Hôm thứ Tư, Tổng thống Cuba Miguel Díaz-Canel xác nhận cựu Tổng thống Raúl Castro đang tham gia vào các cuộc đàm phán giữa quốc đảo này và Hoa Kỳ, đồng thời cho biết các cuộc trao đổi vẫn đang ở bước sơ khởi.
Tiến trình đối thoại diễn ra trong bối cảnh căng thẳng giữa hai quốc gia leo thang. Cuba hiện đang phải đối mặt với tình trạng mất điện trên diện rộng do hệ thống lưới điện xuống cấp và lệnh phong tỏa dầu mỏ kéo dài từ phía chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông Trump trước đó đã đe dọa áp thuế lên bất kỳ quốc gia nào cung cấp dầu cho Cuba, đồng thời tuyên bố sẽ sớm có “vinh dự tiếp quản Cuba”.
Trong cuộc phỏng vấn kéo dài hơn một giờ với nhà lãnh đạo cánh tả Tây Ban Nha Pablo Iglesias — được truyền thông nhà nước chia sẻ — ông Díaz-Canel cho biết toàn bộ tiến trình đàm phán đang được chính phủ Cuba xử lý tập thể. Mặc dù ông Díaz-Canel nhậm chức Tổng thống từ năm 2018, nhưng nhà lãnh đạo cách mạng 94 tuổi Raúl Castro, em trai của cố Chủ tịch Fidel Castro, vẫn được coi là nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn nhất tại quốc gia này.
Ông Iglesias có mặt tại Cuba cùng phái đoàn gồm khoảng 600 nhà hoạt động từ 33 quốc gia đến để chuyển giao viện trợ nhân đạo vào tuần trước.
“Một tiến trình đối thoại dẫn đến thỏa thuận là một hành trình dài,” ông Díaz-Canel chia sẻ trong cuộc phỏng vấn thực hiện cho kênh truyền hình Canal RED. “Trước hết, chúng ta phải xây dựng kênh đối thoại. Sau đó là thiết lập các chương trình nghị sự chung dựa trên lợi ích của các bên. Các bên phải thể hiện thiện chí tiến tới và thực sự cam kết với lộ trình dựa trên việc thảo luận các nghị sự đó.”
Khủng hoảng năng lượng dưới áp lực cấm vận
Cuối tháng 1 vừa qua, Tổng thống Trump đã đe dọa áp thuế đối với bất kỳ quốc gia nào bán hoặc cung cấp dầu cho Cuba nhằm thúc đẩy thay đổi mô hình chính trị tại hòn đảo này. Mặc dù các lời đe dọa ban đầu đã được xoa dịu về mặt hình thức, lệnh cấm vận vẫn được duy trì nghiêm ngặt khiến quốc đảo này không nhận được bất kỳ chuyến tàu chở nhiên liệu nào trong ba tháng qua.
Hệ quả trực tiếp là tình trạng mất điện kéo dài, gây tê liệt đời sống kinh tế và xã hội. Trong tuần qua, hai đợt mất điện toàn quốc đã khiến hàng triệu người rơi vào cảnh tối tăm khi lưới điện quốc gia tiếp tục suy sụp. Phía Mỹ xác nhận Cuba đang trong quá trình thương lượng, song ông Trump vẫn đưa ra những tuyên bố cứng rắn về việc sẽ sớm kiểm soát hòn đảo.
Tổng thống Díaz-Canel đưa ra phản hồi sắc thái hơn, xác nhận rằng các quan chức của ông và Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ “đã có các cuộc trao đổi gần đây”. Ông cũng trực tiếp phản hồi những đồn đoán về vai trò của ông Raúl Castro trong nỗ lực ngoại giao này.
“Họ đang cố gắng suy diễn rằng có sự chia rẽ trong hàng ngũ lãnh đạo cách mạng,” ông Díaz-Canel nói nhưng không chỉ đích danh đối tượng được nhắc tới.
“Ông Raúl Castro là một trong những người cùng với tôi, phối hợp với các cơ quan khác của Đảng Cộng sản, Chính phủ và Nhà nước, đã chỉ đạo cách thức chúng tôi tiến hành quy trình đối thoại này, nếu quy trình đó thực sự diễn ra,” Tổng thống Cuba bổ sung. Ông nhấn mạnh rằng ông Castro là “nhà lãnh đạo lịch sử của cuộc cách mạng này, dù ông đã thôi giữ các chức vụ chính thức,” và ông vẫn duy trì được “uy tín lớn lao đối với nhân dân” nhờ những “thừa nhận lịch sử không ai có thể phủ nhận”.
Bối cảnh lịch sử và lời kêu gọi từ Liên Hợp Quốc
Ông Raúl Castro, người kế nhiệm anh trai Fidel làm Tổng thống, từng dẫn dắt các cuộc đàm phán lịch sử với cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama vào năm 2014, dẫn đến việc mở lại đại sứ quán và tái thiết lập quan hệ ngoại giao. Ngược lại, ông Trump phản đối chính sách này, siết chặt các lệnh trừng phạt, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng kinh tế sâu sắc thông qua lệnh phong tỏa năng lượng hiện tại.
Trong một diễn biến liên quan, các quan chức Liên Hợp Quốc hôm thứ Tư đã kêu gọi các giải pháp khẩn cấp cho cuộc khủng hoảng đang chuyển biến xấu tại Cuba, gây ra nhiều thiệt hại về người. Họ nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về nhiên liệu, đồng thời đề xuất năng lượng mặt trời như một giải pháp tiềm năng để duy trì hoạt động cho các trường học, bệnh viện và hệ thống bơm nước tưới tiêu.
“Nếu tình hình hiện tại tiếp diễn và dự trữ nhiên liệu quốc gia cạn kiệt, chúng tôi lo ngại về sự suy thoái nhanh chóng dẫn đến nguy cơ tổn thất về sinh mạng,” Francisco Pichón, Điều phối viên thường trú của Liên Hợp Quốc tại Cuba, cảnh báo.
