộc tiếp xúc tập trung vào việc thúc đẩy quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện, mở rộng hợp tác kinh tế, mậu dịch, đầu tư, chuyển đổi năng lượng và an ninh hàng hải. Đây là bước tiếp nối sau khi Việt Nam và Liên Hiệp Âu Châu nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện hồi tháng 1/2026.
Trong cuộc gặp với bà Ursula von der Leyen, ông Tô Lâm khẳng định Liên Hiệp Âu Châu là một trong những đối tác được Việt Nam ưu tiên, đồng thời đề nghị hai bên khai thác những thế mạnh bổ sung cho nhau, lấy khoa học – kỹ thuật, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi năng lượng làm những trụ cột quan trọng trong quan hệ hợp tác. Phía Âu Châu đánh giá cao tiềm năng phát triển của Việt Nam cũng như vai trò ngày càng quan trọng của quốc gia Đông Nam Á này trong chuỗi cung ứng khu vực và thế giới. Bà von der Leyen bày tỏ mong muốn tăng cường hợp tác trong các lãnh vực nguyên liệu thô thiết yếu, công nghệ, năng lượng tái tạo và năng lượng nguyên tử, qua đó hỗ trợ tiến trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.
Hai bên cũng nhấn mạnh việc thực thi đầy đủ Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên Hiệp Âu Châu (EVFTA), có hiệu lực từ ngày 1/8/2020, nhằm mở rộng việc trao đổi hàng hóa và đầu tư. Lãnh đạo hai phía đồng thời kêu gọi sớm hoàn tất việc phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ Đầu tư Việt Nam – Liên Hiệp Âu Châu (EVIPA), vốn chưa có hiệu lực. Nếu hoàn tất những thủ tục cần thiết, hiệp định này có thể giúp củng cố niềm tin của giới đầu tư và tạo thêm cơ chế bảo vệ các khoản đầu tư giữa hai bên. Ngoài ra, Việt Nam và Liên Hiệp Âu Châu còn hướng tới việc hợp tác trong những dự án hạ tầng chiến lược, năng lượng sạch, giáo dục, nghiên cứu khoa học, kinh tế biển và an ninh hàng hải.
Một trong những vấn đề được đặc biệt chú ý là nỗ lực tháo gỡ thẻ vàng IUU đối với ngành thủy sản Việt Nam. IUU là tình trạng đánh bắt hải sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định. Liên Hiệp Âu Châu áp dụng cảnh báo thẻ vàng đối với Việt Nam từ năm 2017, yêu cầu nhà cầm quyền tại Hà Nội cải thiện việc quản lý đội tàu cá, kiểm soát hoạt động đánh bắt, truy nguyên nguồn gốc hải sản và nghiêm trị những trường hợp vi phạm. Trong cuộc gặp hôm 22/10, hai bên đồng ý thúc đẩy việc sớm gỡ bỏ cảnh báo này, đồng thời tăng cường vai trò của tổ công tác đặc biệt trong việc thực thi EVFTA.
Theo thông tin được công bố ngày 13/10/2026, Việt Nam xác nhận đã thực hiện 31 trong số 38 khuyến nghị của Ủy ban Âu Châu sau đợt thanh tra lần thứ năm. Năm khuyến nghị khác vẫn đang được xúc tiến, trong khi hai nội dung còn lại tiếp tục được trao đổi với phía Liên Hiệp Âu Châu. Tính đến ngày 30/9, toàn bộ 80.003 tàu cá có chiều dài từ sáu mét trở lên đã được ghi danh trong cơ sở dữ liệu quốc gia. Trong khi đó, việc giám sát hành trình, cấp giấy phép đánh bắt và truy nguyên nguồn gốc hải sản tiếp tục được siết chặt. Tuy nhiên, việc hoàn tất các thủ tục hành chánh không đồng nghĩa với chuyện mọi vi phạm ngoài thực tế đã được ngăn chặn triệt để.
Về triển vọng tháo gỡ thẻ vàng, mục tiêu của Việt Nam là hoàn tất việc này trong năm 2026, nhưng kết quả sau cùng vẫn tùy thuộc vào sự thẩm định của Ủy ban Âu Châu. Việc hai bên tiếp tục đưa vấn đề ra thảo luận ở cấp lãnh đạo cao nhất là một tín hiệu ngoại giao tích cực, nhưng không thể thay thế những bằng chứng cụ thể về hiệu quả thi hành luật pháp. Nếu Việt Nam chứng minh được rằng tàu cá không còn thường xuyên xâm phạm hải phận nước ngoài, thiết bị giám sát hành trình được sử dụng nghiêm chỉnh, nguồn gốc hải sản được kiểm soát minh bạch và những vụ vi phạm thực sự bị xử lý nghiêm minh, cơ hội tháo gỡ thẻ vàng sẽ gia tăng đáng kể. Trái lại, nếu tình trạng vi phạm vẫn tái diễn hoặc dữ liệu báo cáo không nhất quán, tiến trình này có thể còn kéo dài.
Nhìn chung, cuộc gặp tại Brussels cho thấy cả Việt Nam lẫn Liên Hiệp Âu Châu đều mong muốn đưa quan hệ hợp tác sang một giai đoạn sâu rộng hơn, từ mậu dịch truyền thống đến công nghệ, năng lượng và an ninh. Riêng đối với ngành thủy sản, việc tháo gỡ thẻ vàng không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, phí tổn xuất cảng và đời sống của hàng triệu người gắn bó với nghề cá. Vì vậy, điều quyết định không nằm ở những lời cam kết tại các cuộc hội nghị, mà ở khả năng biến những lời cam kết ấy thành kết quả cụ thể, minh bạch và có thể kiểm chứng trong thực tế.
NGƯỜI QUAN SÁT
