Chỉ trong vài ngày, Trung Quốc liên tiếp có những động thái gây chú ý tại hai điểm nóng chiến lược của châu Á là Biển Đông và eo biển Đài Loan. Từ vụ tàu Philippines bị hải cảnh Trung Quốc phun vòi rồng tại bãi cạn Scarborough cho đến cuộc diễn tập bắn đạn thật gần eo biển Đài Loan, những diễn biến mới đang làm gia tăng mối quan ngại về nguy cơ căng thẳng tiếp tục leo thang trong khu vực…
Ngày 23/7/2026, tình hình tại Biển Đông và eo biển Đài Loan đồng thời nóng lên khi Trung Quốc liên tiếp triển khai các hoạt động trên biển, thu hút sự quan tâm của khu vực cũng như cộng đồng quốc tế. Chỉ trong vòng 24 giờ, Bắc Kinh vừa bị Philippines cáo buộc sử dụng vòi rồng nhắm vào một tàu công vụ tại bãi cạn Scarborough, vừa khởi sự cuộc diễn tập bắn đạn thật kéo dài hai ngày tại vùng biển gần eo biển Đài Loan. Hai diễn biến này xảy ra đúng lúc các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN nhóm họp tại Manila, Philippines, với sự hiện diện của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cùng nhiều đối tác đối thoại, trong đó có Hoa Kỳ.
Theo Lực lượng Tuần duyên Philippines (Philippine Coast Guard), vụ việc tại bãi cạn Scarborough xảy ra ngày 23/7 khi một chiếc tàu của Cục Nghề cá và Nguồn lợi Thủy sản Philippines (BFAR) đang thi hành nhiệm vụ hỗ trợ ngư dân hoạt động trong khu vực. Một viên chức của Tuần duyên Philippines cho biết tàu hải cảnh Trung Quốc đã dùng vòi rồng phun trực tiếp vào tàu BFAR nhằm buộc con tàu phải rời khỏi khu vực.
Phía Philippines cho rằng hoạt động của tàu BFAR diễn ra trong vùng biển mà Manila khẳng định có quyền chủ quyền và quyền tài phán theo Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS). Trong khi đó, Trung Quốc tiếp tục khẳng định chủ quyền đối với bãi cạn Scarborough cùng nhiều khu vực khác trên Biển Đông, đồng thời cho rằng các biện pháp của lực lượng hải cảnh nhằm bảo vệ chủ quyền và thực thi pháp luật.
Đây là vụ đối đầu thứ hai giữa Trung Quốc và Philippines chỉ trong vòng một tuần. Trước đó, hai bên cũng xảy ra va chạm tại khu vực Bãi Cỏ Mây (Second Thomas Shoal), nơi tàu công vụ và lực lượng hải cảnh của hai nước thường xuyên chạm mặt trong các hoạt động tiếp tế và tuần tra. Chuỗi diễn biến liên tiếp này cho thấy các điểm nóng trên Biển Đông vẫn tiềm ẩn nguy cơ leo thang ngoài ý muốn.
Trong khi căng thẳng trên Biển Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, cùng ngày Trung Quốc bắt đầu cuộc diễn tập bắn đạn thật kéo dài hai ngày tại vùng biển gần đảo Đông Sơn, thuộc tỉnh Phúc Kiến. Theo thông báo của Cục An toàn Hàng hải Trung Quốc, cuộc diễn tập diễn ra từ 6 giờ sáng đến 6 giờ chiều trong hai ngày 23 và 24/7. Khu vực tập trận nằm gần eo biển Đài Loan, một tuyến hàng hải có vị trí chiến lược quan trọng hàng đầu tại Đông Á.
Thông báo này được đưa ra chỉ một ngày sau cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio và Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN tại Manila. Theo các nguồn tin chính thức, hai bên đã trao đổi nhiều vấn đề song phương và khu vực, trong đó có hồ sơ Đài Loan, thương mại và an ninh khu vực.
Bắc Kinh tiếp tục khẳng định Đài Loan là một phần lãnh thổ của Trung Quốc và phản đối mọi hình thức tiếp xúc chính thức giữa Hoa Kỳ với chính quyền tại Đài Bắc. Ngược lại, chính quyền Đài Loan bác bỏ yêu sách chủ quyền của Bắc Kinh và khẳng định tương lai của hòn đảo phải do chính người dân Đài Loan quyết định.
Trong những năm gần đây, các cuộc diễn tập quân sự của Trung Quốc quanh Đài Loan diễn ra với tần suất ngày càng nhiều. Tháng 12 năm ngoái, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã tiến hành một trong những cuộc tập trận quy mô lớn nhất quanh hòn đảo sau khi Hoa Kỳ công bố gói bán vũ khí trị giá 11,1 tỷ Mỹ kim cho Đài Loan. Khi đó, Bộ Tư lệnh Chiến khu Đông đã huy động lực lượng hải quân, không quân và tên lửa tham gia cuộc tập trận, làm gia tăng những lo ngại về nguy cơ tính toán sai lầm giữa các bên.
Nhiều chuyên gia nhận định việc các diễn biến trên Biển Đông và eo biển Đài Loan xảy ra gần như cùng lúc phản ánh bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng phức tạp tại khu vực. Tuy nhiên, họ cũng cho rằng cần thận trọng khi đánh giá mối liên hệ trực tiếp giữa từng sự kiện vì mỗi diễn biến đều có bối cảnh riêng và các bên đều đưa ra những lập luận khác nhau để bảo vệ quan điểm của mình.
Đối với ASEAN, việc các sự kiện xảy ra ngay trong thời gian diễn ra hội nghị ngoại giao cấp cao một lần nữa đặt ra thách thức đối với mục tiêu duy trì ổn định khu vực. Nhiều quốc gia thành viên tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tôn trọng công pháp quốc tế, kiềm chế các hành động có thể làm gia tăng căng thẳng và thúc đẩy sớm hoàn tất Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC).
Trong khi đó, Hoa Kỳ tiếp tục khẳng định lợi ích của mình đối với quyền tự do hàng hải và sự ổn định tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Washington nhiều lần kêu gọi các bên giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở công pháp quốc tế. Về phần mình, Trung Quốc cho rằng các hoạt động của họ là hợp pháp và phản đối điều mà Bắc Kinh gọi là sự can dự từ bên ngoài.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
