WASHINGTON, (Calitoday News) – Tổng thống Donald Trump bất ngờ tuyên bố Hoa Kỳ sẽ chấm dứt khoản viện trợ quân sự trị giá khoảng 4 tỷ USD mỗi năm dành cho Israel vào cuối năm 2026, sau khi đạt được thỏa thuận với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Thông báo được đưa ra đúng ngày cử tri Mỹ đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, làm dấy lên nhiều câu hỏi về tương lai quan hệ quân sự giữa hai đồng minh lâu năm.
Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với chương trình Fox & Friends của Fox News sáng thứ Ba, ông Trump cho biết ông và Thủ tướng Netanyahu đã thảo luận về việc chấm dứt khoản viện trợ này từ nhiều tháng trước và hai bên đã đạt được sự đồng thuận.
Theo ông Trump, Israel hiện là một quốc gia phát triển và có đủ khả năng tài chính để tự trang trải các nhu cầu quốc phòng mà không cần tiếp tục nhận hàng tỷ USD từ ngân sách Mỹ.
Tổng thống Mỹ khẳng định khoản viện trợ sẽ kết thúc vào cuối năm nay, nhưng Washington vẫn tiếp tục bán vũ khí và duy trì hợp tác quân sự với Israel. Điều này có nghĩa Israel vẫn có thể mua các hệ thống vũ khí của Mỹ, thay vì được Washington cung cấp nguồn tài chính để thực hiện những giao dịch đó.
Quyết định liên quan đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ
Đáng chú ý, ông Trump thừa nhận một trong những lý do dẫn đến quyết định này là vấn đề viện trợ Israel đang trở thành chủ đề chỉ trích của các ứng cử viên đảng Dân chủ.
Ông đặc biệt nhắc đến Abdul El-Sayed, ứng cử viên Thượng viện của đảng Dân chủ tại Michigan, người công khai phản đối việc Mỹ tiếp tục cung cấp viện trợ quân sự vô điều kiện cho Israel.
Theo ông Trump, việc Washington chi hàng tỷ USD cho Israel đã trở thành một luận điểm chính trị bất lợi đối với đảng Cộng hòa, nhất là trong bối cảnh nhiều gia đình Mỹ đang phải đối mặt với giá nhiên liệu và chi phí sinh hoạt tăng cao.
Ông gọi vấn đề viện trợ Israel là một luận điểm tranh cử bất lợi mà phe đối lập thường sử dụng để chỉ trích chính quyền.
Tuyên bố này phản ánh những thay đổi trong dư luận Mỹ về quan hệ với Israel. Trong những năm gần đây, sự ủng hộ đối với việc viện trợ quân sự cho Israel đã suy giảm, đặc biệt trong bộ phận cử tri đảng Dân chủ, sau cuộc chiến tại Gaza và những diễn biến quân sự ở Trung Đông.
Ngay trong phong trào ủng hộ ông Trump, một số nhân vật bảo thủ cũng đặt câu hỏi về mức độ hỗ trợ mà Washington dành cho Israel, nhất là sau khi Mỹ và Israel tiến hành các hoạt động quân sự chống Iran.
Thỏa thuận viện trợ hiện hành vẫn còn hiệu lực đến năm 2028
Theo thỏa thuận được ký dưới thời Tổng thống Barack Obama năm 2016, Hoa Kỳ cam kết cung cấp tổng cộng 38 tỷ USD viện trợ quân sự cho Israel trong vòng 10 năm, bắt đầu từ năm tài chính 2019 và kéo dài đến tháng 9/2028.
Khoản hỗ trợ trung bình 3,8 tỷ USD mỗi năm, bao gồm khoảng 3,3 tỷ USD tài trợ quân sự và 500 triệu USD dành cho các chương trình phòng thủ tên lửa.
Phần lớn nguồn tài chính này được Israel sử dụng để mua vũ khí và thiết bị quốc phòng do các công ty Mỹ sản xuất.
Tuy nhiên, việc ông Trump tuyên bố chấm dứt viện trợ trước thời hạn đang đặt ra nhiều vấn đề pháp lý và ngân sách. Quốc hội Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc phê chuẩn ngân sách viện trợ hằng năm, và chính quyền chưa công bố cơ chế cụ thể để thực hiện quyết định.
Vì vậy, tuyên bố của Tổng thống Trump chưa đồng nghĩa với việc khoản viện trợ đã chính thức bị hủy bỏ.
Israel có thể chuyển sang tự mua vũ khí Mỹ
Thủ tướng Netanyahu trước đây từng đề cập đến khả năng Israel giảm dần sự phụ thuộc vào viện trợ quân sự của Hoa Kỳ.
Trong một cuộc phỏng vấn với truyền thông Israel hồi tháng 10, ông Netanyahu cảnh báo rằng nước này không thể mặc nhiên kỳ vọng sẽ tiếp tục nhận hàng chục tỷ USD viện trợ quốc phòng từ Washington trong tương lai.
Thay vào đó, chính phủ Israel đang hướng đến việc mở rộng năng lực sản xuất quốc phòng trong nước, đồng thời tăng cường hợp tác nghiên cứu, phát triển công nghệ và sản xuất vũ khí với Mỹ.
Một số đề xuất trong dự luật quốc phòng Mỹ năm 2027 cũng hướng đến việc mở rộng hợp tác công nghệ quân sự giữa hai quốc gia.
Tuy nhiên, việc chấm dứt viện trợ có thể ảnh hưởng đến các nhà thầu quốc phòng Mỹ, bởi một phần đáng kể ngân sách hỗ trợ Israel trước đây được sử dụng để mua vũ khí sản xuất tại Hoa Kỳ.
Các chuyên gia cho rằng tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào việc Israel có tiếp tục đặt mua số lượng vũ khí tương đương bằng ngân sách riêng hay không. Những hợp đồng đã được ký trước đó cũng có thể tiếp tục được thực hiện trong nhiều năm. AP News+1
Giới chuyên gia đặt câu hỏi về thời điểm công bố
Việc ông Trump đưa ra tuyên bố ngay trong ngày bầu cử giữa nhiệm kỳ đã thu hút sự chú ý của giới phân tích chính trị và chính sách đối ngoại.
Jon Alterman, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington, đặt câu hỏi vì sao Tổng thống Mỹ lựa chọn đúng ngày bầu cử để thông báo một thay đổi lớn trong chính sách viện trợ Israel, đặc biệt giữa lúc xuất hiện những đồn đoán về khả năng Mỹ và Israel tiến hành thêm các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
Trong khi đó, Natan Sachs, chuyên gia tại Viện Trung Đông ở Washington, nhận định ông Trump dường như muốn loại bỏ vấn đề viện trợ Israel khỏi cuộc tranh luận chính trị trong nước bằng cách tuyên bố rằng khoản hỗ trợ này sẽ không còn tiếp diễn.
Dù vậy, các nhà phân tích lưu ý rằng việc ngừng viện trợ tài chính không nhất thiết đồng nghĩa với sự suy yếu của quan hệ chiến lược Mỹ–Israel. Hai nước vẫn duy trì những lợi ích chung về an ninh, tình báo và hợp tác quốc phòng tại Trung Đông.
Tính đến ngày 3/11, chính quyền Mỹ chưa công bố văn bản chính thức giải thích cách thức và thời điểm thực hiện việc chấm dứt viện trợ. Phía Thủ tướng Netanyahu cũng chưa đưa ra phản hồi công khai đầy đủ về tuyên bố mới nhất của ông Trump.
Nếu được thực hiện, quyết định này sẽ đánh dấu một thay đổi quan trọng trong chính sách hỗ trợ quân sự kéo dài nhiều thập niên của Washington đối với Israel, đồng thời mở ra giai đoạn mới trong quan hệ quốc phòng giữa hai quốc gia.
Calitoday tổng hợp
