Bắc Kinh gia tăng áp lực đối với Nhật Bản liên quan đến vấn đề Đài Loan, trong lúc cảnh sát Trung Quốc tham gia tuần tiễu chung với cảnh sát địa phương tại một số quốc gia Âu Châu. Hai diễn biến này làm dấy lên mối lo ngại về tham vọng mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc cũng như những thách thức đối với nền an ninh quốc tế…
Bang giao giữa Trung Quốc và Nhật Bản tiếp tục căng thẳng vì vấn đề Đài Loan, trong khi những lời cảnh cáo từ Bắc Kinh khiến dư luận lo ngại nguy cơ đụng độ quân sự tại Đông Á. Cùng lúc đó, cảnh sát Trung Quốc tham gia tuần tiễu chung với cảnh sát sở tại tại một số quốc gia Âu Châu, gây tranh luận về an ninh, chủ quyền quốc gia và khả năng Bắc Kinh dùng áp lực đối với những người Trung Quốc đang sinh sống ở hải ngoại.
Nguyên nhân trực tiếp khiến bang giao Trung – Nhật thêm xấu đi là những phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi về khả năng Tokyo sử dụng biện pháp quân sự nếu Trung Quốc dùng võ lực để chiếm Đài Loan. Bắc Kinh xem Đài Loan là một phần lãnh thổ Trung Quốc và phản đối mọi sự can thiệp quân sự từ bên ngoài. Trong khi đó, Đài Loan có chính quyền do dân chúng trực tiếp bầu lên và bác bỏ đòi hỏi chủ quyền của Bắc Kinh. Trong cuộc tranh luận tại Quốc hội Nhật Bản hồi tháng 11 năm 2025, bà Takaichi nhận định rằng nếu Trung Quốc tấn công Đài Loan, tình hình có thể trở thành mối đe dọa đối với sự tồn vong của Nhật Bản, qua đó mở đường cho Tokyo cân nhắc phản ứng quân sự theo luật an ninh hiện hành. Phát biểu này khiến Bắc Kinh phản ứng dữ dội, bởi Trung Quốc xem vấn đề Đài Loan là công việc nội bộ và không chấp nhận Nhật Bản can dự.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm (Lin Jian) cảnh cáo rằng nếu Nhật Bản can thiệp quân sự vào tình hình eo biển Đài Loan, Bắc Kinh sẽ trả đũa quyết liệt. Những lời cảnh cáo ấy khiến một số người trên mạng xã hội cho rằng Trung Quốc đang tìm cớ để tấn công Nhật Bản.
Bất đồng giữa hai nước tiếp tục kéo dài trong năm 2026. Theo nhật báo The Japan Times ngày 27 tháng 8, viên chức cao cấp Trung Quốc Lục Khang (Lu Kang) nói với một phái đoàn nghị sĩ Nhật Bản rằng bang giao song phương khó có thể cải thiện nếu Tokyo không điều chỉnh lập trường về Đài Loan. Bắc Kinh đòi Nhật Bản tuân thủ nguyên tắc “một Trung Quốc” theo cách giải thích của họ, trong khi Tokyo khẳng định chính sách căn bản đối với Đài Loan vẫn không thay đổi.
Ngày 5 tháng 10 năm 2026, Thủ tướng Takaichi tuyên bố trước Quốc hội rằng Trung Quốc vẫn là một nước láng giềng quan trọng và Nhật Bản mong muốn xây dựng mối bang giao ổn định. Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh Tokyo sẽ bảo vệ quyền lợi quốc gia trước các hoạt động quân sự của Trung Quốc và những tranh chấp trên biển.
Trung Quốc cũng tiếp tục phản đối việc Nhật Bản gia tăng khả năng phòng thủ. Tại Diễn đàn Hương Sơn ở Bắc Kinh ngày 16 tháng 9, Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân (Dong Jun) kêu gọi các quốc gia tránh những hành động khiêu khích và cảnh giác trước sự trỗi dậy của chủ nghĩa quân phiệt. Những lời này được xem là sự chỉ trích gián tiếp nhắm vào Nhật Bản, mặc dù ông Đổng không trực tiếp nêu tên Tokyo. Trong bối cảnh Nhật Bản tăng cường hợp tác quốc phòng với Hoa Kỳ và các đối tác trong khu vực, Bắc Kinh lo ngại những hoạt động này có thể cản trở mục tiêu thống nhất Đài Loan bằng các biện pháp mà Trung Quốc cho là thích hợp.
Tình trạng căng thẳng còn thể hiện qua những hoạt động hàng hải quanh Đài Loan và khu vực Tây Thái Bình Dương. Theo bản tin Reuters ngày 23 tháng 10 năm 2026, lực lượng tuần duyên Đài Loan cáo buộc Trung Quốc phối hợp các tàu cá bị nghi là thuộc lực lượng dân quân biển, tàu tuần duyên và tàu nghiên cứu nhằm mở rộng hoạt động trên biển. Đài Bắc nhận định những hoạt động này có thể phục vụ việc theo dõi, gây áp lực và chuẩn bị cho những tình huống phong tỏa. Bắc Kinh bác bỏ cách giải thích đó và khẳng định các hoạt động của mình đều hợp pháp. Những động thái này khiến nguy cơ tính toán sai lầm giữa các lực lượng hoạt động trên biển trở thành mối quan tâm lớn, nhất là khi chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể nhanh chóng biến thành cuộc khủng hoảng ngoại giao hoặc quân sự.
Trong lúc tình hình Đông Á chưa có dấu hiệu dịu xuống, việc cảnh sát Trung Quốc tham gia tuần tiễu chung tại Âu Châu cũng thu hút sự chú ý. Theo Reuters Connect và Tân Hoa Xã, ngày 23 tháng 9 năm 2026, tám cảnh sát Trung Quốc bắt đầu tuần tiễu chung với cảnh sát Serbia tại thủ đô Belgrade và một số địa điểm khác, trong đó có thành phố Novi Sad. Chương trình kéo dài ba tuần, được thực hiện theo lời mời và trong khuôn khổ hợp tác giữa hai nước. Mục tiêu được công bố là hỗ trợ du khách Trung Quốc, giúp họ liên lạc với cảnh sát địa phương và giải quyết những vấn đề liên quan đến an toàn trong thời gian lưu trú.
Serbia xem chương trình này là một phần trong mối hợp tác an ninh với Bắc Kinh. Ngày 22 tháng 10 năm 2026, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Nội vụ Serbia Ivica Dačić tiếp Thứ trưởng Bộ Công an Trung Quốc Vương Chí Trung (Wang Zhizhong). Theo tin tức từ phía Serbia, hai bên thảo luận về sự hợp tác giữa cảnh sát hai nước, việc kiểm soát biên giới, chống tội phạm xuyên quốc gia và huấn luyện nghiệp vụ. Tuy nhiên, sự hiện diện của cảnh sát Trung Quốc trên lãnh thổ một quốc gia Âu Châu cũng đặt ra những câu hỏi về phạm vi quyền hạn và cơ chế giám sát. Cảnh sát Trung Quốc không đương nhiên có quyền tự mình thi hành luật pháp tại Serbia; mọi hoạt động đều phải tuân thủ luật pháp của nước sở tại và những điều khoản trong thỏa thuận song phương.
Những cuộc tranh luận tương tự cũng từng diễn ra tại Hungary, một quốc gia thành viên Liên Hiệp Âu Châu. Theo Nghị viện Âu Châu, vào tháng 2 năm 2024, Bộ trưởng Nội vụ Hungary Sándor Pintér ký thỏa thuận với Bộ trưởng Công an Trung Quốc Vương Tiểu Hồng (Wang Xiaohong), mở đường cho cảnh sát Trung Quốc tuần tiễu chung với cảnh sát Hungary tại một số địa điểm. Đến tháng 4 cùng năm, các nghị sĩ Âu Châu thảo luận về phạm vi hoạt động của lực lượng công an Trung Quốc tại Âu Châu, đặc biệt là nguy cơ ảnh hưởng đến quyền tự do của những người Trung Quốc bất đồng chính kiến đang sinh sống ở hải ngoại.
Mối lo ngại này không chỉ bắt nguồn từ những cuộc tuần tiễu chính thức. Trước đây, một số tổ chức nhân quyền đã đưa ra báo cáo về những địa điểm bị nghi là “đồn cảnh sát không chính thức” của Trung Quốc tại một số quốc gia Âu Châu. Các tổ chức này lo ngại những cơ sở như vậy có thể được sử dụng để gây áp lực đối với người Trung Quốc lưu vong, những người bất đồng chính kiến hoặc các cộng đồng bị Bắc Kinh xem là nhạy cảm về chính trị.
Tính đến ngày 23 tháng 10 năm 2026, hai diễn biến nói trên phản ảnh hai khía cạnh khác nhau trong chính sách đối ngoại của Bắc Kinh. Tại Đông Á, Trung Quốc sử dụng áp lực ngoại giao và những lời cảnh cáo quân sự nhằm ngăn Nhật Bản can dự vào một cuộc khủng hoảng liên quan đến Đài Loan. Tại Âu Châu, Trung Quốc mở rộng sự hợp tác giữa lực lượng cảnh sát với một số chính phủ, với mục tiêu được công bố là hỗ trợ công dân và tăng cường bang giao về an ninh. Một bên liên quan trực tiếp đến nguy cơ xung đột quân sự giữa các quốc gia; bên còn lại đặt ra những vấn đề về chủ quyền, quyền hạn của lực lượng công lực ngoại quốc và việc bảo vệ nhân quyền.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
