WASHINGTON — Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ hôm thứ Hai, 24/8, đã trao cho chính quyền Tổng thống Donald Trump một thắng lợi pháp lý quan trọng trong cuộc tranh chấp về việc hạn chế bỏ phiếu qua thư, khi quyết định dỡ bỏ một lệnh của tòa án cấp dưới đang ngăn chính quyền triển khai một số phần trong sắc lệnh của tổng thống.
Tuy nhiên, phán quyết với tỷ lệ 6-3 không đồng nghĩa Tối cao Pháp viện đã xác định sắc lệnh của ông Trump là hợp hiến. Thay vào đó, đa số thẩm phán cho rằng nhóm 23 tiểu bang và thủ đô Washington, D.C. đã khởi kiện quá sớm, bởi họ chưa chứng minh được rằng chính phủ liên bang đã thực hiện những biện pháp cụ thể gây thiệt hại trực tiếp cho các bang.
Sắc lệnh của Trump nhằm thay đổi cách quản lý phiếu bầu qua thư
Ông Trump ký sắc lệnh hành pháp vào ngày 31/3/2026, với mục tiêu mà chính quyền gọi là bảo đảm việc xác minh quốc tịch và tăng cường tính toàn vẹn của các cuộc bầu cử liên bang.
Một trong những nội dung gây tranh cãi nhất là yêu cầu Bộ An ninh Nội địa (DHS) phối hợp xây dựng các danh sách cử tri đủ điều kiện bỏ phiếu dựa trên tình trạng quốc tịch.
Sắc lệnh cũng chỉ đạo Bưu điện Hoa Kỳ (USPS) nghiên cứu và thực hiện những thay đổi liên quan đến việc chuyển phát phiếu bầu qua thư.
Chính quyền Trump lập luận rằng những biện pháp này nhằm bảo đảm phiếu bầu liên bang chỉ được gửi đến những người đủ điều kiện và ngăn chặn việc người không phải công dân tham gia bầu cử.
Nhưng các bang do đảng Dân chủ lãnh đạo cho rằng tổng thống không có thẩm quyền đơn phương viết lại luật bầu cử của các bang.
23 tiểu bang và Washington, D.C. kiện chính quyền Trump
Chỉ bốn ngày sau khi sắc lệnh được ký, 23 tiểu bang cùng Washington, D.C. đã nộp đơn kiện chính quyền liên bang.
California là một trong những bang dẫn đầu vụ kiện. Các bang lập luận rằng Hiến pháp trao cho Quốc hội và các tiểu bang, chứ không phải tổng thống, quyền thiết lập những quy định cơ bản về việc tổ chức bầu cử.
Họ cho rằng sắc lệnh của ông Trump có thể buộc các cơ quan bầu cử tiểu bang phải thay đổi quy trình, lập thêm hồ sơ và phối hợp với các cơ quan liên bang theo những cách mà luật hiện hành không yêu cầu.
Các bang cũng cảnh báo rằng việc áp dụng những thay đổi lớn chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 có thể gây nhầm lẫn cho cử tri và tạo ra những vấn đề hành chính nghiêm trọng.
Tòa liên bang Massachusetts từng đứng về phía các bang
Tháng 6, Thẩm phán Liên bang Indira Talwani tại Massachusetts đã đứng về phía các bang khởi kiện và ban hành lệnh ngăn chính quyền Trump thực hiện những phần quan trọng của sắc lệnh trong cuộc bầu cử năm 2026.
Tòa cho rằng các bang đã chứng minh được nguy cơ thiệt hại thực tế vì các viên chức bầu cử cần phải chuẩn bị trước, bao gồm việc huấn luyện nhân viên, xây dựng hướng dẫn mới và điều chỉnh quy trình bầu cử.
Tòa phúc thẩm sau đó giữ nguyên quyết định này.
Chính quyền Trump đã đưa vụ việc lên Tối cao Pháp viện và yêu cầu các thẩm phán khẩn cấp dỡ bỏ lệnh ngăn chặn.
Tối cao Pháp viện: Các bang chưa chứng minh được thiệt hại cụ thể
Trong phán quyết ngày 24/8, đa số thẩm phán cho rằng vấn đề then chốt là standing, tức quyền pháp lý của các bang để khởi kiện tại thời điểm hiện tại.
Tòa nhận định sắc lệnh của tổng thống trước mắt chủ yếu là một chỉ thị nội bộ đối với các cơ quan hành pháp, chứ chưa trực tiếp buộc các bang phải thay đổi luật hoặc quy trình bầu cử.
Do đó, theo đa số, các bang chưa thể chứng minh rằng họ đã phải chịu một thiệt hại cụ thể và có thể xác định được từ sắc lệnh.
Nói cách khác, Tối cao Pháp viện không nói rằng các bang không bao giờ có quyền kiện. Nếu chính quyền liên bang sau đó thực hiện những biện pháp cụ thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến các bang, các bang có thể tiếp tục kiện và yêu cầu tòa can thiệp.
Phán quyết của Tối cao Pháp viện cũng nhấn mạnh rằng việc dỡ bỏ lệnh của tòa cấp dưới không có nghĩa mọi hành động sau này của chính phủ để thực thi sắc lệnh đều đương nhiên hợp pháp.
Ba thẩm phán cấp tiến phản đối
Ba thẩm phán cấp tiến — Ketanji Brown Jackson, Sonia Sotomayor và Elena Kagan — phản đối quyết định của đa số.
Thẩm phán Jackson cảnh báo phán quyết có thể tạo ra sự hỗn loạn và bất ổn trong thời gian chuẩn bị cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Thẩm phán Sotomayor nhấn mạnh rằng quyết định lần này không giải quyết câu hỏi liệu tổng thống có thực sự có thẩm quyền theo Hiến pháp và luật liên bang để can thiệp vào cách các tiểu bang tổ chức bầu cử hay không.
Theo bà, vấn đề về tính hợp pháp của sắc lệnh vẫn còn chờ các tòa cấp dưới xem xét.
California đặc biệt bị ảnh hưởng
Cuộc tranh chấp có ý nghĩa đặc biệt lớn đối với California vì tiểu bang này có tỷ lệ cử tri bỏ phiếu qua thư rất cao.
Khoảng 80% cử tri California đã bỏ phiếu qua thư trong cuộc bầu cử năm 2024, trong khi tỷ lệ trên toàn quốc vào khoảng 30%.
Các giới chức California cho rằng bất kỳ thay đổi lớn nào đối với hệ thống bỏ phiếu qua thư chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử đều có thể gây khó khăn cho các cơ quan bầu cử.
Thống đốc Gavin Newsom và các giới chức California cho biết họ sẽ tiếp tục chống lại những biện pháp mà họ cho là sự can thiệp của chính phủ liên bang vào quyền quản lý bầu cử của tiểu bang.
Phán quyết chưa có nghĩa lệnh mới sẽ được áp dụng ngay
Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý khi đưa tin về phán quyết.
Mặc dù Tối cao Pháp viện cho phép chính quyền Trump tiếp tục tiến hành một số phần của sắc lệnh, một lệnh ngăn chặn khác vẫn đang tồn tại.
Ngoài ra, USPS mới đây đã ban hành những quy định liên quan đến việc xử lý phiếu bầu qua thư, nhưng tác động thực tế đối với cuộc bầu cử tháng 11 vẫn chưa rõ ràng vì các vụ kiện khác vẫn đang được giải quyết.
Điều này có nghĩa là cuộc chiến pháp lý chưa kết thúc.
Chính quyền Trump xem đây là thắng lợi
Đối với chính quyền Trump, quyết định 6-3 là một bước tiến quan trọng trong nỗ lực thay đổi cách chính phủ liên bang quản lý các cuộc bầu cử.
Chính quyền cho rằng việc xác minh quốc tịch và bảo đảm chỉ những người đủ điều kiện mới nhận được phiếu bầu là cần thiết để bảo vệ tính toàn vẹn của bầu cử.
Trong khi đó, các bang phản đối cho rằng chính quyền liên bang đang tìm cách sử dụng quyền hành pháp để thực hiện những thay đổi mà lẽ ra phải được Quốc hội hoặc chính các tiểu bang thông qua.
Cuộc chiến pháp lý còn tiếp tục trước bầu cử giữa nhiệm kỳ
Với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 chỉ còn vài tháng, phán quyết của Tối cao Pháp viện tạo ra một tình thế pháp lý phức tạp.
Chính quyền Trump hiện có thêm không gian để triển khai các phần của sắc lệnh, nhưng tính hợp pháp cuối cùng của những biện pháp cụ thể vẫn có thể bị các bang hoặc các bên khác thách thức tại tòa.
Các quan chức California, Oregon và một số bang khác đã tuyên bố sẽ tiếp tục theo đuổi các vụ kiện.
Vì vậy, phán quyết ngày 24/8 có thể được xem là một thắng lợi tạm thời về thủ tục pháp lý dành cho ông Trump, chứ chưa phải là phán quyết cuối cùng xác nhận tổng thống có quyền đơn phương thay đổi hệ thống bỏ phiếu qua thư của các tiểu bang.
Cuộc tranh chấp giữa quyền của tổng thống, quyền của Quốc hội và quyền quản lý bầu cử của các tiểu bang nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một trong những cuộc chiến pháp lý đáng chú ý nhất trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026.
