Trung Cộng hiện đang tăng tốc phát triển công nghệ giao diện não – máy tính với tham vọng biến suy nghĩ con người thành công cụ tác chiến. Khi người lính có thể điều khiển drone bằng ý nghĩ và giảm cảm giác sợ hãi ngoài chiến trường, thế giới lo ngại về một kỷ nguyên chiến tranh lạnh gáy hơn mọi dự đoán…
Một cuộc chạy đua công nghệ chưa từng có đang âm thầm diễn ra giữa các cường quốc quân sự hàng đầu thế giới. Nhưng lần này, mục tiêu không còn chỉ là hỏa tiễn siêu vượt âm, drone tàng hình hay trí thông minh nhân tạo dùng cho chiến tranh. Điều mà các phòng nghiên cứu quân sự đang nhắm tới chính là bộ não con người. Và Trung Cộng hiện bị xem là một trong những quốc gia tăng tốc mạnh nhất trong cuộc đua phát triển giao diện não – máy tính để phục vụ chiến tranh tương lai.
Những gì đang diễn ra khiến giới an ninh phương Tây bắt đầu lo ngại về viễn cảnh xuất hiện các “siêu binh sĩ” có khả năng điều khiển vũ khí bằng suy nghĩ, phản ứng nhanh hơn người bình thường và thậm chí làm giảm cảm giác sợ hãi ngoài chiến trường.
Công nghệ được nhắc tới mang tên Brain-Computer Interface, gọi tắt là BCI — tức giao diện não – máy tính. Đây là hệ thống cho phép tín hiệu thần kinh trong não kết nối trực tiếp với máy móc thông qua chip cấy ghép hoặc cảm biến điện cực.
Trong lãnh vực y khoa, BCI từng được ca ngợi là bước đột phá giúp người bị liệt điều khiển cánh tay robot, viết chữ bằng suy nghĩ hoặc phục hồi khả năng giao tiếp. Nhưng khi công nghệ này bước sang lãnh vực quân sự, mọi chuyện lập tức trở nên đáng sợ hơn rất nhiều.
Theo báo cáo của Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới nổi thuộc Đại học Georgetown công bố cuối năm 2025, Trung Cộng đã đưa công nghệ thần kinh vào danh sách các lãnh vực ưu tiên chiến lược trong kế hoạch hiện đại hóa quân đội đến năm 2035. Báo cáo cho biết nhiều viện nghiên cứu quân sự Hoa Lục đang phối hợp với các trường đại học và công ty kỹ thuật để phát triển hệ thống điều khiển drone, robot chiến đấu và thiết bị tác chiến thông qua tín hiệu não bộ.
Một trong những nhân vật nổi bật trong lãnh vực này là giáo sư Hong Bo thuộc Đại học Thanh Hoa. Nhóm nghiên cứu của ông từng công bố các thử nghiệm cho phép khỉ điều khiển cánh tay robot bằng sóng não với độ chính xác rất cao. Trong khi đó, công ty NeuroXess tại Thượng Hải tuyên bố đã thử nghiệm thành công chip thần kinh giúp con người tương tác với thiết bị điện tử mà không cần chạm tay.
Giới phân tích quốc phòng phương Tây đặc biệt chú ý tới mô hình “hợp nhất quân sự – dân sự” của Bắc Kinh, nơi các thành tựu nghiên cứu dân sự có thể nhanh chóng chuyển sang phục vụ quân đội.
Theo báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) năm 2026, nhiều dự án AI và thần kinh học tại Trung Cộng được tài trợ trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua các chương trình liên kết với quân đội Hoa Lục.
Điều khiến các cơ quan an ninh Mỹ và NATO lo ngại không chỉ là khả năng điều khiển vũ khí bằng suy nghĩ. Một số tài liệu quân sự Hoa Lục còn đề cập tới việc dùng kích thích thần kinh để điều chỉnh trạng thái cảm xúc và phản ứng tâm lý của binh sĩ.
Trong một bài viết đăng trên tạp chí China Military Science, các nhà nghiên cứu quân sự Trung Cộng từng mô tả chiến tranh tương lai là “chiến tranh nhận thức”, nơi con người và máy móc hợp nhất thành một hệ thống tác chiến tốc độ cực cao.
Theo các tài liệu này, công nghệ thần kinh có thể được dùng để làm giảm cảm giác hoảng loạn, mệt mỏi hoặc sợ hãi của binh sĩ trong điều kiện chiến đấu cường độ cao. Nói cách khác, mục tiêu không chỉ là tạo ra người lính phản ứng nhanh hơn, mà còn là những chiến binh có sức chịu đựng tâm lý vượt xa giới hạn tự nhiên của con người.
Ông James Giordano, chuyên gia thần kinh học thuộc Đại học Georgetown và là cố vấn cho Bộ Quốc phòng Mỹ, từng cảnh báo rằng công nghệ thần kinh quân sự có thể trở thành “vũ khí nguy hiểm nhất của thế kỷ 21”.
Theo ông, nếu AI được tích hợp trực tiếp với hệ thần kinh con người, tốc độ ra quyết định ngoài chiến trường có thể nhanh đến mức binh sĩ gần như hành động trước khi ý thức kịp xử lý tình huống.
Một số chuyên gia còn cho rằng công nghệ này sẽ thay đổi hoàn toàn bộ mặt chiến tranh hiện đại. Trong tương lai, binh sĩ có thể điều khiển drone cảm tử, robot chiến đấu hoặc hệ thống hỏa tiễn chỉ bằng tín hiệu thần kinh. Điều đó đồng nghĩa tốc độ phản ứng quân sự sẽ nhanh hơn rất nhiều so với cách điều khiển truyền thống bằng tay hoặc giọng nói.
Trong các báo cáo đánh giá chiến lược gần đây, NATO cảnh báo rằng giao diện não – máy tính có thể mở ra một “chiến trường thần kinh”, nơi việc kiểm soát tín hiệu não trở thành yếu tố sống còn.
Một nguy cơ khác cũng được đặt ra là khả năng “hack thần kinh”, tức can thiệp điện tử vào hệ thống kết nối giữa não người với máy móc. Nếu điều đó xảy ra, các binh sĩ phụ thuộc vào BCI có thể trở thành mục tiêu dễ bị thao túng ngay giữa chiến trường.
Trong khi đó, Mỹ cũng không đứng ngoài cuộc đua này. DARPA — cơ quan nghiên cứu kỹ thuật quân sự tối mật của Ngũ Giác Đài đã đầu tư hàng tỷ Mỹ kim vào chương trình N3, nhằm phát triển công nghệ kết nối não bộ với hệ thống chiến đấu mà không cần phẫu thuật cấy ghép phức tạp.
Song song đó, công ty Neuralink của Elon Musk cũng đang phát triển chip cấy não thế hệ mới với tham vọng kết nối trực tiếp bộ não con người với trí thông minh nhân tạo. Dù Neuralink tuyên bố mục tiêu chính là y khoa, nhiều nhà phân tích cho rằng các công nghệ thần kinh tiên tiến cuối cùng đều có khả năng bị quân sự hóa.
Điều khiến nhiều chuyên gia lo ngại nhất là tốc độ phát triển công nghệ tại Trung Cộng đang diễn ra rất nhanh nhờ sự hậu thuẫn mạnh từ nhà cầm quyền Bắc Kinh. Trong khi phương Tây còn tranh cãi về đạo đức, quyền riêng tư và giới hạn nghiên cứu, Hoa Lục có khả năng triển khai thử nghiệm quy mô lớn với tốc độ vượt trội.
Một số tổ chức nhân quyền cảnh báo rằng công nghệ thần kinh, nếu bị lạm dụng, có thể dẫn tới hình thức giám sát và kiểm soát con người chưa từng xuất hiện trong lịch sử nhân loại.
Nhiều nhà khoa học hiện ví cuộc đua BCI giống như giai đoạn đầu phát triển bom nguyên tử: ban đầu được xem là bước đột phá khoa học giúp cải thiện đời sống con người, nhưng rất nhanh sau đó bị kéo vào vòng xoáy quân sự hóa giữa các cường quốc.
Khác biệt duy nhất là lần này, mục tiêu không phải bầu trời hay đại dương, mà chính là bộ não con người.
Trên truyền thông quốc tế, không ít chuyên gia cảnh báo rằng thế giới có thể đang tiến gần tới kỷ nguyên “siêu binh sĩ AI”, nơi ranh giới giữa con người và máy móc dần biến mất.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
