WASHINGTON – Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia nhằm bảo vệ hệ thống điện Hoa Kỳ, đồng thời trao cho Bộ Năng lượng quyền ngăn chặn việc mua, nhập khẩu hoặc lắp đặt một số thiết bị điện có nguồn gốc nước ngoài nếu chúng được xác định có thể tạo ra nguy cơ đối với an ninh quốc gia.
Sắc lệnh hành pháp được ông Trump ký ngày 26 tháng 8, nhắm vào hệ thống điện truyền tải quy mô lớn của Hoa Kỳ, hay còn gọi là bulk-power system, bao gồm những cơ sở và thiết bị quan trọng chịu trách nhiệm sản xuất và truyền tải điện trên phạm vi rộng.
Tòa Bạch Ốc cho rằng sự phụ thuộc vào một số thiết bị và công nghệ nước ngoài có thể tạo điều kiện cho các đối thủ của Mỹ can thiệp, phá hoại hoặc làm gián đoạn mạng lưới điện.
Theo sắc lệnh, mối đe dọa này đã đạt mức “bất thường và đặc biệt” đối với an ninh quốc gia, chính sách đối ngoại và nền kinh tế Hoa Kỳ, đủ để Tổng thống tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia.
Từ máy biến áp đến phần mềm điều khiển lưới điện
Các thiết bị có thể nằm trong phạm vi kiểm soát của sắc lệnh rất rộng.
Chúng bao gồm những thành phần quan trọng như máy biến áp, máy phát điện, circuit breaker, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin, inverter kết nối lưới điện, hệ thống điều khiển công nghiệp, cùng một số phần mềm và công nghệ kỹ thuật số liên quan.
Đây là những thiết bị có khả năng đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của mạng lưới điện.
Mối lo ngại của chính quyền Trump không chỉ nằm ở nơi sản xuất phần cứng mà còn ở phần mềm, khả năng truy cập từ xa và những linh kiện điện tử có thể tạo ra một “cửa hậu” cho bên ngoài xâm nhập hệ thống.
Trong trường hợp một quốc gia đối địch có khả năng bí mật truy cập hoặc điều khiển một số thiết bị quan trọng, chính quyền cho rằng hậu quả tiềm tàng có thể rất lớn.
Một cuộc tấn công thành công vào lưới điện có thể gây mất điện trên diện rộng, làm gián đoạn bệnh viện, hệ thống viễn thông, cơ sở quân sự, trung tâm dữ liệu, giao thông và nhiều thành phần khác của cơ sở hạ tầng quốc gia.
Không phải cấm tất cả thiết bị sản xuất ở nước ngoài
Tuy nhiên, sắc lệnh không có nghĩa Hoa Kỳ lập tức cấm toàn bộ thiết bị điện nhập khẩu.
Các hạn chế sẽ tập trung vào những giao dịch mà Bộ trưởng Năng lượng xác định có liên quan đến một “foreign adversary” – đối thủ nước ngoài, hoặc những cá nhân và doanh nghiệp có liên hệ với các quốc gia đó, đồng thời tạo ra nguy cơ không thể chấp nhận được đối với an ninh và độ tin cậy của hệ thống điện Mỹ.
Theo sắc lệnh, chính phủ có thể cấm hoặc đặt điều kiện đối với việc mua, nhập khẩu, chuyển giao hoặc lắp đặt những thiết bị thuộc diện này.
Bộ Năng lượng cũng được phép xây dựng danh sách các nhà cung cấp và thiết bị đã được kiểm tra trước nhằm giúp các công ty điện lực biết sản phẩm nào có thể được sử dụng an toàn.
Thiết bị đã lắp đặt cũng có thể bị xem xét
Quy định không chỉ nhắm tới những thiết bị sẽ được mua trong tương lai.
Một vấn đề đáng chú ý khác là những thiết bị nước ngoài đã được lắp đặt trong hệ thống điện Hoa Kỳ.
Nếu Bộ Năng lượng xác định một thiết bị hiện hữu có nguy cơ gây mất an ninh, chính phủ có thể yêu cầu áp dụng các biện pháp giảm thiểu rủi ro hoặc đặt điều kiện để thiết bị đó tiếp tục hoạt động.
Điều này mở ra khả năng trong một số trường hợp, các công ty điện lực có thể phải thay thế hoặc cô lập những thiết bị bị đánh giá là nguy hiểm.
Việc này có thể trở thành một thách thức lớn bởi lưới điện Hoa Kỳ đã được xây dựng trong nhiều thập niên và sử dụng thiết bị đến từ rất nhiều nhà cung cấp trên thế giới.
Lo ngại đặc biệt về thiết bị Trung Quốc
Mặc dù sắc lệnh sử dụng khái niệm rộng là các “đối thủ nước ngoài”, Trung Quốc là một trong những quốc gia nằm ở trung tâm những lo ngại an ninh của Washington đối với chuỗi cung ứng năng lượng.
Các quan chức và chuyên gia an ninh mạng Mỹ từ lâu cảnh báo rằng thiết bị điện tử được kết nối với mạng lưới điện có thể trở thành điểm yếu nếu nhà sản xuất hoặc một chính phủ nước ngoài có khả năng truy cập từ xa.
Mối lo này càng gia tăng khi các hệ thống điện hiện đại phụ thuộc ngày càng nhiều vào phần mềm và kết nối Internet.
Một cuộc điều tra trước đây đối với một số inverter năng lượng mặt trời do Trung Quốc sản xuất đã phát hiện những thiết bị liên lạc không được liệt kê trong tài liệu sản phẩm, làm gia tăng lo ngại rằng một số thiết bị năng lượng nhập khẩu có thể chứa khả năng kết nối mà người vận hành không biết.
Những phát hiện như vậy không đồng nghĩa mọi thiết bị Trung Quốc đều có “cửa hậu”, nhưng chúng đã thúc đẩy Mỹ và một số đồng minh xem xét chặt chẽ hơn chuỗi cung ứng thiết bị điện.
Nhu cầu điện Mỹ đang tăng mạnh vì AI và trung tâm dữ liệu
Sắc lệnh được đưa ra vào thời điểm hệ thống điện Hoa Kỳ đang chịu áp lực đặc biệt.
Nhu cầu điện đang tăng nhanh do sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, các trung tâm dữ liệu khổng lồ, hoạt động sản xuất công nghệ cao và quá trình điện khí hóa nền kinh tế.
Các công ty công nghệ đang đầu tư hàng chục tỷ đô la vào những trung tâm dữ liệu AI, một số cơ sở có nhu cầu điện tương đương một thành phố nhỏ.
Điều đó đồng nghĩa Hoa Kỳ vừa phải nhanh chóng xây thêm nguồn điện và cơ sở truyền tải, vừa phải bảo đảm những thiết bị được đưa vào hệ thống không tạo thêm lỗ hổng an ninh.
Tòa Bạch Ốc cho rằng bảo vệ chuỗi cung ứng điện không chỉ là vấn đề cybersecurity mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh kinh tế và khả năng phòng thủ của Hoa Kỳ.
Bộ Năng lượng có 120 ngày xây dựng quy định
Sắc lệnh mới chưa lập tức đưa ra một danh sách đầy đủ về những hãng hoặc sản phẩm sẽ bị cấm.
Thay vào đó, ông Trump giao Bộ trưởng Năng lượng triển khai cơ chế xác định những thiết bị và giao dịch có nguy cơ.
Bộ Năng lượng được yêu cầu trong vòng 120 ngày ban hành các quy định hoặc hướng dẫn cần thiết để thực hiện sắc lệnh.
Do đó, tác động thực tế đối với các công ty điện lực và nhà sản xuất thiết bị sẽ trở nên rõ ràng hơn khi Bộ Năng lượng công bố những quy định chi tiết.
Các nhà sản xuất trong ngành điện cho rằng họ cần thêm hướng dẫn, đặc biệt đối với phần mềm và sản phẩm kỹ thuật số, nơi việc xác định chính xác “quốc gia xuất xứ” phức tạp hơn nhiều so với một thiết bị cơ khí thông thường.
Trump từng thực hiện biện pháp tương tự trong nhiệm kỳ đầu
Động thái mới cũng gợi lại một chính sách của ông Trump trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên.
Năm 2020, chính quyền Trump từng ban hành sắc lệnh nhằm hạn chế việc sử dụng một số thiết bị điện có liên hệ với các đối thủ nước ngoài trong hệ thống điện Mỹ.
Chính quyền Biden sau đó đình chỉ và cuối cùng thu hồi một phần quy định triển khai chính sách đó trong lúc tiến hành đánh giá lại vấn đề an ninh chuỗi cung ứng.
Sắc lệnh mới năm 2026 đưa cách tiếp cận này trở lại nhưng trong bối cảnh khác rất nhiều: mạng lưới điện ngày càng được số hóa, nhu cầu điện tăng nhanh và cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Washington với Bắc Kinh trở nên gay gắt hơn.
Với việc tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia, chính quyền Trump đang xem những thiết bị tưởng chừng thuần túy kỹ thuật như máy biến áp, inverter hay phần mềm điều khiển điện là một phần của vấn đề an ninh quốc gia.
Bước tiếp theo sẽ nằm ở Bộ Năng lượng: xác định thiết bị nào thực sự nguy hiểm, quốc gia và nhà cung cấp nào sẽ bị nhắm tới, và liệu những thiết bị đã tồn tại trong lưới điện Mỹ có phải bị thay thế hay không.
Calitoday tổng hợp
