Monday, November 16, 2026

Trung Quốc tận dụng mô hình AI của Mỹ để huấn luyện đối thủ nội địa giữa lệnh siết chặt chip

CaliToday News – Các thực thể Trung Quốc đang áp dụng những phương thức ngày càng tinh vi để sử dụng dữ liệu đầu ra từ các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu của Mỹ nhằm huấn luyện các đối thủ nội địa, qua đó bù đắp cho những lệnh hạn chế tiếp cận chip tiên tiến ngày càng thắt chặt từ Washington.

Theo kết quả rà soát của Reuters đối với hơn 300 tài liệu học thuật, bằng sáng chế, công bố doanh nghiệp, thông báo tuyển dụng và văn bản chính phủ Trung Quốc, kỹ thuật này – được gọi là chưng cất mô hình (distillation) – đã mở rộng từ các thử nghiệm học thuật sang ứng dụng công nghiệp phổ biến tại Trung Quốc. Các nhà nghiên cứu nước này sử dụng mô hình của Mỹ để tạo câu trả lời, viết mã lập trình và giải quyết các bài toán khó, sau đó các công ty phát triển phần mềm tự động hóa quy trình và bố trí nhân sự chuyên trách chuẩn bị tài liệu để huấn luyện các mô hình nội địa nhỏ hơn.

Chưng cất mô hình không phải là hành vi bất hợp pháp và khá phổ biến trên thế giới. Dù không thể sao chép toàn bộ năng lực của mô hình gốc hay loại bỏ hoàn toàn nhu cầu về sức mạnh tính toán tiên tiến, phương pháp này giúp các nhà phát triển giữ lại những kỹ năng chọn lọc trong các hệ thống nhỏ gọn, ít tốn kém hơn. Việc mở rộng kỹ thuật này có thể làm giảm hiệu quả các lệnh hạn chế bán chip tiên tiến sang Trung Quốc của Mỹ – vốn vừa được Washington tuyên bố siết chặt thêm vào thứ Hai đối với các công ty như Nvidia.

Từ câu trả lời của Mỹ đến mô hình Trung Quốc

Trong kỹ thuật chưng cất, một mô hình “giáo viên” mạnh mẽ sẽ tạo ra câu trả lời hoặc minh họa cách hoàn thành nhiệm vụ để huấn luyện một hệ thống “học sinh” nhỏ hơn. Một cựu kỹ sư của tập đoàn Alibaba cho biết đối với các nhà phát triển Trung Quốc đang bị hạn chế về năng lực tính toán, sức hấp dẫn nằm ở việc biến một truy vấn đắt đỏ thành dữ liệu tái sử dụng nhiều lần.

Nhiều nghiên cứu cụ thể đã chứng minh cách thức này. Vào tháng 11 năm 2024, các nhà nghiên cứu Đại học Giao thông Thượng Hải đã chọn lọc khoảng 5.000 câu trả lời từ mô hình o1 của OpenAI, dịch sang song ngữ bằng GPT-4o mini để tạo ra 10.750 mẫu huấn luyện cho mô hình Qwen2.5-72B của Alibaba. Đến tháng 4 năm 2025, nhóm nghiên cứu của Alibaba tiếp tục dùng GPT-4 và GPT-4o để tạo dữ liệu huấn luyện đa ngôn ngữ cho các mô hình Qwen nhỏ hơn. Tháng 2 năm 2026, Đại học Giao thông Thượng Hải cùng công ty giao đồ ăn Meituan cũng công bố việc dùng GPT-4o để tạo kế hoạch phối hợp các tác nhân AI giải quyết vấn đề lập trình. Dù vậy, giới nghiên cứu cảnh báo việc quá phụ thuộc vào chưng cất có thể kìm hãm sự đổi mới sáng tạo gốc.

Điểm nóng căng thẳng địa chính trị

Vấn đề này đang trở thành nguồn cơn ma sát mới trước thềm hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) diễn ra ngày 18-19 tháng 11 tại Thâm Quyến, nơi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến gặp nhau.

Vào tháng 9, giới chức Mỹ công khai cáo buộc các công ty Trung Quốc chưng cất có mục tiêu các mô hình AI của Mỹ ở quy mô công nghiệp. Trước đó, tại cuộc họp ở Thành Đô vào tháng 7, quan chức Bộ Thương mại Mỹ đã cảnh báo một số hoạt động thu thập dữ liệu đầu ra có thể cấu thành hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ. Phía Trung Quốc bảo vệ đây là kỹ thuật phát triển AI tiêu chuẩn và khẳng định sẵn sàng hành động nếu có hành vi trộm cắp sở hữu trí tuệ, nhưng không đưa ra cam kết cụ thể nào.

Hiện nay, điều khoản của OpenAI và Anthropic đều hạn chế việc dùng dữ liệu đầu ra của họ để phát triển các mô hình cạnh tranh. Trong khi Washington tin rằng chưng cất quy mô công nghiệp là lý do chính giúp AI Trung Quốc thu hẹp khoảng cách với Mỹ, hai nguồn tin am hiểu hoạt động của các nhà phát triển Trung Quốc phản bác nhận định này, cho rằng đây chỉ là một yếu tố bên cạnh những tiến bộ về kỹ thuật, thuật toán, dữ liệu và thiết kế mô hình.

Dù không chỉ đạo trực tiếp việc chưng cất mô hình Mỹ, gói chính sách “AI+Sản xuất” do tám cơ quan chính phủ Trung Quốc ban hành hồi tháng 1, cùng các chính sách tại Thượng Hải và Thâm Quyến, đều khuyến khích kỹ thuật này nhằm phổ cập các hệ thống AI nhỏ và rẻ hơn vào ngành sản xuất. Trước những nhạy cảm địa chính trị gia tăng, các nhà phát triển AI Trung Quốc gần đây đã đề nghị cơ quan quản lý ngành hướng dẫn ranh giới giữa việc sử dụng thông thường các mô hình nước ngoài và việc thu thập dữ liệu có tổ chức để huấn luyện.

Ban biên tập CaliToday

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

MỚI CẬP NHẬT

spot_img