Trong cùng một thời điểm, Trung Quốc liên tiếp triển khai những bước đi quan trọng trên cả phương diện ngoại giao lẫn kỹ thuật cao. Từ việc củng cố quan hệ với Bắc Hàn cho đến tham vọng giữ vai trò định hướng trong lãnh vực trí tuệ nhân tạo, một chiến lược dài hạn nhằm mở rộng ảnh hưởng trên bàn cờ quốc tế…
Ngày 15/7/2026, ông Vương Hỗ Ninh, một trong những nhân vật lãnh đạo cao cấp của Trung Quốc, đến Bắc Hàn để tái khẳng định mối quan hệ giữa hai nước. Chỉ hai ngày sau, ngày 17/7, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tham dự Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAIC) tại Thượng Hải nhằm trình bày quan điểm của Bắc Kinh về tương lai quản trị công nghệ AI trên phạm vi toàn cầu.
Hai sự kiện diễn ra gần như nối tiếp nhau, dù thuộc hai lãnh vực khác biệt, nhưng lại phản ánh cùng một mục tiêu chiến lược của Trung Quốc: vừa giữ vững ảnh hưởng chính trị tại vùng Đông Bắc Á, vừa cạnh tranh vị thế dẫn đầu trong cuộc chạy đua kỹ thuật với Hoa Kỳ.
Theo tin từ Thông tấn xã Trung ương Bắc Hàn (KCNA), ngày 15/7, ông Vương Hỗ Ninh, Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị Trung Quốc, đã có cuộc hội đàm với ông Jo Yong-won, một nhân vật quan trọng trong giới lãnh đạo Bắc Hàn. Hai bên tái xác nhận việc tiếp tục thực hiện những thỏa thuận đã đạt được giữa ông Tập Cận Bình và lãnh tụ Bắc Hàn Kim Jong-un trong các cuộc gặp trước đây, đồng thời nhấn mạnh việc mở rộng hợp tác trên các phương diện kinh tế, văn hóa, tổ chức chính trị và giao lưu giữa nhân dân hai nước.
Chuyến đi của ông Vương diễn ra không lâu sau chuyến thăm Bắc Kinh của Thủ tướng Bắc Hàn Pak Thae-song nhân dịp kỷ niệm 65 năm Hiệp ước Hữu nghị, Hợp tác và Tương trợ giữa hai nước. Trong cuộc gặp này, ông Tập Cận Bình kêu gọi hai bên duy trì “quyết tâm chiến lược” trước những biến động của tình hình thế giới và tiếp tục nâng cao mối quan hệ song phương.
Những hoạt động ngoại giao liên tiếp này được giới quan sát xem là một bước đi có tính toán. Sau thời gian gián đoạn vì đại dịch COVID-19, Trung Quốc và Bắc Hàn từng bước nối lại các chuyến viếng thăm cấp cao cũng như những hoạt động hợp tác song phương.
Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã có nhiều thay đổi. Trung Quốc vẫn là đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Bình Nhưỡng, nhưng Nga ngày càng gia tăng ảnh hưởng tại Bắc Hàn sau khi quan hệ giữa Moscow và Bình Nhưỡng được thúc đẩy mạnh mẽ kể từ năm 2024.
Nhiều nhà phân tích quốc tế nhận định Trung Quốc đang phải đối diện với một thực tế mới: Bắc Hàn không còn hoàn toàn lệ thuộc vào Bắc Kinh như trong quá khứ. Quan hệ về quân sự, kinh tế và ngoại giao giữa Bình Nhưỡng với Moscow ngày càng phát triển trong lúc cuộc chiến tại Ukraine kéo dài.
Điều này buộc Trung Quốc phải chủ động hơn trong việc duy trì ảnh hưởng đối với một đồng minh truyền thống. Đối với Bắc Kinh, bán đảo Triều Tiên từ lâu vẫn là một khu vực có ý nghĩa chiến lược đặc biệt về mặt an ninh. Nếu Nga tiếp tục mở rộng vai trò tại Bình Nhưỡng, cán cân quyền lực tại Đông Bắc Á có thể trở nên phức tạp hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nam Hàn và Nhật Bản.
Song song với mặt trận ngoại giao, Trung Quốc cũng đang đẩy mạnh cuộc tranh đua trên lãnh vực kỹ thuật cao, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo.
Ngày 17/7, ông Tập Cận Bình lần đầu tiên trực tiếp tham dự Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới tại Thượng Hải. Sự xuất hiện của người đứng đầu Trung Quốc tại một diễn đàn công nghệ quan trọng cho thấy Bắc Kinh xem AI không chỉ là một ngành kinh tế mới, mà còn là một yếu tố chiến lược liên quan đến sức mạnh quốc gia.
Theo chương trình hội nghị, ông Tập sẽ trình bày quan điểm của Trung Quốc về việc xây dựng những nguyên tắc quản trị AI trên thế giới. Bắc Kinh muốn quảng bá hình ảnh một quốc gia thúc đẩy AI theo hướng mở rộng chia sẻ công nghệ, giúp các nước đang phát triển tiếp cận kỹ thuật mới với chi phí thấp hơn.
Trong khi đó, cách tiếp cận của Hoa Kỳ tập trung nhiều hơn vào việc khuyến khích đổi mới sáng tạo thông qua khu vực tư nhân, đồng thời kiểm soát việc chuyển giao những công nghệ nhạy cảm có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.
Cũng tại hội nghị này, tập đoàn Huawei dự kiến giới thiệu hệ thống máy tính AI mới, được xem là một trong những nỗ lực quan trọng nhằm giảm sự lệ thuộc của Trung Quốc vào các loại chip cao cấp do Hoa Kỳ và các đồng minh đang nắm giữ.
Trong bối cảnh Washington tiếp tục hạn chế việc xuất khẩu chất bán dẫn tiên tiến và thiết bị sản xuất chip sang Trung Quốc, Bắc Kinh đang thúc đẩy mạnh mẽ chương trình phát triển công nghệ nội địa.
Giới chuyên gia cho rằng cuộc cạnh tranh AI hiện nay không còn đơn thuần là một cuộc đua về kỹ thuật. Trí tuệ nhân tạo đang trở thành nền tảng ảnh hưởng đến nhiều lãnh vực quan trọng như quốc phòng, kinh tế, an ninh mạng và khả năng định hình chính sách toàn cầu.
Quốc gia nào làm chủ được những mô hình AI tiên tiến, nguồn dữ liệu lớn và hệ thống tính toán mạnh sẽ có nhiều lợi thế trong việc xây dựng sức mạnh kinh tế cũng như ảnh hưởng chính trị trong tương lai.
Đáng chú ý, Hội nghị WAIC năm nay diễn ra trong lúc Hoa Kỳ và Trung Quốc chuẩn bị bước vào những cuộc đối thoại cấp chính phủ đầu tiên về AI dưới thời Tổng thống Donald Trump. Trước đó, hai bên đã thể hiện những quan điểm khác biệt tại một diễn đàn về AI của Liên Hiệp Quốc.
Washington cho rằng việc đặt ra quá nhiều giới hạn có thể làm chậm bước tiến của khoa học kỹ thuật, trong khi Bắc Kinh cho rằng AI cần được quản lý chặt chẽ hơn để bảo đảm sự công bằng và giúp nhiều quốc gia có cơ hội tiếp cận công nghệ.
Đằng sau những lời kêu gọi hợp tác quốc tế là một cuộc cạnh tranh sâu rộng nhằm định hình luật chơi cho tương lai. Nếu các tiêu chuẩn do Hoa Kỳ dẫn đầu tiếp tục chiếm ưu thế, nền công nghiệp AI toàn cầu có thể vẫn xoay quanh những tập đoàn kỹ thuật phương Tây.
Ngược lại, nếu Trung Quốc thành công trong việc xây dựng hệ sinh thái AI riêng, từ phần mềm, phần cứng cho đến các mô hình mã nguồn mở, Bắc Kinh có thể tạo ra một trung tâm kỹ thuật mới có sức ảnh hưởng lớn trên thế giới.
Nhìn tổng thể, những hoạt động liên tiếp tại Bình Nhưỡng và Thượng Hải cho thấy Trung Quốc đang theo đuổi một chiến lược song hành. Một mặt, Bắc Kinh củng cố những mối quan hệ chiến lược chung quanh khu vực nhằm bảo đảm môi trường an ninh thuận lợi. Mặt khác, nước này đẩy mạnh đầu tư vào những lãnh vực kỹ thuật then chốt để giảm sự lệ thuộc vào phương Tây.
Tuy nhiên, con đường phía trước vẫn còn nhiều thử thách. Về mặt ngoại giao, Trung Quốc phải tìm cách cân bằng quan hệ với một Bắc Hàn ngày càng hợp tác chặt chẽ với Nga, đồng thời tránh làm gia tăng đối đầu với Hoa Kỳ và các đồng minh tại Đông Bắc Á.
Trong lãnh vực công nghệ, Bắc Kinh vẫn phải đối diện với những trở ngại lớn liên quan đến chip điện tử tiên tiến, thiết bị sản xuất chất bán dẫn và các biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ Washington.
Dẫu vậy, những động thái mới nhất cho thấy Trung Quốc chưa có dấu hiệu giảm tốc. Từ việc giữ chặt quan hệ với Bình Nhưỡng cho đến tham vọng tham gia định hình tương lai trí tuệ nhân tạo toàn cầu, Bắc Kinh đang gửi đi thông điệp rằng họ muốn trở thành một trung tâm quyền lực quan trọng của thế kỷ 21.
Cuộc cạnh tranh giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ vì thế sẽ không chỉ diễn ra trên mặt trận thương mại hay ngoại giao, mà còn lan rộng sang kỹ thuật, tiêu chuẩn quốc tế và cấu trúc an ninh của toàn vùng Á Châu – Thái Bình Dương trong nhiều năm sắp tới.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
